دیابت بارداری نوعی اختلال در تنظیم قند خون به حساب میاد که برای نخستین بار در دوران بارداری تشخیص داده میشه. این بیماری ممکنه هیچ علامت مشخصی نداشته باشه و به همین دلیل انجام آزمایشهای غربالگری در دوران بارداری در زمان مناسب اهمیت زیادی داره.
تغذیه مناسب، فعالیت بدنی متناسب با شرایط بارداری، پایش منظم قند خون و در صورت نیاز درمان دارویی میتونه برای کنترل دیابت بارداری و کاهش خطر عوارض برای مادر و جنین کمک کننده باشه.
دیابت بارداری چیست؟
دیابت بارداری یکی از مشکلات نسبتاً شایع دوران بارداریه که اولین بار در این دوران ظاهر میشه، به عبارتی مادر از قبل به دیابت مبتلا نبوده. این اختلال باعث بالا رفتن قند خون مادر میشه. این مشکل معمولاً از نیمه دوم بارداری شروع میشه و ممکنه مادر هیچ علامت خاصی هم نداشته باشه.
در دوران بارداری، تغییرات هورمونی باعث میشن بدن به انسولین کمتر جواب بده. وقتی بدن نتونه انسولین کافی تولید کنه، قند خون بالا میره.
تشخیص و کنترل دیابت بارداری مهمه، چون قند خون بالا میتونه بر سلامت مادر و جنین تأثیر گذار باشه.
دیابت بارداری چرا ایجاد میشه؟
مهمترین عامل زمینهای، افزایش مقاومت بدن به انسولین در دوران بارداری هست. جفت، هورمونهایی تولید میکنه که این هورمونها میتونن روی عملکرد انسولین اثر بذارن. در نتیجه، بدن مادر برای کنترل قند خون به انسولین بیشتری نیاز پیدا میکنه.
اگر تولید انسولین برای جبران این مقاومت کافی نباشه، قند بیشتری در خون باقی میمونه و سطح قند خون افزایش پیدا میکنه.
برخی عوامل میتونن احتمال ابتلا به دیابت بارداری رو افزایش بدن، از جمله:
اضافهوزن یا چاقی
سابقه دیابت بارداری در بارداری قبلی
سابقه خانوادگی دیابت
سابقه تولد نوزاد با وزن بالا
وجود اختلالات قند خون پیش از بارداری
برخی شرایط و عوامل خطر پزشکی
البته نداشتن این عوامل هم تضمین نمیکنه که مادر به دیابت بارداری مبتلا نشه.
علائم دیابت بارداری چیست؟
دیابت بارداری در بسیاری از موارد هیچ علامت مشخصی نداره. بنابراین ممکنه مادر احساس کنه کاملاً سالمه، اما قند خون او افزایش پیدا کرده باشه.
در بعضی افراد ممکنه علائمی مثل موارد زیر دیده بشه:
تشنگی بیشتر از حد معمول
افزایش دفعات ادرار
خستگی
تاری دید
افزایش احساس گرسنگی
بسیاری از این علائم ممکنه در یک بارداری طبیعی هم دیده بشه و اختصاصی دیابت بارداری نیستن. بنابراین تشخیص باید با آزمایشهای مناسب انجام بشه.
دیابت بارداری در چه هفتهای مشخص میشه؟
غربالگری دیابت بارداری معمولاً در هفتههای ۲۴ تا ۲۸ بارداری انجام میشه.
در زنانی که عوامل خطر دارن یا احتمال دیابت در پیش از بارداری هم در آنها بیشتر بود، پزشک ممکنه قند خون رو در اولین مراجعه یا در اوایل بارداری بررسی کنه. اما حتی اگر نتیجه اولیه طبیعی باشه، ممکنه غربالگری مجدد در هفتههای ۲۴ تا ۲۸ لازم باشه.
بنابراین، طبیعی بودن قند خون در ماههای اول بارداری لزوماً به این معنی نیست که مادر در ادامه بارداری نیز به دیابت بارداری مبتلا نخواهد شد.
عوارض دیابت بارداری برای جنین
اگر قند خون مادر بهخوبی کنترل نشه، احتمال برخی عوارض برای مادر و جنین وجود داره.
