بیدار شدن با دهانی خشک و چسبنده، تشنگی یا احساس خشکی گلو تجربهای نسبتاً رایج است. گاهی علت بسیار ساده است؛ مثلاً شب با دهان باز خوابیدهایم یا در طول روز آب کافی ننوشیدهایم. اما اگر خشکی دهان هنگام خواب مرتب تکرار شود، ممکن است عوامل دیگری مانند داروها، گرفتگی بینی یا بعضی بیماریها در آن نقش داشته باشند.
خشکی دهان در پزشکی با اصطلاح Xerostomia شناخته میشود و زمانی اتفاق میافتد که بزاق کافی برای مرطوب نگه داشتن دهان وجود نداشته باشد.
علت خشکی دهان هنگام خواب چیست؟
در زمان خواب بهطور طبیعی ترشح بزاق کمتر میشود. به همین دلیل ممکن است دهان در صبح کمی خشکتر از طول روز باشد.
اما خشکی شدید یا مکرر معمولاً با عوامل دیگری همراه است. مهمترین علتها عبارتاند از:
۱. خوابیدن با دهان باز
یکی از رایجترین علتهای خشکی دهان صبحگاهی، تنفس از راه دهان هنگام خواب است.
اگر در طول شب دهان باز بماند، عبور مداوم هوا باعث میشود رطوبت سطح دهان سریعتر از بین برود.
ممکن است خود فرد متوجه این موضوع نباشد و فقط صبح با علائمی مانند این موارد بیدار شود:
- خشکی شدید دهان
- خشکی گلو
- بوی بد دهان
- احساس تشنگی
- لبهای خشک
- احساس چسبندگی زبان و دهان
اگر تقریباً فقط هنگام بیدار شدن دچار خشکی دهان میشوید، تنفس دهانی یکی از اولین مواردی است که باید در نظر گرفته شود.
۲. گرفتگی بینی
گاهی فرد عمداً از دهان نفس نمیکشد؛ بینی او اجازه تنفس راحت نمیدهد.
گرفتگی بینی ممکن است در اثر موارد مختلفی ایجاد شود، از جمله:
- سرماخوردگی
- حساسیت و آلرژی
- التهاب یا مشکلات سینوسی
- گرفتگی مزمن بینی
- بعضی مشکلات ساختاری بینی
وقتی راه بینی بسته باشد، بدن هنگام خواب بهطور ناخودآگاه تنفس را از دهان ادامه میدهد و نتیجه آن میتواند خشکی دهان در طول شب و هنگام بیدار شدن باشد.
۳. کمآبی بدن
گاهی توضیح خشکی دهان بسیار ساده است: بدن آب کافی ندارد.
کم نوشیدن مایعات، تعریق زیاد، بیماریهایی که با تب، استفراغ یا اسهال همراهاند و بعضی شرایط دیگر میتوانند احتمال کمآبی را افزایش دهند.
اگر علاوه بر خشکی دهان علائمی مثل تشنگی، ادرار تیرهتر از معمول یا کاهش دفعات ادرار دارید، کمآبی میتواند یکی از احتمالات باشد.
البته اگر با وجود مصرف مناسب آب همچنان تقریباً هر شب دهانتان خشک است، بهتر است علت را فقط به کم نوشیدن آب نسبت ندهید.
۴. مصرف بعضی داروها
خشکی دهان یکی از عوارض شناختهشده تعداد زیادی از داروهای تجویزی و بدون نسخه است.
برخی داروهایی که ممکن است باعث کاهش بزاق یا احساس خشکی دهان شوند شامل گروههایی از:
- داروهای ضدحساسیت یا آنتیهیستامینها
- داروهای ضداحتقان
- برخی داروهای ضدافسردگی و ضداضطراب
- بعضی داروهای فشار خون
- برخی مسکنها
- بعضی داروهای مربوط به مثانه
- برخی داروهای بیماری پارکینسون
هستند.
