بعد از چند ماه تعطیلی، برگشتن به مدرسه برای بعضی بچهها هیجانانگیز است و برای بعضی دیگر بیشتر شبیه یک تغییر بزرگ و استرسزا.
در تابستان معمولاً ساعت خواب و بیداری آزادتر است، برنامهها انعطاف بیشتری دارند و کودک زمان بیشتری را در کنار خانواده یا در فعالیتهای مورد علاقهاش میگذراند. اما با شروع مدرسه باید صبح زود بیدار شود، ساعتهای مشخصی در کلاس باشد، تکالیفش را انجام دهد و دوباره با معلم و همکلاسیها ارتباط برقرار کند.
برای بیشتر بچهها سازگار شدن با این تغییر کمی زمان میخواهد. برای کودکانی که با اضطراب، مشکلات یادگیری یا نیازهای خاص روبهرو هستند، شروع سال تحصیلی ممکن است دشوارتر باشد.
۱. اگر کودک با شروع مدرسه مضطرب شد، سریع نگران نشوید
گاهی با شروع مدرسه رفتارهایی دیده میشوند که در تعطیلات کمتر وجود داشتهاند.
ممکن است کودک:
- بیشتر از قبل نگران شود.
- صبحها برای رفتن به مدرسه مقاومت کند.
- درباره اتفاقات مدرسه زیاد سؤال بپرسد.
- سختتر از والدین جدا شود.
- در انجام تکالیف مشکل داشته باشد.
- از قرار گرفتن در جمع همکلاسیها ناراحت باشد.
این رفتارها لزوماً نشانه یک مشکل جدی نیستند. شروع مدرسه خودش یک تغییر بزرگ است و بعضی کودکان برای سازگار شدن به زمان نیاز دارند.
والدین میتوانند با ایجاد برنامهای قابل پیشبینی در خانه، این تغییر را راحتتر کنند.
اگر اضطراب کودک شدید است، ادامه پیدا میکند یا روی مدرسه و زندگی روزمره او تأثیر زیادی گذاشته، بهتر است با معلم و در صورت نیاز متخصص کودک یا نوجوان مشورت شود.
۲. قبل از شروع مدرسه، روتین روزانه را برگردانید
نمیتوان انتظار داشت کودکی که در تعطیلات دیر میخوابیده و دیر بیدار میشده، یکشبه وارد برنامه مدرسه شود.
چند روز یا حتی چند هفته قبل از بازگشایی مدارس، برنامه را بهتدریج تغییر دهید.
خواب: ساعت خواب و بیداری را کمکم جلو بیاورید.
صبح: کودک را به بیدار شدن، لباس پوشیدن و صبحانه خوردن در زمان مشخص عادت دهید.
شب: روتینی مثل حمام، مسواک، آماده کردن لباس فردا و مطالعه کوتاه ایجاد کنید.
وسایل مدرسه: اجازه دهید کودک در آماده کردن کیف و لوازمش مشارکت کند.
این کارها باعث میشوند روز مدرسه برای کودک قابل پیشبینیتر باشد.
۳. اضطراب خودمان را به کودک منتقل نکنیم
گاهی والدین بیشتر از خود کودک نگران شروع مدرسه هستند:
«نکنه امسال نتونه درساشو برسونه؟»
«نکنه دوست پیدا نکنه؟»
«نکنه معلمش سختگیر باشه؟»
نگرانی والدین طبیعی است، اما بهتر است آن را طوری نشان ندهیم که اضطراب کودک بیشتر شود.
آرام بودن به معنی نادیده گرفتن نگرانی کودک نیست.
اگر میگوید:
«من از رفتن به مدرسه میترسم.»
به جای اینکه بگوییم:
«چیزی نیست، نترس.»
