طاعون بیماری‌ای است که شاید بیشتر با «مرگ سیاه» در کتاب‌های تاریخی شناخته شود، اما این بیماری هنوز هم در برخی نقاط جهان دیده میشود. شناخت علائم طاعون، روش تشخیص، درمان و مراقبت از بیمار اهمیت زیادی دارد؛ چون در صورت درمان سریع، می‌توان از عوارض شدید بیماری جلوگیری کرد.
علائم طاعون چیست؟
علائم طاعون به نوع بیماری بستگی دارد، اما معمولاً شروع آن میتواند ناگهانی باشد. تب، لرز، ضعف و احساس بیماری از نشانه‌های شایع هستند.
برخی علائم احتمالی عبارت‌اند از:
- تب و لرز
- ضعف و خستگی شدید
- سردرد
- درد عضلانی
- تهوع و گاهی استفراغ
- درد یا تورم غدد لنفاوی
- درد شکم در برخی بیماران
- سرفه و مشکلات تنفسی در طاعون ریوی
البته این علائم اختصاصی طاعون نیستند و می‌توانند در بیماری‌های عفونی بسیار شایع‌تر نیز دیده شوند. بنابراین صرف داشتن تب یا ضعف به معنی ابتلا به طاعون نیست.
علائم طاعون خیارکی چیست؟
طاعون خیارکی شایع‌ترین نوع طاعون است و معمولاً غدد لنفاوی را درگیر می‌کند.
مهم‌ترین نشانه آن، تورم دردناک غدد لنفاوی است که به آن «بوبو» گفته میشود. این تورم ممکن است در کشاله ران، زیر بغل یا ناحیه گردن ایجاد شود.
تب، لرز، ضعف و سردرد نیز می‌توانند همراه آن دیده شوند.
علائم طاعون ریوی چیست؟
طاعون ریوی مستقیماً ریه‌ها را درگیر می‌کند و میتواند سریع‌تر از انواع دیگر پیشرفت کند.
علائم آن میتواند شامل موارد زیر باشد:
- تب
- ضعف شدید
- سرفه
- تنگی نفس
- درد قفسه سینه
- تنفس دشوار
- گاهی خلط خونی
در صورت وجود مشکلات تنفسی شدید، به‌خصوص همراه با تب و سابقه تماس مشکوک، باید فوراً ارزیابی پزشکی انجام شود.
طاعون چند روز بعد از ابتلا علائم نشان می‌دهد؟
زمان شروع علائم به نوع طاعون و مسیر انتقال بستگی دارد.
در طاعون خیارکی، علائم معمولاً چند روز پس از عفونت ظاهر می‌شوند. در طاعون ریوی نیز ممکن است علائم پس از یک دوره کوتاه شروع شوند.
به همین دلیل، اگر فردی در معرض تماس شناخته‌شده با طاعون قرار گرفته باشد، حتی در صورت نداشتن علائم باید طبق توصیه پزشک یا مسئولان بهداشت تحت نظر قرار بگیرد.
طاعون چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص طاعون تنها بر اساس علائم ظاهری انجام نمیشود.
پزشک ابتدا درباره علائم، سابقه سفر، تماس با حیوانات، گزش کک و احتمال تماس با فرد مبتلا سؤال می‌کند. سپس در صورت وجود شک بالینی، آزمایش‌های لازم برای شناسایی باکتری عامل بیماری انجام میشود.
بسته به نوع طاعون، ممکن است نمونه‌ای از غدد لنفاوی، خون یا ترشحات تنفسی برای آزمایش گرفته شود.
درمان طاعون چیست؟
طاعون با آنتیبیوتیک درمان میشود.
اگر پزشک احتمال طاعون را بالا بداند، درمان نباید تا آماده شدن تمام نتایج آزمایشگاهی به تأخیر بیفتد. نوع دارو و مدت درمان به شرایط بیمار، نوع طاعون و نظر پزشک بستگی دارد.
در موارد شدید، بیمار ممکن است به بستری شدن و مراقبت‌های حمایتی نیاز داشته باشد.
یک نکته مهم این است که نباید برای درمان طاعون خودسرانه آنتیبیوتیک مصرف کرد. انتخاب دارو باید توسط پزشک انجام شود.
آیا طاعون کاملاً درمان میشود؟
در صورت تشخیص و درمان سریع، بله، امکان درمان موفق طاعون وجود دارد.