اگر خشکی دهان بعد از شروع یک داروی جدید ایجاد شده، بروشور دارو را بررسی کنید و موضوع را با پزشک یا داروساز در میان بگذارید.
داروی تجویزشده را فقط به دلیل خشکی دهان، خودسرانه قطع یا جابهجا نکنید.
۵. خر و پف و مشکلات تنفسی هنگام خواب
خر و پف معمولاً با عبور هوا از مسیر تنفسی هنگام خواب ارتباط دارد و بعضی افرادی که خر و پف میکنند، هنگام خواب بیشتر از دهان نفس میکشند.
به همین دلیل خشکی دهان صبحگاهی ممکن است در افرادی که خر و پف دارند بیشتر دیده شود.
در برخی موارد، خشکی دهان صبحگاهی میتواند همراه با علائم آپنه خواب دیده شود.
اگر علاوه بر خشکی دهان موارد زیر وجود دارد، بهتر است موضوع با پزشک مطرح شود:
- خر و پف شدید و مداوم
- قطع شدن تنفس هنگام خواب که فرد دیگری متوجه آن شده
- بیدار شدن با احساس خفگی یا کمبود هوا
- خوابآلودگی زیاد در طول روز
- خستگی با وجود خواب کافی
- سردرد صبحگاهی
- بیدار شدنهای مکرر در طول شب
خشکی دهان بهتنهایی به معنای داشتن آپنه خواب نیست، اما وجود مجموعه این علائم ارزش بررسی دارد.
۶. مصرف سیگار و الکل
مصرف دخانیات میتواند خشکی و تحریک دهان را بیشتر کند.
الکل نیز ممکن است خشکی دهان را تشدید کند و اگر باعث کمآبی بدن شود، مشکل در طول شب محسوستر خواهد بود.
اگر خشکی دهان مکرر دارید، کاهش مصرف موادی که دهان را خشک یا تحریک میکنند میتواند مفید باشد.
۷. دیابت و بالا بودن قند خون
خشکی دهان میتواند در برخی افراد مبتلا به دیابت نیز دیده شود.
اگر خشکی دهان همراه با علائمی مانند:
- تشنگی زیاد
- ادرار کردن مکرر
- خستگی غیرمعمول
- کاهش وزن بیدلیل
باشد، بهتر است برای بررسی علت به پزشک مراجعه شود.
البته وجود خشکی دهان بهتنهایی به معنی ابتلا به دیابت نیست و علتهای سادهتری بسیار شایعتر هستند.
۸. مشکلات غدد بزاقی و بعضی بیماریها
اگر خشکی دهان فقط محدود به شب نیست و در طول روز هم ادامه دارد، ممکن است تولید بزاق کاهش یافته باشد.
برخی اختلالات غدد بزاقی و بیماریهای زمینهای میتوانند باعث خشکی مداوم دهان شوند.
یکی از بیماریهایی که میتواند با خشکی دهان همراه باشد سندرم شوگرن (Sjögren's syndrome) است؛ یک بیماری خودایمنی که میتواند غدد تولیدکننده بزاق و اشک را درگیر کند.
خشکی مداوم دهان همراه با خشکی چشم یکی از نشانههایی است که ممکن است پزشک را به بررسی بیشتر هدایت کند.
از کجا بفهمیم خشکی دهان به خاطر تنفس دهانی است؟
چند نشانه میتواند احتمال تنفس دهانی هنگام خواب را بیشتر کند:
- خشکی بیشتر در صبح نسبت به طول روز
- خر و پف
- گرفتگی بینی
- بیدار شدن با دهان باز
- خشکی گلو
- بوی بد دهان در صبح
- خشکی یا ترک خوردن لبها
اگر بینی شما بیشتر شبها گرفته است، بررسی علت گرفتگی ممکن است از صرفاً نوشیدن آب مؤثرتر باشد.
برای خشکی دهان هنگام خواب چه کار کنیم؟
راهکار مناسب به علت خشکی دهان بستگی دارد، اما چند اقدام ساده میتواند به کاهش علائم کمک کند.
