سرماخوردگی معمولاً از راه ویروس‌هایی منتقل میشود که در ترشحات بینی و دهان فرد مبتلا وجود دارند. سرفه، عطسه، صحبتکردن، تماس نزدیک و لمس سطوح آلوده میتواند ویروس را به فرد دیگری برساند؛ به‌ویژه در خانه، مدرسه، مهدکودک و فضاهای بسته.
برای کاهش خطر، فقط به ضدعفونی‌کردن سطوح اکتفا نکنید. شستن درست دستها، دست‌نزدن به صورت، تهویه هوا و ماندن در خانه هنگام بیماری، مجموعه‌ای از اقداماتی هستند که در کنار هم احتمال انتقال را کمتر می‌کنند. این توصیه‌ها جای تشخیص پزشکی را نمی‌گیرند؛ چون علائم سرماخوردگی ممکن است با آنفلوانزا یا کووید-۱۹ همپوشانی داشته باشد.
راه‌های انتقال و پیشگیری از سرماخوردگی چگونه است؟
سرماخوردگی نام یک بیماری واحد نیست و ویروس‌های مختلفی میتوانند علائم مشابهی ایجاد کنند. با وجود تفاوت میان این ویروس‌ها، مسیر انتقال آن‌ها تا حد زیادی به ترشحات تنفسی و تماس دست با چشم، بینی یا دهان مربوط است.
ذرات تنفسی هنگام سرفه و عطسه
فرد مبتلا هنگام سرفه یا عطسه، قطره‌ها و ذرات تنفسی حاوی ویروس را در اطراف پخش میکند. اگر فرد دیگری در فاصله نزدیک باشد یا این ذرات با چشم، بینی و دهان او تماس پیدا کنند، احتمال انتقال افزایش می‌یابد.
پوشاندن دهان و بینی با دست خالی راه مناسبی نیست؛ ویروس میتواند روی دست بماند و به دستگیره، تلفن همراه یا وسایل مشترک منتقل شود. هنگام سرفه و عطسه از دستمال استفاده کنید و آن را بلافاصله دور بیندازید؛ در نبود دستمال، قسمت داخلی آرنج انتخاب بهتری است.
تماس نزدیک و استفاده از وسایل مشترک
دست‌دادن، در آغوش گرفتن، بوسیدن و تماس نزدیک طولانی با فرد بیمار میتواند انتقال ویروس را آسان‌تر کند. استفاده مشترک از لیوان، قاشق، حوله، دستمال، مسواک یا لوازم شخصی نیز در دوره بیماری توصیه نمی‌شود.
لمس سطوح آلوده
ویروس ممکن است برای مدتی روی برخی سطوحی که زیاد لمس می‌شوند باقی بماند. لمس دستگیره در، شیر آب، صفحه تلفن یا اسباب‌بازی آلوده و سپس لمس چشم، بینی یا دهان میتواند یکی از مسیرهای انتقال باشد؛ بااین‌حال تماس نزدیک تنفسی معمولاً نقش مهم‌تری دارد.
مؤثرترین راه‌های پیشگیری از سرماخوردگی در خانه
پیشگیری کامل همیشه ممکن نیست، به‌خصوص وقتی کودک یا یکی از اعضای خانواده به مدرسه، مهدکودک یا محل کار می‌رود. هدف اصلی، کم‌کردن تعداد تماس‌های پرخطر و جلوگیری از انتقال ویروس از دست و ترشحات تنفسی است.
- دستها را درست بشویید: دستها را با آب و صابون، دست‌کم ۲۰ ثانیه بشویید؛ به‌خصوص بعد از عطسه، سرفه، پاک‌کردن بینی، بازگشت به خانه و پیش از غذاخوردن.
- صورت را لمس نکنید: چشم، بینی و دهان مسیرهای رایج ورود ویروس به بدن هستند. این عادت در کودکان شایع است و یادآوری آرام و مکرر میتواند کمک‌کننده باشد.
- هوای تازه وارد کنید: پنجره را در صورت امکان باز بگذارید و در اتاقهای شلوغ و کمتهویه، مدت حضور را کاهش دهید.
- وسایل پرتماس را تمیز کنید: تلفن همراه، دستگیره‌ها، کلید برق، شیر آب و اسباب‌بازی‌های مشترک را به‌طور منظم تمیز کنید؛ به‌خصوص وقتی یکی از اعضای خانه بیمار است.
- وسایل شخصی را جدا کنید: لیوان، حوله و لوازم غذاخوری فرد بیمار را تا پایان دوره علائم با دیگران مشترک نکنید.
اگر یکی از اعضای خانواده سرما خورده است، چه کنیم؟
فرد بیمار تا حد امکان در خانه استراحت کند و در روزهای ابتدایی، تماس نزدیک با سالمندان، نوزادان و افرادی را که بیماری زمینه‌ای یا ضعف ایمنی دارند کاهش دهد. اگر حضور در کنار دیگران ضروری است، پوشاندن بینی و دهان با ماسک مناسب، رعایت فاصله و شستن دستها پیش از تماس با وسایل مشترک مفید است.
اتاق بیمار را در صورت امکان تهویه کنید و برای او دستمال و سطل زباله در دسترس بگذارید. پس از کمک به پاک‌کردن بینی کودک یا جمع‌کردن دستمال‌های مصرف‌شده، دستها را بشویید و از لمس صورت پیش از شست‌وشو خودداری کنید.
چه باورهایی درباره پیشگیری از سرماخوردگی دقیق نیست؟
هوای سرد بهتنهایی ویروس سرماخوردگی ایجاد نمی‌کند؛ بیماری زمانی رخ می‌دهد که فرد در معرض عامل عفونی قرار بگیرد. بااین‌حال، ماندن طولانی در فضاهای بسته در فصل سرد میتواند تماس نزدیک و انتقال ویروس را بیشتر کند.
همچنین مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک از سرماخوردگی ویروسی جلوگیری نمی‌کند و برای پیشگیری توصیه نمی‌شود. تغذیه متعادل، خواب کافی و فعالیت بدنی به سلامت عمومی کمک می‌کنند، اما هیچ‌کدام جای شستن دستها، تهویه و کاهش تماس با فرد بیمار را نمی‌گیرند.
چه زمانی احتمالاً با سرماخوردگی ساده روبه‌رو نیستیم؟
تب بالا یا مداوم، تنگی نفس، درد قفسه سینه، بی‌حالی شدید، کم‌آبی بدن یا بدترشدن علائم پس از یک دوره بهبود، نیازمند ارزیابی پزشکی است. برای نوزادان، سالمندان، زنان باردار و افراد مبتلا به بیماری‌های زمینه‌ای، آستانه مراجعه باید پایین‌تر باشد.
اگر علائم ناگهانی و شدید هستند یا فرد با بیمار مبتلا به آنفلوانزا یا کووید-۱۹ تماس داشته است، تشخیص را فقط بر اساس نام «سرماخوردگی» قطعی ندانید. در چنین شرایطی مشورت با پزشک یا مرکز درمانی مناسب‌تر است.
جمع‌بندی راه‌های انتقال و پیشگیری از سرماخوردگی
راه‌های انتقال و پیشگیری از سرماخوردگی بیشتر به ترشحات تنفسی، تماس نزدیک و لمس سطوح آلوده و سپس صورت مربوط میشود. شستن دستها، تهویه، پوشاندن صحیح سرفه و عطسه، جداکردن وسایل شخصی و کاهش تماس با فرد بیمار، ساده‌ترین اقدامات مؤثر برای کم‌کردن انتقال در خانواده هستند.
