«یه کم بیشتر بمون، همه همین کارو می کنن!»
این جمله برای بسیاری از کارکنان آشناست؛ اما ممکن است یک کارمند جوان نسبت به چنین درخواستی سؤال های بیشتری داشته باشد: آیا این اضافه کاری از قبل مشخص شده است؟ چطور جبران می شود؟ و آیا قرار است به یک عادت دائمی تبدیل شود؟
تفاوت واکنش کارکنان نسل Z به اضافه کاری را نمی توان فقط به «کم کاری» یا «بی تعهدی» نسبت داد. بخشی از این تفاوت می تواند به تغییر نگاه به تعادل کار و زندگی، زمان شخصی، شرایط کاری و نحوه جبران ساعات اضافه مربوط باشد.
گزارش جهانی Deloitte در سال ۲۰۲۶ نیز نشان می دهد که نسل Z و نسل هزاره بیشتر از گذشته به دنبال شرایط کاری پایدار، رفاه و حجم کاری قابل تحمل هستند.
چرا نسل Z با اضافه کاری بدون حقوق مشکل دارد؟
۱. زمان شخصی را جدی تر می گیرند
برای بسیاری از کارکنان جوان، پایان ساعت کاری به معنای بازگشت به زندگی شخصی است.
بعد از کار ممکن است فرد برنامه هایی مانند:
- ورزش
- تحصیل
- رسیدگی به خانواده
- فعالیت های اجتماعی
- کار جانبی
- استراحت و تفریح
داشته باشد.
بنابراین وقتی از کارمند انتظار می رود به صورت مرتب و بدون برنامه قبلی بعد از پایان ساعت کاری بماند، ممکن است احساس کند مرز میان زندگی شخصی و شغلی او نادیده گرفته شده است.
این نگاه با یافته های جدید درباره اهمیت تعادل کار و زندگی در میان نسل Z نیز همخوانی دارد. در گزارش Deloitte، بسیاری از اعضای این نسل پیشرفت شغلی را در کنار رفاه و شرایط کاری پایدار می سنجند، نه جدا از آنها.
۲. ساعت کاری بیشتر را لزوما معادل تعهد بیشتر نمی دانند
یکی از تفاوت های احتمالی در نگاه نسل جدید این است که حضور طولانی تر در محل کار را به تنهایی معیار خوبی برای سنجش عملکرد نمی دانند.
از این دیدگاه، ممکن است این سوال مطرح شود:
آیا مهم این است که چند ساعت در محل کار بوده ام یا اینکه کارم را با کیفیت و در زمان تعیین شده انجام داده ام؟
البته این به معنای آن نیست که ساعات کاری اهمیت ندارند. بعضی مشاغل ذاتا به شیفت، حضور فیزیکی یا ساعات مشخص نیاز دارند.
موضوع اصلی، تفاوت میان ساعت کاری توافق شده و اضافه کاری دائمی و بدون برنامه است.
۳. درباره حقوق و شرایط کاری بیشتر سؤال می کنند
وقتی از یک کارمند خواسته می شود چند ساعت بیشتر کار کند، ممکن است درباره نحوه جبران این زمان سؤال کند.
برای مثال:
- آیا این ساعات اضافه پرداخت می شوند؟
- آیا به جای آن زمان استراحت داده می شود؟
- آیا اضافه کاری موقتی است یا دائمی؟
- آیا این موضوع در قرارداد مشخص شده است؟
- آیا همه کارکنان شرایط یکسانی دارند؟
این سوال ها لزوما نشانه بی میلی به کار نیست.
در بسیاری از موارد، کارمند فقط می خواهد رابطه میان زمان، وظیفه و جبران آن برایش روشن باشد.
۴. تعادل کار و زندگی برایشان اهمیت دارد
یکی از موضوعات مهم در نگرش نسل جدید به شغل، توجه بیشتر به تعادل میان زندگی شخصی و کاری است.
اگر اضافه کاری گاهی برای یک پروژه ضروری باشد، ممکن است قابل قبول باشد. اما وقتی کار کردن بعد از ساعت اداری به یک اتفاق روزمره تبدیل شود، می تواند زمان شخصی فرد را به طور مداوم کاهش دهد.
در گزارش Deloitte در سال ۲۰۲۶، نگرانی درباره استرس، فرسودگی شغلی و تعادل کار و زندگی از جمله عواملی است که در نگاه نسل Z و نسل هزاره به مسئولیت های شغلی اهمیت دارد.