میتوانیم بگوییم:
«میفهمم شروع دوباره مدرسه ممکنه استرس داشته باشه. کدوم قسمت بیشتر نگرانت میکنه؟»
۴. درباره نگرانیهای مدرسه با کودک حرف بزنید
شروع سال تحصیلی فرصت خوبی است تا گفتوگو درباره مدرسه به یک عادت تبدیل شود.
اما لازم نیست هر روز کودک را با سؤالهای پشت سر هم بمباران کنیم.
به جای:
«امروز چی شد؟»
«دوست پیدا کردی؟»
«کسی اذیتت کرد؟»
میتوانید سؤالهای بازتری بپرسید:
«امروز بهترین قسمت مدرسه چی بود؟»
یا:
«امروز چیزی بود که برات سخت باشه؟»
برای نوجوانها نیز گاهی صحبت هنگام پیادهروی، رانندگی یا انجام یک کار مشترک راحتتر از گفتوگوی مستقیم و رسمی است.
۵. معلم را به یکی از همکاران خودتان تبدیل کنید
والدین فقط از روی کارنامه نمیتوانند بفهمند کودک در مدرسه چه شرایطی دارد.
معلم میتواند درباره مواردی مثل این اطلاعات خوبی داشته باشد:
- مشارکت کودک در فعالیتهای گروهی
- مشکلات احتمالی در یادگیری
- ارتباط با همکلاسیها
- تمرکز در کلاس
- تغییرات رفتاری یا عاطفی
به جای اینکه فقط بپرسید:
«بچهم خوبه؟»
سؤال دقیقتری مطرح کنید:
«به نظرتون در چه درسی بیشتر به کمک نیاز داره؟»
«از نظر ارتباط با بچهها وضعیتش چطوره؟»
«چیزی هست که بهتره در خانه بیشتر رویش کار کنیم؟»
ارتباط مناسب بین والد و معلم میتواند به شناسایی زودتر مشکلات کمک کند.
۶. زمان انجام تکالیف را به یک روتین تبدیل کنید
برای بعضی بچهها خود تکلیف سختترین قسمت نیست؛ شروع کردن آن دشوار است.
یک برنامه ساده میتواند کمک کند:
- بعد از مدرسه کمی استراحت کند.
- میانوعده یا غذا بخورد.
- وسایل مدرسه را مرتب کند.
- تکالیف را مرور کند.
- کارها را به بخشهای کوچکتر تقسیم کند.
- بین بخشها استراحت کوتاهی داشته باشد.
لازم نیست والد تمام مدت بالای سر کودک باشد.
هدف این است که کودک بهتدریج مدیریت تکالیف و برنامهریزی را یاد بگیرد.
۷. به جای انجام دادن تکالیف، کنار کودک باشید
اگر کودک در یک سؤال مشکل دارد، گفتن مستقیم جواب همیشه بهترین کمک نیست.
به جای آن میتوانید بپرسید:
«فکر میکنی برای حل این سؤال باید از کدوم چیزی که امروز یاد گرفتی استفاده کنی؟»
یا:
«بیا اول ببینیم سؤال دقیقاً چی ازت میخواد.»
هدف این است که کودک خودش به راهحل برسد.
والد بهتر است در زمان تکالیف بیشتر حامی و راهنما باشد تا ناظر یا منتقد.
۸. اگر کودک از همسالانش عقبتر است، فوراً نتیجهگیری نکنید
همه کودکان با سرعت یکسان رشد نمیکنند.
ممکن است یک کودک در خواندن یا ریاضی سریعتر پیشرفت کند و کودک دیگری برای یادگیری همان مهارت به زمان بیشتری نیاز داشته باشد.
این تفاوت بهتنهایی به معنی وجود اختلال یادگیری نیست.
بهتر است به جای مقایسه کودک با همکلاسیها، روند پیشرفت خود او را بررسی کنید.
اگر نگرانی مداومی وجود دارد، ابتدا با معلم صحبت کنید و در صورت نیاز از ارزیابی تخصصی کمک بگیرید.
