سونوگرافی بارداری فقط برای دیدن تصویر جنین نیست؛ پزشک با کمک آن محل قرارگیری بارداری، سن بارداری، ضربان قلب، رشد جنین، وضعیت جفت و مقدار مایع آمنیوتیک را بررسی می‌کند. زمان و نوع اسکن به هفته بارداری، علائم مادر و هدف پزشکی بستگی دارد.

برنامه سونوگرافی برای همه افراد یکسان نیست. ممکن است یک بارداری کم‌خطر به چند بررسی اصلی نیاز داشته باشد، اما در بارداری‌های دوقلویی، دیابت، فشارخون، خونریزی یا نگرانی درباره رشد جنین، تعداد و زمان اسکن‌ها با نظر پزشک تغییر می‌کند. اطلاعات این مطلب جایگزین ارزیابی پزشک یا ماما نیست.

انواع سونوگرافی بارداری و کاربرد هرکدام

سونوگرافی شکمی

در این روش، مبدل روی پوست شکم حرکت داده می‌شود و تصویر رحم و جنین روی نمایشگر دیده می‌شود. بیشتر سونوگرافی‌های معمول، بررسی رشد جنین و اسکن آنومالی با این روش انجام می‌شوند. در هفته‌های ابتدایی، کیفیت تصویر ممکن است به سن بارداری، وضعیت رحم، محل جنین و شرایط بدنی مادر وابسته باشد.

سونوگرافی واژینال

در سونوگرافی واژینال، مبدل پوشانده‌شده با روکش مخصوص به‌آرامی داخل واژن قرار می‌گیرد. این روش در هفته‌های ابتدایی برای بررسی محل بارداری، کیسه بارداری، جنین و ضربان قلب معمولاً تصویر دقیق‌تری فراهم می‌کند و در بررسی دهانه رحم یا خونریزی هم ممکن است به کار برود.

این بررسی نباید درد شدید ایجاد کند، اما احساس فشار یا ناراحتی کوتاه‌مدت ممکن است وجود داشته باشد. اگر درد قابل‌توجه، اضطراب یا حساسیت خاصی دارید، پیش از شروع به کارشناس اطلاع دهید.

سونوگرافی سه‌بعدی، چهار‌بعدی و داپلر

در سونوگرافی سه‌بعدی، تصویر حجمی و در نوع چهار‌بعدی، تصویر متحرک ارائه می‌شود. این فناوری‌ها در برخی ارزیابی‌های تخصصی مفیدند، اما برای همه بارداری‌ها ضروری نیستند و تصویر زیباتر به‌تنهایی به معنای بررسی کامل سلامت جنین نیست.

داپلر جریان خون در رگ‌ها یا بین مادر، جفت و جنین را بررسی می‌کند. این روش معمولاً زمانی درخواست می‌شود که پزشک به رشد ناکافی جنین، اختلال عملکرد جفت، فشارخون بارداری یا وضعیت دیگری مشکوک باشد؛ بنابراین با سونوگرافی روتین رشد یکی نیست.

سونوگرافی بارداری در چه زمان‌هایی انجام می‌شود؟

هفته بارداری معمولاً از نخستین روز آخرین قاعدگی محاسبه می‌شود، اما تاریخ سونوگرافی ممکن است بر اساس چرخه قاعدگی و یافته‌های قبلی اصلاح شود. زمان‌های زیر الگوی رایج هستند، نه برنامه‌ای ثابت برای همه:

  • هفته‌های ۶ تا ۸: بررسی محل بارداری، تعداد جنین، اندازه‌گیری برای تخمین سن بارداری و در بسیاری موارد مشاهده ضربان قلب. اگر بررسی خیلی زود انجام شود، ندیدن ضربان قلب لزوماً به معنی مشکل قطعی نیست و ممکن است تکرار اسکن لازم شود.
  • هفته‌های ۱۱ تا ۱۳ و ۶ روز: در صورت درخواست پزشک، اندازه‌گیری ضخامت پشت گردن یا NT و بررسی‌های همراه برای ارزیابی خطر برخی ناهنجاری‌های کروموزومی انجام می‌شود. این اسکن به‌تنهایی تشخیص قطعی نمی‌دهد.
  • هفته‌های ۱۸ تا ۲۲: اسکن آنومالی یا بررسی ساختاری دقیق‌تر انجام می‌شود. مغز، صورت، ستون فقرات، قلب، شکم، اندام‌ها، جفت و مایع آمنیوتیک از جمله مواردی هستند که بررسی می‌شوند.
  • سه‌ماهه سوم: در صورت نیاز، رشد و وزن تقریبی جنین، میزان مایع آمنیوتیک، وضعیت جفت، قرارگیری جنین و گاهی جریان خون با داپلر ارزیابی می‌شود.

