در فرزندخواندگی خواهر و برادر، جدا نکردن کودکان معمولاً یک ملاحظه مهم در ارزیابی مصلحت آنهاست؛ بهویژه وقتی رابطه عاطفی نزدیکی دارند یا یکی از آنها برای احساس امنیت به دیگری وابسته است. با این حال، با هم سپردن چند کودک حق قطعی خانواده متقاضی یا تضمینی برای همه پروندهها نیست.
در ایران، پذیرش سرپرستی باید از مسیر سازمان بهزیستی و دادگاه خانواده انجام شود. امکان واگذاری چند خواهر و برادر به یک خانواده، به ظرفیت واقعی خانواده، وضعیت هر کودک، تعداد و سن آنها، نیازهای مراقبتی و نتیجه بررسیهای تخصصی بستگی دارد. بنابراین پاسخ کوتاه این است: بله، میتوان درخواست کرد خواهر و برادرها از هم جدا نشوند، اما تصمیم نهایی بر اساس مصلحت کودکان و تأیید مراجع قانونی گرفته میشود.
فرزندخواندگی خواهر و برادر بر چه اساسی بررسی میشود؟
در بررسی پرونده، رابطه میان کودکان فقط یک موضوع اداری نیست. جدایی از خواهر یا برادر میتواند برای کودکی که تجربه از دست دادن والدین یا تغییر محل زندگی را پشت سر گذاشته، فشار عاطفی بیشتری ایجاد کند. به همین دلیل، کارشناسان معمولاً سابقه رابطه، میزان وابستگی، نقش حمایتی هر کودک و واکنش احتمالی آنها به جدایی را در نظر میگیرند.
در عین حال، مصلحت کودکان همیشه به معنای قرار گرفتن همه آنها در یک خانه نیست. گاهی اختلاف شدید در نیازهای پزشکی یا رفتاری، تفاوت زیاد سنی، شرایط خاص یکی از کودکان یا نبود خانوادهای با توان مراقبت همزمان، تصمیمگیری را پیچیده میکند. در چنین شرایطی، کیفیت و امنیت سرپرستی بر صرفاً کنار هم قرار گرفتن کودکان مقدم است.
آیا قانون، واگذاری خواهر و برادرها به یک خانواده را تضمین میکند؟
خیر. خانواده نمیتواند تنها با اعلام تمایل، واگذاری همه خواهر و برادرها را قطعی کند. پرونده باید از نظر شرایط کودکان، صلاحیت و توان متقاضیان و امکان تأمین نیازهای روزمره و بلندمدت بررسی شود و تصمیم نهایی نیز در چارچوب فرایند قانونی سرپرستی گرفته میشود.
تفاوت میان اولویت دادن به حفظ رابطه خواهر و برادری و تضمین قانونی برای واگذاری مشترک مهم است. اولی یک ملاحظه جدی در ارزیابی مصلحت کودک است؛ دومی ادعایی است که بدون بررسی جزئیات پرونده نمیتوان مطرح کرد.
چه عواملی احتمال واگذاری مشترک را بیشتر یا کمتر میکند؟
هیچ فرمول ثابتی برای همه پروندهها وجود ندارد، اما چند عامل معمولاً در تصمیم کارشناسی اثرگذار است:
- توان مالی، زمانی و عاطفی خانواده برای مراقبت از همه کودکان؛
- سن، جنسیت، فاصله سنی و تعداد خواهر و برادرها؛
- وضعیت سلامت جسمی و روانی و نیازهای آموزشی هر کودک؛
- شدت پیوند عاطفی و میزان وابستگی کودکان به یکدیگر؛
- امکان فراهم کردن فضای امن، مدرسه، درمان و حمایت اجتماعی برای همه آنها؛
- نتیجه مصاحبهها، بازدید منزل و ارزیابیهای تخصصی.
برای مثال، پذیرش دو کودک با فاصله سنی کم ممکن است از نظر برنامه روزانه با پذیرش سه کودک در سنین متفاوت کاملاً فرق داشته باشد. همچنین خانوادهای که برای یک کودک توان مراقبت مناسبی دارد، لزوماً برای پذیرش یک گروه چندنفره آمادگی کافی ندارد.
اگر امکان واگذاری مشترک نباشد، رابطه خواهر و برادرها چه میشود؟
جدا شدن محل زندگی بهخودیخود نباید به معنای قطع رابطه باشد، اما حفظ ارتباط نیز به شرایط پرونده وابسته است. کارشناسان باید بررسی کنند که تماس، ملاقات یا ارتباط غیرحضوری برای کودکان آرامشبخش است یا برعکس، اضطراب و بیثباتی آنها را بیشتر میکند.
پس از واگذاری به خانوادههای جداگانه، هماهنگی میان خانوادهها و نظر مراجع مسئول اهمیت زیادی دارد. برنامه ارتباطی باید روشن، قابل اجرا و متناسب با سن کودکان باشد؛ برای نمونه، ملاقاتهای منظم یا تماس تصویری ممکن است برای برخی کودکان مناسب باشد، اما برای کودکی دیگر نیاز به فاصله یا حمایت تخصصی داشته باشد.
خانواده متقاضی برای درخواست سرپرستی گروهی چه نکتهای را بداند؟
بهتر است خانواده از همان ابتدای تشکیل پرونده، صریح و واقعبینانه اعلام کند که قصد پذیرش خواهر و برادرها بهصورت مشترک را دارد. پنهان کردن محدودیتهای مالی، زمانی یا فضای خانه به امید پیش رفتن پرونده، بعداً میتواند به کودکان و خود خانواده آسیب بزند.
خانواده باید برای پرسشهای عملی نیز آماده باشد: آیا هر دو یا چند کودک فضای کافی دارند؟ برنامه مراقبت در زمان کار والدین چیست؟ هزینه درمان و آموزش چگونه تأمین میشود؟ اگر یکی از کودکان نیاز ویژه داشته باشد، چه حمایتهایی در دسترس است؟ پاسخ دقیق به این پرسشها از یک تمایل عاطفی، تصویر قابل اتکاتری از آمادگی خانواده ارائه میکند.
جزئیات هر پرونده ممکن است متفاوت باشد و مقررات و رویههای اجرایی نیز تغییر کند؛ بنابراین اطلاعات این مطلب جایگزین مشاوره حقوقی یا نظر کارشناسان سازمان بهزیستی نیست.
جمعبندی: در فرزندخواندگی خواهر و برادر، حفظ پیوند میان کودکان موضوعی جدی است و خانواده میتواند درخواست واگذاری مشترک را مطرح کند. با این حال، جدا نکردن آنها تضمینشده نیست و تصمیم نهایی باید بر پایه مصلحت، امنیت و توان تأمین نیازهای همه کودکان گرفته شود.
