شریک کردن بچهها در آمادهکردن غذا فقط برای سرگرمی نیست؛ فرصتی است برای آموزش مسئولیتپذیری، تغذیه سالم و مهارتهای روزمره.
از شستن سبزیجات و چیدن میز گرفته تا درستکردن یک غذای ساده، هر کاری میتواند بچهها را به غذا و آشپزی علاقهمندتر کند.
آشپزی خانوادگی همچنین میتواند زمان غذا خوردن را به فرصتی برای باهمبودن و ساختن خاطرههای خوب تبدیل کند.
بچهها معمولاً وقتی خودشان در درستکردن یک غذا نقش داشتهاند، با کنجکاوی بیشتری سراغش میروند. حتی اگر نتیجه دقیقاً شبیه چیزی که در ذهنشان بوده از آب درنیاید!
از طرف دیگر، آشپزی با بچهها فقط یک سرگرمی خانوادگی نیست. این کار میتواند به آنها مهارتهایی یاد بدهد که سالها بعد هم به دردشان میخورد؛ از اندازهگیری مواد و رعایت بهداشت گرفته تا مسئولیتپذیری و انتخاب غذای سالم.
چرا بهتر است بچهها را وارد آشپزخانه کنیم؟
وقتی کودک در آمادهکردن غذا مشارکت میکند، فقط در حال کمککردن به والدین نیست. او کمکم با مفهومهایی مثل مواد غذایی، تغذیه، اندازهگیری، نظم و حتی صبرکردن آشنا میشود.
از طرفی، کودک احساس میکند بخشی از فرایند آمادهشدن غذای خانواده بوده و همین موضوع میتواند علاقه او را به امتحانکردن غذاهای مختلف بیشتر کند.
آشپزی میتواند مسئولیتپذیری را بیشتر کند
لازم نیست از همان اول کارهای بزرگ را به کودک بسپارید. یک کار ساده مثل شستن سبزی، آوردن مواد غذایی یا گذاشتن قاشق و چنگال روی میز هم میتواند شروع خوبی باشد.
با بزرگترشدن کودک میتوانید مسئولیتهای بیشتری به او بدهید؛ مثلاً اندازهگیری مواد، همزدن مواد اولیه یا آمادهکردن بخشی از یک دستور ساده.
برای هر سن چه کاری مناسب است؟
قرار نیست همه بچهها یک کار را انجام دهند. نوع فعالیت بهتر است با سن و توانایی کودک هماهنگ باشد.
کودکان کمسنتر
برای بچههای کوچک، کارهای ساده و کمخطر جذابتر هستند. مثلاً:
- شستن سبزیجات و میوهها
- همزدن مواد با قاشق
- ریختن مواد ساده داخل ظرف با کمک والدین
- چیدن دستمال و قاشق روی میز
- جداکردن برگهای سبزی
- شکلدادن به خمیر یا کوکی با قالب
- انتخاب بین دو غذای سالم برای وعده غذایی
در این سن، هدف بیشتر مشارکت و تجربهکردن است، نه اینکه کودک یک غذای بینقص درست کند.
کودکان دبستانی
با بزرگترشدن کودک میتوانید کارهای کمی پیچیدهتر را به او بسپارید:
- اندازهگیری مواد اولیه
- خواندن بخشهای ساده یک دستور غذا
- مخلوطکردن مواد
- آمادهکردن سالاد
- چیدن میز
- کمک در آمادهکردن ساندویچ یا صبحانه
- انتخاب یک دستور غذای ساده برای درستکردن با خانواده
البته کارهایی مثل استفاده از چاقو، اجاق گاز و وسایل داغ همچنان باید با نظارت مستقیم بزرگسال انجام شود.
نوجوانها را فقط «کمکدست» نکنید!
برای نوجوانها میتوان نقش جدیتری در نظر گرفت. مثلاً گاهی از آنها بخواهید یک وعده غذایی ساده را از اول تا آخر برنامهریزی و آماده کنند.
برای مثال میتوانند:
۱. غذای موردنظرشان را انتخاب کنند.
۲. مواد لازم را بنویسند.
۳. درباره مقدار مواد تحقیق کنند.
۴. در آمادهسازی غذا مشارکت کنند.
۵. میز را آماده کنند.
۶. بعد از غذا آشپزخانه را مرتب کنند.
این کار علاوه بر آشپزی، مهارتهای زندگی برای نوجوانان را هم تقویت میکند؛ مهارتهایی که بعدها برای زندگی مستقل به آنها نیاز خواهند داشت.
آشپزی خانوادگی چه چیزهایی به بچهها یاد میدهد؟
آشپزخانه میتواند یک کلاس کوچک و کاملاً عملی باشد.