خطر اصلی زمانی ایجاد میشود که بیماری دیر تشخیص داده شود یا درمان به تأخیر بیفتد. به همین دلیل، شناسایی زودهنگام بیماری اهمیت بسیار زیادی دارد.
مراقبت از بیمار مبتلا به طاعون چگونه است؟
نوع مراقبت به نوع طاعون بستگی دارد.
در طاعون خیارکی، مهم‌ترین مسئله دریافت سریع درمان و جلوگیری از تماس با کک‌های آلوده و بافت‌های عفونی است.
اما در طاعون ریوی، به دلیل امکان انتقال از طریق ذرات تنفسی، رعایت اقدامات کنترل عفونت اهمیت بیشتری دارد.
مراقبت‌های لازم میتواند شامل موارد زیر باشد:
- بیمار طبق دستور پزشک تحت مراقبت قرار بگیرد.
- داروها دقیقاً طبق دستور مصرف شوند.
- تماس نزدیک با بیمار تا مشخص شدن وضعیت بیماری محدود شود.
- وسایل و محیط اطراف بیمار طبق دستور کادر درمان به شکل مناسب ضدعفونی شود.
- افرادی که تماس نزدیک داشته‌اند، در صورت توصیه پزشک یا مسئولان بهداشت تحت نظر قرار بگیرند.
- از تماس با ترشحات تنفسی یا مایعات بدن بیمار بدون رعایت اصول محافظتی خودداری شود.
آیا افراد نزدیک بیمار هم باید درمان شوند؟
اگر فردی تماس نزدیک با بیمار مبتلا به طاعون داشته باشد، به‌خصوص در مورد طاعون ریوی، ممکن است پزشک برای او داروی پیشگیرانه و مراقبت پزشکی در نظر بگیرد.
این موضوع برای همه افراد یکسان نیست و به نوع تماس، نوع طاعون و میزان خطر بستگی دارد.
بنابراین افرادی که در تماس نزدیک با یک بیمار تأییدشده بوده‌اند، نباید خودسرانه دارو مصرف کنند و باید طبق دستور کادر درمان عمل کنند.
چه زمانی طاعون یک وضعیت اورژانسی محسوب میشود؟
اگر فردی دچار تنگی نفس شدید، درد قفسه سینه، سرفه همراه با خون، تب شدید یا افت سریع وضعیت عمومی شود، باید فوراً تحت ارزیابی پزشکی قرار بگیرد.
این علائم به‌تنهایی به معنی طاعون نیستند، اما می‌توانند نشانه یک عفونت جدی باشند که نیاز به درمان فوری دارد.
آیا می‌توان از طاعون پیشگیری کرد؟
در مناطقی که طاعون در حیوانات وجود دارد، کاهش تماس با حیوانات وحشی و جلوگیری از گزش کک میتواند خطر ابتلا را کاهش دهد.
برای پیشگیری بهتر است:
- به حیوانات وحشی بیمار یا مرده دست نزنید.
- از تماس حیوانات خانگی با جوندگان وحشی جلوگیری کنید.
- کک‌های حیوانات خانگی را به‌موقع کنترل کنید.
- از نزدیک شدن به محل زندگی جوندگان وحشی خودداری کنید.
- گوشت یا بافت حیوانات وحشی را بدون رعایت اصول بهداشتی لمس نکنید.
در صورت قرار گرفتن در معرض فرد مبتلا به طاعون ریوی، توصیه‌های بهداشتی را جدی بگیرید.
آیا واکسن طاعون وجود دارد؟
واکسن‌های طاعون برای استفاده عمومی گسترده در دسترس نیستند و پیشگیری از بیماری بیشتر بر کنترل تماس، کنترل کک و جوندگان و شناسایی و درمان سریع موارد ابتلا متکی است.
جمع‌بندی
طاعون بیماری نادری است، اما بعضی انواع آن می‌توانند به‌سرعت شدید شوند. تب، لرز، ضعف، تورم دردناک غدد لنفاوی و در نوع ریوی، سرفه و مشکلات تنفسی از مهم‌ترین علائم آن هستند.
خبر خوب این است که طاعون امروزه با آنتیبیوتیک قابل درمان است و هرچه تشخیص و درمان زودتر انجام شود، احتمال عوارض شدید کمتر خواهد بود.
در صورت تماس شناخته‌شده با فرد مبتلا یا قرار گرفتن در منطقه‌ای که طاعون در آن تأیید شده است، باید به توصیه‌های کادر درمان و مسئولان بهداشت عمل کرد و از خوددرمانی پرهیز کرد.