در طول روز آب کافی بنوشید
به جای اینکه درست قبل از خواب مقدار بسیار زیادی آب بنوشید، بهتر است دریافت مایعات مناسب در طول روز داشته باشید.
یک لیوان یا بطری آب نیز میتواند کنار تخت باشد تا در صورت بیدار شدن از آن استفاده کنید.
علت گرفتگی بینی را بررسی کنید
اگر بینیتان مرتباً گرفته است، درمان علت گرفتگی میتواند تنفس دهانی هنگام خواب را کاهش دهد.
در گرفتگی مزمن بینی بهتر است علت توسط پزشک بررسی شود.
رطوبت اتاق را افزایش دهید
هوای بسیار خشک میتواند خشکی دهان و گلو را تشدید کند.
استفاده از دستگاه بخور یا مرطوبکننده هوا، بهخصوص در محیطهای خشک، برای بعضی افراد مفید است.
آدامس بدون قند استفاده کنید
در طول روز جویدن آدامس بدون قند میتواند به تحریک ترشح بزاق کمک کند.
برای سلامت دندانها بهتر است نوع بدون قند انتخاب شود.
مصرف الکل و دخانیات را محدود کنید
این موارد میتوانند خشکی و تحریک دهان را بیشتر کنند.
داروهایتان را بررسی کنید
اگر داروی خاصی مصرف میکنید، ببینید آیا خشکی دهان جزء عوارض آن ذکر شده است یا خیر.
اگر احتمال میدهید دارو عامل مشکل باشد، درباره راهحل مناسب با پزشک یا داروساز مشورت کنید؛ دوز یا دارو را خودسرانه تغییر ندهید.
چرا نباید خشکی مداوم دهان را نادیده بگیریم؟
بزاق فقط برای مرطوب کردن دهان نیست.
وجود بزاق به:
- بلع و جویدن
- صحبت کردن
- تمیز نگه داشتن دهان
- محافظت از دندانها
کمک میکند.
اگر دهان برای مدت طولانی خشک بماند، احتمال مشکلاتی مانند پوسیدگی دندان، بیماریهای لثه، زخمهای دهانی و عفونتهای دهان افزایش پیدا میکند.
به همین دلیل خشکی مزمن دهان فقط یک احساس ناخوشایند نیست و بهتر است علت آن مشخص شود.
چه زمانی برای خشکی دهان به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر خشکی دهان گهگاهی اتفاق میافتد و با نوشیدن آب یا برطرف شدن گرفتگی بینی رفع میشود، معمولاً جای نگرانی زیادی نیست.
اما بهتر است مراجعه پزشکی را در نظر بگیرید اگر:
- خشکی دهان تقریباً هر شب تکرار میشود.
- در طول روز هم دهانتان دائماً خشک است.
- با وجود نوشیدن آب کافی همچنان مشکل دارید.
- جویدن یا بلعیدن برایتان دشوار شده است.
- مرتباً دچار پوسیدگی، زخم یا عفونت دهان میشوید.
- همزمان خشکی چشم دارید.
- تشنگی و ادرار زیاد دارید.
- خر و پف شدید یا وقفه تنفسی هنگام خواب دارید.
پزشک یا دندانپزشک بسته به علائم میتواند داروها، وضعیت دهان و غدد بزاقی و احتمال وجود بیماری زمینهای را بررسی کند.
جمعبندی
خشکی دهان هنگام خواب در بسیاری از موارد به علت خوابیدن با دهان باز، گرفتگی بینی، کمآبی بدن یا مصرف بعضی داروها ایجاد میشود. خر و پف، برخی اختلالات خواب و بعضی بیماریها نیز میتوانند در ایجاد یا تشدید آن نقش داشته باشند.
اگر فقط گاهی با دهان خشک بیدار میشوید، اصلاح مصرف مایعات و بررسی تنفس دهانی ممکن است کافی باشد. اما خشکی شدید و مداوم، بهخصوص اگر با علائم دیگری همراه باشد، بهتر است بررسی شود.