آموزش تغذیه سالم
هنگام آمادهکردن غذا میتوانید بدون تبدیلکردن وعده غذایی به یک کلاس خشک و خستهکننده، درباره مواد غذایی مختلف صحبت کنید.
مثلاً وقتی سالاد درست میکنید، میتوانید درباره انواع سبزیجات، میوهها و اهمیت تنوع غذایی حرف بزنید.
بهتر است به جای اینکه غذاها را دائماً «خوب» یا «بد» معرفی کنید، به کودک کمک کنید بفهمد بدنش برای رشد و انرژی به مواد غذایی متنوع نیاز دارد.
آموزش مهارتهای آشپزی
بچهها با انجام کارهای واقعی، مفاهیمی مثل اندازهگیری، ترکیب مواد، زمانبندی و رعایت دستور غذا را یاد میگیرند.
آموزش ایمنی و بهداشت مواد غذایی
آشپزی فرصت خوبی است تا کودک یاد بگیرد قبل از آمادهکردن غذا دستهایش را بشوید، مواد غذایی را تمیز نگه دارد و هنگام کار با وسایل آشپزخانه احتیاط کند.
البته آموزش ایمنی باید متناسب با سن کودک باشد و نظارت والدین در کارهای پرخطر همچنان ضروری است.
چطور زمان غذا خوردن را به یک عادت خانوادگی تبدیل کنیم؟
آمادهکردن غذا تنها بخشی از ماجراست. خودِ زمان غذا خوردن هم میتواند به یک بخش مهم از برنامه خانواده تبدیل شود.
اگر برنامه زندگی اجازه میدهد، سعی کنید بعضی وعدهها را تا جای ممکن در کنار هم باشید. لازم نیست هر روز یک شام مفصل و کاملاً خانوادگی داشته باشید؛ حتی یک وعده ساده و کوتاه هم میتواند فرصتی برای صحبتکردن و کنار هم بودن باشد.
چند ایده ساده برای بهترشدن زمان غذا خوردن
- هنگام غذا خوردن تا جای ممکن موبایلها را کنار بگذارید.
- درباره اتفاقات روز با هم صحبت کنید.
- بچهها را مجبور نکنید حتماً مقدار مشخصی غذا بخورند.
- اجازه دهید گاهی در انتخاب غذای خانواده نظر بدهند.
- برای وعدههای غذایی برنامه نسبتاً منظمی داشته باشید.
- از غذا خوردن به عنوان زمان دعوا، بازخواست یا بحثهای سنگین استفاده نکنید.
- روی باهمبودن تمرکز کنید، نه اینکه میز غذا حتماً بینقص باشد.
لازم نیست هر بار یک غذای خاص درست کنید
یکی از اشتباهات رایج این است که والدین فکر میکنند برای ایجاد عادت غذا خوردن خانوادگی باید هر روز یک وعده غذایی خاص و جذاب آماده کنند.
واقعیت این است که یک غذای ساده هم میتواند کافی باشد. مهمتر از نوع غذا، ایجاد یک الگوی نسبتاً منظم و لذتبخش برای کنار هم بودن است.
حتی میتوانید بعضی شبها مسئولیت انتخاب غذای ساده را به بچهها بسپارید و از آنها بخواهید در آمادهسازی آن کمک کنند.
اگر بچهها همکاری نکردند چه؟
قرار نیست هر کودکی از همان روز اول عاشق آشپزی باشد. ممکن است بعضی بچهها حوصله نداشته باشند، آشپزخانه را دوست نداشته باشند یا ترجیح دهند کار دیگری انجام دهند.
در چنین شرایطی، بهتر است مشارکت را تبدیل به اجبار نکنید. میتوانید با یک کار خیلی کوچک شروع کنید؛ مثلاً فقط چیدن میز یا شستن یک ماده غذایی.
هدف این نیست که کودک را به «آشپز کوچک» تبدیل کنید. هدف این است که کمکم مهارتهای زندگی، مسئولیتپذیری و رابطه مثبت با غذا را تجربه کند.
جمعبندی
آشپزی با بچهها شاید گاهی بههمریختگی بیشتری در آشپزخانه ایجاد کند، اما ارزشش فقط به غذایی که در نهایت روی میز میآید نیست. کودک در این فرایند یاد میگیرد مسئولیتی را بر عهده بگیرد، با مواد غذایی آشنا شود، نکات ایمنی را رعایت کند و برای یک کار مشترک با خانواده وقت بگذارد.
از طرفی، وعدههای غذایی خانوادگی میتوانند فرصتی برای ارتباط بیشتر اعضای خانواده باشند. پس لازم نیست همهچیز بینقص باشد؛ یک غذای ساده، چند دقیقه کنار هم بودن و کمی مشارکت بچهها هم میتواند شروع خوبی باشد.
Family Mealtimes: Why do they Matter