یکی از عوارض احتمالی، رشد بیش از حد جنینه. وزن بالای جنین احتمال دارد زایمان رو دشوار کنه و همچنین عوارض هنگام تولد رو افزایش بده.
دیابت بارداری کنترل نشده میتونه با افزایش خطر برخی عوارض بارداری، از جمله اختلالات فشار خون و پرهاکلامپسی یا به اصطلاح مسمومیت حاملگی ، همراه باشه. پس از تولد هم ممکنه نوزاد در معرض افت قند خون و حتی برخی اختلالات رشد و تکاملی در آینده قرار بگیره.
تشخیص دیابت بارداری به این معنی نیست که حتماً برای جنین مشکلی ایجاد خواهد شد. کنترل مناسب قند خون، پیگیری منظم و مراقبت مناسب دوران بارداری میتونن خطر بسیاری از این عوارض رو کاهش بدن.
بهترین راه کنترل دیابت بارداری
کنترل دیابت بارداری معمولاً با تغییر برنامه غذایی شروع میشه. قرار نیست مادر همه غذاها رو حذف کنه یا رژیم سخت بگیره. مقدار کربوهیدرات، نوع غذا، تعداد وعدهها و فاصله بین وعدهها باید طوری تنظیم بشه که قند خون کمتر بالا بره.
فعالیت بدنی مناسب هم میتونه به کنترل قند خون کمک کنه. البته در بارداری میزان و نوع فعالیت باید با شرایط مادر هماهنگ باشه.
اگر تغییر تغذیه و فعالیت بدنی برای کنترل قند کافی نباشه، ممکنه پزشک انسولین یا داروی مناسب دیگری تجویز کنه.
مصرف دارو یا انسولین در بارداری باید زیر نظر پزشک باشه و نباید خودسرانه شروع یا قطع بشه.
برای دیابت بارداری چی بخوریم؟
برنامه غذایی هر مادر با مادر دیگه فرق داره، اما معمولاً بهتره وعدههای غذایی منظم باشن و مصرف خوراکیهای قندی و کربوهیدراتهای ساده محدود بشن.
نوشیدنیهای شیرین، آبمیوههای صنعتی، شیرینی، کیک و خوراکیهای خیلی شیرین میتونن قند خون رو سریع بالا ببرن.
در مقابل، استفاده متعادل از سبزیجات، منابع پروتئین، غلات کامل و غذاهای حاوی فیبر میتونه به کنترل بهتر قند خون کمک کنه.
مهمه که مادر برای پایین آوردن قند خون، خودسرانه غذا رو خیلی محدود نکنه. در بارداری بدن به مواد مغذی کافی نیاز داره.
آیا دیابت بارداری بعد از زایمان خوب میشه؟
در بسیاری از زنان، قند خون پس از زایمان به محدوده طبیعی برمیگرده. با این حال، سابقه دیابت بارداری خطر ابتلا به پیشدیابت و دیابت نوع ۲ رو در سالهای بعد افزایش میده.
به همین دلیل، پیگیری قند خون پس از زایمان بسیار مهمه.
داشتن وزن مناسب، تغذیه سالم، فعالیت بدنی منظم و پیگیری پزشکی میتونه در کاهش خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ در آینده مؤثر باشه.
جمعبندی
دیابت بارداری یکی از اختلالات مهم دوران بارداری هست که ممکنه بدون علامت باشه. به همین دلیل، انجام غربالگری در زمان مناسب اهمیت زیادی داره.
غربالگری معمول در هفتههای ۲۴ تا ۲۸ بارداری انجام میشه و در زنان دارای عوامل خطر، ممکنه ارزیابی قند خون زودتر انجام بشه.
اگر دیابت بارداری تشخیص داده بشه، کنترل تغذیه، فعالیت بدنی مناسب، پایش قند خون و در صورت نیاز درمان دارویی میتونه به کاهش خطر عوارض کمک کنه.
مراقبت نباید با پایان بارداری متوقف بشه. بررسی قند خون در ۴ تا ۱۲ هفته پس از زایمان و ادامه غربالگری در سالهای بعد برای زنان دارای سابقه دیابت بارداری اهمیت داره.