«سونوگرافی دقیق» یک نام واحد برای همه بررسی‌ها نیست. اسکن آنومالی، اندازه‌گیری NT، بررسی رشد و داپلر هرکدام هدف متفاوتی دارند؛ به همین دلیل باید بدانید پزشک دقیقاً چه نوع اسکن و با چه پرسشی درخواست کرده است.

برای سونوگرافی بارداری چه آمادگی‌ای لازم است؟

آمادگی به روش انجام و سن بارداری بستگی دارد. در بعضی سونوگرافی‌های شکمی اوایل بارداری، مرکز تصویربرداری ممکن است مثانه نسبتاً پر بخواهد تا دید بهتری ایجاد شود؛ در مقابل، برای سونوگرافی واژینال معمولاً مثانه خالی ترجیح داده می‌شود.

  • پیش از مراجعه، دستور مرکز تصویربرداری را درباره نوشیدن آب یا تخلیه مثانه بررسی کنید.
  • لباس دو تکه و راحت بپوشید تا دسترسی به شکم آسان باشد.
  • اگر اسکن به دلیل خونریزی، درد، دیابت یا فشارخون درخواست شده، نتیجه آزمایش‌ها و گزارش‌های قبلی را همراه داشته باشید.
  • از خوردن یا نخوردن غذا بدون دستور مشخص خودداری کنید؛ بیشتر سونوگرافی‌های بارداری به ناشتا بودن نیاز ندارند.

در گزارش سونوگرافی چه چیزهایی مهم است؟

گزارش ممکن است شامل سن بارداری بر اساس اندازه‌گیری، ضربان قلب، اندازه و رشد جنین، محل جفت، مقدار مایع آمنیوتیک و وضعیت دهانه رحم باشد. وزن تخمینی جنین عددی تقریبی است و نباید مانند وزن قطعی در نظر گرفته شود.

تفاوت چند روزه بین سن بارداری بر اساس آخرین قاعدگی و سونوگرافی همیشه نگران‌کننده نیست؛ دقت تخمین سن بارداری در اوایل بارداری معمولاً بیشتر است. همچنین طبیعی بودن یک گزارش، همه مشکلات احتمالی را رد نمی‌کند و نتیجه باید در کنار معاینه، آزمایش‌ها و سابقه پزشکی تفسیر شود.

آیا سونوگرافی بارداری برای جنین بی‌خطر است؟

سونوگرافی از امواج صوتی استفاده می‌کند و مانند تصویربرداری با اشعه ایکس، پرتو یون‌ساز ندارد. استفاده پزشکی از آن، وقتی با دستگاه مناسب و برای هدف مشخص انجام شود، به‌طور گسترده پذیرفته شده است؛ با این حال بهتر است اسکن فقط در زمان لازم انجام شود و از جلسات طولانی یا غیرضروری برای گرفتن عکس یادگاری پرهیز شود.

اگر درد شدید شکم، خونریزی قابل‌توجه، سرگیجه یا ضعف، خروج مایع، تب یا کاهش واضح حرکات جنین دارید، منتظر نوبت معمول سونوگرافی نمانید و با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید. خود سونوگرافی جایگزین ارزیابی فوری علائم نیست.

جمع‌بندی زمان و نکات سونوگرافی بارداری

سونوگرافی بارداری بر اساس هدف انجام می‌شود: بررسی اولیه معمولاً در هفته‌های ابتدایی، ارزیابی NT در بازه ۱۱ تا ۱۳ هفته و ۶ روز، و اسکن ساختاری جنین حدود هفته‌های ۱۸ تا ۲۲ انجام می‌شود. آمادگی مانند پر یا خالی بودن مثانه را از مرکز تصویربرداری بپرسید و نتیجه را همراه با نظر پزشک تفسیر کنید؛ چون یک تصویر یا یک عدد به‌تنهایی سلامت کامل بارداری را مشخص نمی‌کند.