تمیزکاری اولتراسونیک روشی برای جداکردن آلودگی از سطح و شیارهای وسایل با کمک امواج فراصوت و یک مایع شوینده است. دستگاه، مایع را با ارتعاش‌های سریع به حرکت درمی‌آورد و حباب‌های بسیار ریزی ایجاد میکند؛ ترکیدن این حباب‌ها به جداشدن چربی، گردوغبار و ذرات گیرکرده در گوشه‌های دشوار کمک میکند.
این روش برای جواهرات فلزی ساده، برخی ابزارهای دقیق، قاب عینک و تعدادی از قطعات قابل شستوشو کاربرد دارد، اما برای هر وسیله‌ای بی‌خطر نیست. سنگهای حساس، قطعات چسبخورده، وسایل الکترونیکی و اشیای متخلخل ممکن است با آب، ارتعاش یا شوینده آسیب ببینند.
تمیزکاری اولتراسونیک چگونه انجام می‌شود؟
داخل مخزن دستگاه، آب یا محلول شوینده قرار می‌گیرد. مبدل‌های دستگاه امواج فراصوت را به مایع منتقل می‌کنند و در نتیجه، میلیون‌ها حباب ریز شکل می‌گیرد. این حباب‌ها در نزدیکی سطح وسیله فرو می‌ریزند و نیروی حاصل، آلودگی چسبیده به شیارها، سوراخ‌های ریز و قسمت‌های دور از دسترس برس را جدا میکند.
اثر اصلی این فرایند، شستوشوی مکانیکی در مقیاس بسیار کوچک است؛ بنابراین دستگاه قرار نیست آلودگی را با یک مادهٔ جادویی حل کند. نوع شوینده، دمای محلول، مدت کار و جنس وسیله همگی بر نتیجه اثر دارند. محلول کثیف نیز ممکن است به‌جای پاک‌کردن، آلودگی را روی وسیله پخش کند.
چه وسایلی را میتوان با دستگاه اولتراسونیک شست؟
مناسب‌بودن وسیله به جنس، ساختار، آببندی و دستورالعمل سازنده بستگی دارد. موارد زیر معمولاً در صورت سازگاری با آب و محلول شوینده، قابلیت شستوشوی اولتراسونیک دارند:
- زیورآلات فلزی ساده مانند برخی انگشترها، زنجیرها و قطعات طلا یا نقره؛
- قاب عینک و بعضی وسایل فلزی کوچک، به شرط جداکردن بخش‌های حساس؛
- تیغ و سری برخی ابزارهای اصلاح، در صورتی که سازنده شستوشوی غوطه‌وری را مجاز بداند؛
- ابزارهای فلزی دقیق و قطعات صنعتی کوچک؛
- برخی ابزارهای پزشکی و دندان‌پزشکی، فقط در چارچوب دستورالعمل کنترل عفونت و سازنده؛
- بعضی قطعات فلزی ساعت، نه کل ساعت مچی.
دندان مصنوعی و وسایل مشابه نیز فقط زمانی باید در دستگاه قرار بگیرند که دستورالعمل محصول آن را تأیید کرده باشد. پایه‌های رزینی، اتصالات فلزی، روکش‌ها و اجزای چسبخورده ممکن است به ارتعاش یا شوینده حساس باشند.
چه وسایلی برای شستوشوی اولتراسونیک مناسب نیستند؟
قرار دادن وسیله در آب، بدون توجه به آببندی یا جنس آن، یکی از رایج‌ترین خطاهاست. موارد زیر معمولاً نیاز به احتیاط جدی دارند یا نباید بدون تأیید سازنده در مخزن قرار بگیرند:
- ساعت کامل، موبایل، هندزفری، ریموت، باتری و دیگر وسایل الکترونیکی؛
- اشیای چوبی، چرمی، کاغذی و مواد متخلخل که آب را جذب می‌کنند؛
- جواهرات دارای مروارید، فیروزه، اوپال، کهربا یا سنگهای ترکدار و لایه‌لایه؛
- قطعاتی که با چسب به هم متصل شده‌اند یا روکش نازک و آسیب‌پذیر دارند؛
- لنز عینک با پوشش‌های حساس، مگر آنکه سازندهٔ عینک یا لنز اجازه داده باشد؛
- وسایلی با حفره‌های بسته که ممکن است آب و شوینده در آن‌ها باقی بماند.
