خبر مرگ یک کارمند جوان در یک مرکز تحقیقاتی ضدطاعون در منطقه ایرکوتسک روسیه، طی روزهای اخیر باعث انتشار شایعاتی درباره بازگشت طاعون و حتی احتمال شیوع «طاعون ریوی» شده است. در پی این اتفاق، حدود ۲۰۰ نفر که با فرد فوت‌شده در ارتباط بوده‌اند تحت نظر پزشکی قرار گرفته‌اند و برخی کشورهای آسیای مرکزی نیز اقدامات بهداشتی در مرزهای خود را افزایش داده‌اند.
اما آیا واقعاً طاعون در روسیه شیوع پیدا کرده است؟
ماجرا از کجا شروع شد؟
یک کارمند ۲۸ ساله مؤسسه تحقیقات ضدطاعون در منطقه ایرکوتسک روسیه پس از ابتلا به یک بیماری شدید ریوی جان خود را از دست داد.
آنچه باعث حساسیت بیشتر این اتفاق شد، محل کار او بود؛ مؤسسه‌ای که به‌طور تخصصی روی بیماری طاعون و عوامل بیماری‌زای مرتبط با آن تحقیق می‌کند.
پس از مرگ این فرد، شایعاتی در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد که احتمال می‌دادند او در محل کار خود در معرض باکتری طاعون قرار گرفته باشد. حتی روایت‌هایی درباره وقوع حادثه در آزمایشگاه و تماس با باکتری زنده منتشر شد.
با این حال، مقامات روسیه تاکنون شیوع طاعون یا ارتباط قطعی مرگ این فرد با محل کارش را تأیید نکرده‌اند.
علت مرگ او در گزارش‌های رسمی، «ذات‌الریه با منشأ نامشخص» اعلام شده است.
چرا حدود ۲۰۰ نفر تحت نظر قرار گرفتند؟
قرار گرفتن تعداد زیادی از افراد در قرنطینه یا تحت مراقبت پزشکی به این معنی نیست که همه آنها به طاعون مبتلا شده‌اند.
افرادی که با فرد فوت‌شده در تماس بوده‌اند، برای احتیاط شناسایی و تحت نظارت قرار گرفته‌اند تا اگر علائمی ایجاد شد، بیماری در سریع‌ترین زمان ممکن تشخیص داده شود.
در بررسی‌های انجام‌شده تاکنون، مواردی از بیماری‌های تنفسی دیگر از جمله کووید و راینوویروس نیز در میان افراد تحت نظر مشاهده شده، اما مورد جدیدی از طاعون تأیید نشده است.
همین اقدامات احتیاطی، در کنار مرگ یک کارمند مرکز تحقیقات ضدطاعون، باعث شد شایعات در فضای مجازی با سرعت زیادی منتشر شوند.
چرا نام «طاعون ریوی» مطرح شده است؟
طاعون یک بیماری عفونی است که توسط باکتری Yersinia pestis ایجاد میشود. این بیماری بیشتر از طریق کک‌های آلوده و تماس با حیوانات آلوده منتقل میشود.
طاعون انواع مختلفی دارد که مهم‌ترین آنها عبارت‌اند از:
طاعون خیارکی
شایع‌ترین شکل طاعون است و معمولاً باعث تب، ضعف و تورم دردناک غدد لنفاوی میشود.
طاعون خونی
در این نوع، باکتری وارد جریان خون میشود و میتواند بیماری بسیار شدیدی ایجاد کند.
طاعون ریوی
نوع شدیدتر بیماری است که ریه‌ها را درگیر می‌کند. این نوع در صورت تشخیص دیرهنگام میتواند بسیار خطرناک باشد و در شرایط خاص از طریق ذرات تنفسی از فرد مبتلا به دیگران منتقل شود.
به همین دلیل، اگر طاعون ریوی واقعاً در فردی تشخیص داده شود، شناسایی سریع افراد نزدیک و رعایت اقدامات پیشگیرانه اهمیت زیادی دارد.
آیا طاعون همان «مرگ سیاه» است؟
طاعون در تاریخ با نام «مرگ سیاه» شناخته شده و در قرون گذشته باعث مرگ میلیون‌ها نفر شده است.
اما شرایط امروز با قرون وسطی قابل مقایسه نیست.
طاعون امروزی یک بیماری قابل درمان است. اگر بیماری به‌موقع تشخیص داده شود، می‌توان با آنتیبیوتیک مناسب آن را درمان کرد. مشکل اصلی زمانی ایجاد میشود که بیماری شدید باشد و درمان خیلی دیر آغاز شود.