اگر کودک در مدرسه دوست پیدا نکرده است چه کنیم؟
شروع مدرسه برای کودکی که سال قبل احساس تنهایی کرده، ممکن است سختتر باشد.
اگر کودک میگوید:
«اگه امسال هم تنها بمونم چی؟»
به او فشار نیاورید که حتماً وارد یک گروه شود.
میتوانید بپرسید:
«توی کلاست کسی هست که از بودن کنارش بیشتر خوشت بیاد؟»
گاهی شروع یک ارتباط کوچک با یک همکلاسی آسانتر از تلاش برای وارد شدن به یک گروه بزرگ است.
اگر کودک بهطور مداوم طرد میشود، مسخره میشود یا از رفتن به مدرسه میترسد، موضوع باید با مدرسه مطرح شود.
لینک داخلی پیشنهادی: از همین بخش به مقاله «اگر کودکمان در مدرسه دوست پیدا نکرد چه کار کنیم؟» لینک بده.
قبل از روز اول مدرسه درباره اتفاقات جدید حرف بزنید
ناشناخته بودن محیط یا برنامه جدید میتواند بعضی کودکان را مضطرب کند.
اگر مدرسه جدید است، درباره مواردی مثل این حرف بزنید:
- مسیر رفتوآمد
- ساعت شروع و پایان مدرسه
- کلاس و زنگ تفریح
- نحوه برگشتن به خانه
اگر امکان دارد، یک بار مسیر مدرسه را با کودک مرور کنید.
برای کودکان کوچکتر حتی میتوان یک روز مدرسه را در خانه بازی کرد:
«صبح بیدار میشیم، لباس میپوشیم، صبحانه میخوریم، میریم مدرسه و بعد دوباره برمیگردی خونه.»
چه زمانی اضطراب مدرسه نیاز به توجه بیشتری دارد؟
کمی نگرانی در شروع مدرسه میتواند طبیعی باشد، اما بعضی نشانهها بهتر است جدیتر بررسی شوند.
اگر کودک:
- مرتب از رفتن به مدرسه خودداری میکند،
- اضطراب شدید و مداوم دارد،
- بهشدت در جدایی از والد مشکل دارد،
- مشکلات خواب یا تغییرات رفتاری پیدا کرده،
- مرتب از مدرسه شکایت میکند،
- یا عملکرد تحصیلی و روابط اجتماعی او بهطور محسوسی تغییر کرده،
بهتر است ابتدا با معلم و در صورت نیاز با متخصص کودک یا نوجوان مشورت کنید.
والدین لازم نیست همه مشکلات مدرسه را حل کنند
اگر کودک با مشکلی روبهرو شده است، همیشه لازم نیست والد فوراً وارد عمل شود.
گاهی بهتر است ابتدا بپرسیم:
«فکر میکنی خودت چه کاری میتونی انجام بدی؟»
و سپس اگر لازم بود به او کمک کنیم.
این روش به کودک فرصت میدهد مهارت حل مسئله و استقلال بیشتری پیدا کند.
البته در مواردی مثل زورگویی، تهدید، آزار یا مسائل جدی مدرسه مسئولیت رسیدگی بر عهده بزرگسالان است.
جمعبندی
شروع مدرسه فقط تغییر یک تاریخ در تقویم نیست؛ کودک باید دوباره ساعت خواب، برنامه روزانه، تکالیف و روابط اجتماعی خود را با شرایط مدرسه هماهنگ کند.
والدین میتوانند با ایجاد روتین قابل پیشبینی، گوش دادن به نگرانیهای کودک، همکاری با معلم و حمایت بدون کنترل بیش از حد این دوره را آسانتر کنند.
همچنین بهتر است با اولین نشانه اضطراب یا افت کوچک تحصیلی فوراً نتیجهگیری نکنیم. بعضی کودکان برای سازگار شدن با شروع سال تحصیلی فقط به کمی زمان و حمایت نیاز دارند.