حتی در مورد فلزات مقاوم نیز نتیجه همیشه یکسان نیست. آبکاری ضعیف، لحیم قدیمی یا سنگی که با چسب نگه داشته شده، ممکن است در اثر ارتعاش جدا شود؛ به همین دلیل زیورآلات قدیمی و ارزشمند بهتر است به متخصص سپرده شوند.
روش درست استفاده از دستگاه برای وسایل خانگی
- دستورالعمل وسیله و دستگاه را بررسی کنید و مطمئن شوید غوطه‌ورکردن آن مجاز است.
- مخزن را تا حد تعیین‌شده با آب و شویندهٔ مناسب پر کنید؛ از کف زیاد و مواد قابل اشتعال استفاده نکنید.
- اگر دستگاه قابلیت آن را دارد، محلول را پیش از قرار دادن وسیله چند دقیقه بدون وسیله روشن کنید تا هوای حل‌شده خارج شود.
- وسایل را در سبد بگذارید و آن‌ها را روی هم انباشته نکنید یا مستقیم کف مخزن قرار ندهید.
- از زمان و دمای کم شروع کنید و در صورت نیاز، یک چرخهٔ کوتاه دیگر انجام دهید؛ ماندن طولانی‌تر همیشه به معنای تمیزی بهتر نیست.
- وسیله را با آب مناسب آبکشی و کاملاً خشک کنید، به‌خصوص اگر سوراخ یا فضای داخلی دارد.
محلول شوینده باید متناسب با جنس وسیله باشد. برای جواهرات، شویندهٔ مخصوص همان کاربرد گزینهٔ امن‌تری است و برای ابزار پزشکی باید از محلول و برنامه‌ای استفاده شود که در دستورالعمل معتبر آن وسیله آمده باشد. هنگام کار، دست را داخل مخزن روشن نبرید و از پاشیدن محلول به اطراف جلوگیری کنید.
آیا دستگاه اولتراسونیک وسایل پزشکی را استریل میکند؟
خیر. دستگاه اولتراسونیک در مراکز درمانی بیشتر برای کمک به پاک‌کردن آلودگی از ابزارهای قابل‌استفادهٔ مجدد به کار می‌رود، نه برای جایگزینی استریلیزاسیون. شستوشو باید با شوینده، زمان، دما و بارگذاری تأییدشده انجام شود و پس از آن، ابزار طبق پروتکل مرکز درمانی آبکشی، خشک، بررسی و در صورت نیاز استریل شود.
این نکته دربارهٔ وسایل دندان‌پزشکی و ابزارهایی که با خون یا بافت بدن تماس داشته‌اند اهمیت بیشتری دارد. استفادهٔ خانگی از دستگاه برای چنین ابزارهایی، بدون آموزش و فرایند کامل کنترل عفونت، تضمین‌کنندهٔ ایمنی نیست.
تمیزکاری اولتراسونیک چه مزیتی نسبت به شستوشوی دستی دارد؟
مزیت اصلی این روش، دسترسی بهتر به شیارها و فضاهای ریز است؛ جاهایی که برس یا پارچه به‌خوبی وارد نمی‌شود. همچنین تماس مستقیم دست با لبه‌های تیز یا آلودگی کمتر می‌شود. با این حال، دستگاه جای بررسی چشمی، آبکشی و خشک‌کردن را نمی‌گیرد و برای لکه‌های سوخته یا رسوبات بسیار سخت ممکن است به روش تکمیلی نیاز باشد.
جمع‌بندی: تمیزکاری اولتراسونیک برای بسیاری از قطعات فلزی، جواهرات ساده و ابزارهای قابل‌غوطه‌وری مفید است، اما انتخاب وسیله و شوینده باید بر اساس جنس و دستورالعمل سازنده انجام شود. ساعت کامل، وسایل الکترونیکی، سنگهای حساس و قطعات چسبخورده را بدون تأیید متخصص داخل دستگاه نگذارید و فراموش نکنید که این فرایند، بهتنهایی استریلکردن نیست.
