درمان سرماخوردگی معمولاً به معنای از بین بردن فوری ویروس نیست؛ هدف اصلی، کاهش گرفتگی بینی، گلودرد، سرفه، تب و بدن‌درد تا زمان بهبود طبیعی بدن است. بیشتر افراد با استراحت، مصرف مایعات و درمان علامتی طی چند روز بهتر می‌شوند، اما انتخاب نادرست دارو میتواند به‌ویژه برای کودکان، سالمندان و افراد دارای بیماری زمینهای مشکل‌ساز شود.
آنتیبیوتیک برای سرماخوردگی معمولی فایده‌ای ندارد، چون عامل آن اغلب ویروس است. اگر علائم شدید، طولانی یا غیرمعمول باشند، تشخیص ممکن است سرماخوردگی ساده نباشد و بررسی پزشک ضرورت پیدا کند.
درمان سرماخوردگی در خانه چگونه انجام می‌شود؟
استراحت کافی، نوشیدن مایعات و مرطوب نگه‌داشتن هوای اتاق، پایهٔ مراقبت خانگی هستند. مایعات گرم ممکن است خشکی و تحریک گلو را کمتر کنند، اما لازم نیست فرد بیمار خود را به نوشیدن حجم غیرعادی آب وادار کند.
- برای گرفتگی بینی از قطره یا اسپری آبنمک استفاده کنید.
- برای گلودرد، نوشیدنی گرم، غرغرهٔ آبنمک برای بزرگسالان و مکیدن آب‌نبات یا قرص مکیدنی مناسب میتواند کمک‌کننده باشد.
- برای سرفهٔ کودک بالای یک سال، مقدار کمی عسل ممکن است مفید باشد؛ عسل برای نوزاد زیر یک سال ممنوع است.
- از دود سیگار، عطرهای تند و هوای بسیار خشک که سرفه و تحریک راه‌های هوایی را بیشتر می‌کنند، دوری کنید.
بخار داغ لزوماً روند بیماری را کوتاه نمی‌کند و میتواند باعث سوختگی، به‌خصوص در کودکان، شود. اگر از دستگاه بخور استفاده می‌کنید، تمیزکردن منظم آن مهم است تا به محل رشد قارچ و باکتری تبدیل نشود.
برای کاهش تب و بدن‌درد چه دارویی مناسب است؟
استامینوفن یا ایبوپروفن می‌توانند تب و درد را کاهش دهند؛ انتخاب و مقدار مصرف باید بر اساس سن، وزن، بیماریهای زمینهای و دستور روی بسته یا توصیهٔ پزشک و داروساز باشد. ایبوپروفن برای برخی افراد، از جمله مبتلایان به زخم معده، بیماری کلیه، کمآبی بدن یا بعضی شرایط بارداری مناسب نیست.
در مصرف داروهای ترکیبی سرماخوردگی دقت کنید. بسیاری از آن‌ها هم‌زمان چند مادهٔ مؤثر دارند و ممکن است با مصرف جداگانهٔ استامینوفن یا داروی دیگری، مقدار کل یک ماده از حد ایمن بیشتر شود. نام مواد تشکیل‌دهندهٔ روی بسته را بخوانید و دو داروی مشابه را بدون مشورت با داروساز با هم مصرف نکنید.
به کودکان، به‌خصوص زیر شش سال، داروهای بدون نسخهٔ ضدسرفه و ضدسرماخوردگی را خودسرانه ندهید. برای کودک، مقدار دارو باید بر اساس وزن و فرآوردهٔ مشخص باشد؛ استفاده از قاشق آشپزخانه نیز اندازه‌گیری دقیقی ایجاد نمی‌کند.
داروهای ضداحتقان و شربت سرفه چه محدودیت‌هایی دارند؟
داروهای ضداحتقان ممکن است برای مدت کوتاهی گرفتگی بینی را کم کنند، اما برای همه مناسب نیستند. افراد مبتلا به فشارخون بالا، بیماری قلبی، پرکاری تیروئید، گلوکوم یا کسانی که داروهای خاص مصرف می‌کنند، پیش از استفاده باید با پزشک یا داروساز مشورت کنند.