بنابراین شنیدن نام طاعون نباید به‌تنهایی باعث ایجاد تصور یک فاجعه مشابه همه‌گیری‌های تاریخی شود.
آیا طاعون در روسیه وجود دارد؟
وجود طاعون در طبیعت به معنای وجود یک شیوع گسترده انسانی نیست.
باکتری عامل طاعون در برخی مناطق جهان، از جمله بخش‌هایی از سیبری، در چرخه طبیعی میان حیوانات کوچک و کک‌ها وجود دارد. بنابراین این بیماری از نظر زیست‌محیطی در برخی مناطق کاملاً ناشناخته نیست.
اما ابتلای انسان‌ها به طاعون نادر است و وجود یک مورد مشکوک یا حتی یک مورد تأییدشده، به‌تنهایی به معنی آغاز یک همه‌گیری گسترده نیست.
در ماجرای اخیر ایرکوتسک نیز تا این لحظه، مقامات روسیه وجود یک شیوع گسترده را تأیید نکرده‌اند.
چرا کشورهای آسیای مرکزی اقدامات مرزی را افزایش داده‌اند؟
پس از انتشار اخبار مربوط به وضعیت روسیه، برخی کشورهای آسیای مرکزی از جمله قرقیزستان، ازبکستان و تاجیکستان سطح آمادگی و نظارت بهداشتی خود را افزایش داده‌اند.
این اقدامات شامل افزایش مراقبت‌های بهداشتی در مرزها و بررسی مسافران و شرایط اپیدمیولوژیک است.
اما باید توجه داشت که افزایش مراقبت‌های مرزی الزاماً به معنی تأیید شیوع طاعون نیست.
کشورها معمولاً در مواجهه با احتمال یک بیماری عفونی خطرناک، حتی پیش از مشخص شدن نتیجه نهایی آزمایش‌ها، اقدامات احتیاطی را افزایش می‌دهند تا در صورت تأیید بیماری، فرصت بیشتری برای کنترل آن داشته باشند.
آیا مردم باید نگران طاعون باشند؟
در حال حاضر، دلیلی برای ایجاد ترس عمومی وجود ندارد.
موضوع مهم این است که بین «گزارش یک مورد مشکوک» و «شیوع گسترده بیماری» تفاوت زیادی وجود دارد.
در ماجرای روسیه، علت مرگ کارمند مرکز تحقیقات ضدطاعون هنوز به‌عنوان طاعون تأیید نشده و بررسی افراد در تماس نیز بخشی از اقدامات احتیاطی است.
ارزیابی فعلی خطر برای عموم مردم پایین گزارش شده است؛ با این حال، بررسی‌های پزشکی و اپیدمیولوژیک همچنان ادامه دارد.
علائم طاعون چیست؟
علائم طاعون به نوع بیماری بستگی دارد، اما می‌توانند شامل موارد زیر باشند:
- تب ناگهانی
- لرز
- ضعف شدید
- سردرد
- درد عضلانی
- تهوع و استفراغ
- تورم و درد غدد لنفاوی
- سرفه و مشکلات تنفسی در نوع ریوی
البته بسیاری از این علائم در بیماری‌های عفونی بسیار شایع‌تر نیز دیده می‌شوند و وجود آنها به‌تنهایی به معنی ابتلا به طاعون نیست.
جمع‌بندی؛ آیا طاعون دوباره برگشته است؟
ماجرای روسیه جدی است و به همین دلیل مقامات بهداشتی در حال بررسی دقیق آن هستند، اما در حال حاضر نمی‌توان گفت که یک شیوع گسترده طاعون در روسیه رخ داده است.
مرگ یک کارمند مرکز تحقیقات ضدطاعون بر اثر ذات‌الریه با منشأ نامشخص، باعث ایجاد نگرانی و انتشار شایعات شد. در ادامه، حدود ۲۰۰ نفر از افراد مرتبط تحت نظر قرار گرفتند و کشورهای همسایه نیز اقدامات احتیاطی خود را افزایش دادند.
با این حال، تا زمانی که آزمایش‌ها و بررسی‌های رسمی، ابتلا به طاعون را تأیید نکنند، صحبت از یک همه‌گیری جدید زود است.
نکته امیدوارکننده این است که طاعون برخلاف گذشته، امروزه در صورت تشخیص سریع قابل درمان است. بنابراین مهم‌ترین واکنش به چنین اخباری، دنبال کردن اطلاعات معتبر و پرهیز از بازنشر شایعات و اخبار تأییدنشده است.