اسپریهای ضداحتقان بینی را بیشتر از مدت توصیه‌شده مصرف نکنید؛ مصرف طولانی میتواند به گرفتگی برگشتی منجر شود. شربت‌های ضدسرفه نیز همیشه ضروری نیستند و ممکن است خواب‌آلودگی، خشکی دهان یا عوارض دیگر ایجاد کنند.
آسپرین برای افراد زیر ۱۸ سال در بیماریهای ویروسی توصیه نمی‌شود، مگر پزشک به‌طور مشخص تجویز کرده باشد. زنان باردار یا شیرده، افراد مسن و کسانی که بیماری مزمن دارند، پیش از انتخاب داروی سرماخوردگی باید نظر متخصص بگیرند.
آیا آنتیبیوتیک سرماخوردگی را درمان میکند؟
در بیشتر موارد، نه. آنتی‌بیوتیک‌ها برای باکتری‌ها ساخته شده‌اند و روی ویروس‌های عامل سرماخوردگی اثر ندارند؛ بنابراین مصرف آن‌ها باعث کوتاه‌شدن بیماری یا پیشگیری از عوارض سرماخوردگی نمی‌شود.
ترشح زرد یا سبز بینی به‌تنهایی دلیل قطعی عفونت باکتریایی و نیاز به آنتیبیوتیک نیست. اگر علائم پس از بهبود دوباره شدید شوند، مدت غیرمعمولی ادامه پیدا کنند یا درد شدید صورت، گوش یا مشکل تنفسی ایجاد شود، پزشک باید بیمار را معاینه کند.
تفاوت سرماخوردگی با آنفلوآنزا و کرونا را جدی بگیرید
سرماخوردگی معمولاً با آبریزش یا گرفتگی بینی، عطسه، گلودرد و سرفه همراه است و تب شدید در آن کمتر دیده می‌شود. آنفلوآنزا میتواند ناگهانی‌تر شروع شود و تب، بدن‌درد، خستگی و سردرد شدیدتری ایجاد کند؛ بااین‌حال، تشخیص فقط بر اساس علائم همیشه ممکن نیست.
اگر با فرد مبتلا تماس داشته‌اید، در فصل شیوع بیماریهای تنفسی قرار دارید یا تب و علائم شدید دارید، بررسی احتمال آنفلوآنزا یا کوویدـ۱۹ میتواند مهم باشد؛ به‌ویژه برای افراد پرخطر، چون بعضی درمان‌ها باید در روزهای نخست آغاز شوند.
چه علائمی مراجعه به پزشک را ضروری میکند؟
در صورت تنگی نفس، درد یا فشار قفسهٔ سینه، کبودی لب‌ها، گیجی، ضعف شدید، کمآبی یا ناتوانی در نوشیدن مایعات، مراجعهٔ فوری لازم است. تب مداوم، بدترشدن علائم پس از یک دورهٔ بهبود، گوش‌درد شدید یا درد قابل‌توجه صورت نیز باید ارزیابی شود.
برای نوزادان، سالمندان، زنان باردار و افراد مبتلا به آسم، بیماری قلبی، دیابت، نقص ایمنی یا بیماریهای مزمن، بهتر است در صورت بروز علائم قابل‌توجه زودتر با پزشک تماس گرفته شود. این مطلب جایگزین معاینه و توصیهٔ اختصاصی پزشک نیست.
جمع‌بندی: درمان سرماخوردگی معمولاً با استراحت، مایعات، آبنمک بینی و داروی مناسب برای تب یا درد انجام می‌شود؛ آنتیبیوتیک و داروهای ترکیبی نباید خودسرانه مصرف شوند. توجه به سن، بیماریهای زمینهای و نشانه‌های هشدار، درمان را ایمن‌تر و مؤثرتر میکند.