در نتیجه، ممکن است یک کارمند جوان با خودِ کار بیشتر مشکل نداشته باشد، بلکه با کار بدون چارچوب مشخص مشکل داشته باشد.
۵. «همه همین کار را می کنند» برایشان دلیل کافی نیست
در بعضی محیط های کاری، اضافه کاری بدون جبران به مرور به یک عرف تبدیل می شود.
ممکن است مدیر بگوید:
«همه می مانند، تو هم بمان.»
اما یک کارمند جوان ممکن است سؤال متفاوتی مطرح کند:
«چرا این کار باید جزو روال عادی باشد؟»
این تفاوت نگاه می تواند یکی از دلایل اختلاف میان مدیران و کارکنان جوان باشد.
اگر اضافه کاری بخشی از الزامات شغل است، بهتر است از ابتدا درباره ساعات کاری، شرایط اضافه کاری و نحوه جبران آن شفاف صحبت شود.
۶. شغل را بخشی از زندگی می دانند، نه تمام آن
برای بخشی از نسل Z، موفقیت شغلی فقط به معنای درآمد یا ارتقای سریع نیست.
در پژوهش جهانی Deloitte در سال ۲۰۲۶، تنها ۲۵ درصد از نسل Z گفته اند پیشرفت سریع شغلی و ارتقای سریع را ترجیح می دهند؛ در مقابل، ۴۴ درصد رشد تدریجی را ترجیح داده اند و ۲۱ درصد نیز گفته اند برای کسب تجربه مناسب حاضر به جابه جایی افقی یا حتی یک قدم عقب تر هستند.
این داده ها نشان می دهد که بخشی از نسل Z موفقیت را با یک مسیر شغلی پایدارتر و قابل تحمل تر تعریف می کند.
در چنین نگاهی، کار کردن مداوم تا دیر وقت لزوما نشانه موفقیت نیست.
۷. اضافه کاری دائمی می تواند نشانه مشکل در سازمان باشد
اگر یک شرکت هر روز به اضافه کاری کارکنان نیاز دارد، ممکن است مشکل فقط مربوط به «نگرش کارمندان» نباشد.
گاهی دلایل دیگری وجود دارد:
- کمبود نیروی انسانی
- برنامه ریزی ضعیف
- برآورد اشتباه زمان پروژه
- حجم کاری بیش از ظرفیت تیم
- مدیریت نامناسب وظایف
- ضرب الاجل های غیرواقعی
در چنین شرایطی، انتظار اینکه کارکنان همیشه با ماندن بیشتر مشکل را حل کنند، ممکن است به فرسودگی و نارضایتی منجر شود.
آیا نسل Z با هر نوع اضافه کاری مخالف است؟
خیر.
نمی توان گفت همه افراد نسل Z حاضر نیستند بیشتر از ساعت معمول کار کنند.
ممکن است یک کارمند جوان در شرایطی مانند:
- تحویل فوری یک پروژه
- مشکل فنی غیرمنتظره
- شرایط اضطراری
- رویداد مهم شرکت
- نیاز موقت تیم
بیشتر کار کند.
تفاوت اصلی می تواند در تکرار، اجبار و نحوه جبران باشد.
اضافه کاری موقت و از قبل مشخص شده با این تصور که «هر روز باید بیشتر بمانی چون بقیه هم می مانند» یکسان نیست.
آیا نسل های قبل با اضافه کاری بدون حقوق مشکلی نداشتند؟
نه.
این موضوع را نمی توان به شکل «نسل های قبل اضافه کاری را قبول می کردند و نسل Z قبول نمی کند» توضیح داد.
کارکنان نسل های مختلف می توانند نسبت به اضافه کاری بدون جبران اعتراض داشته باشند.
تفاوت ممکن است بیشتر در شرایط بازار کار، فرهنگ سازمانی، نوع شغل و میزان صراحت کارکنان درباره انتظاراتشان باشد.
بنابراین بهتر است به جای مقایسه ساده نسل ها، شرایط واقعی محیط کار را بررسی کنیم.
آیا مخالفت با اضافه کاری به معنای بی مسئولیتی است؟
لزوما نه.
مسئولیت پذیری را نمی توان فقط با تعداد ساعاتی که فرد در محل کار می ماند اندازه گیری کرد.
یک کارمند ممکن است وظایف خود را به موقع و با کیفیت انجام دهد، اما نخواهد هر روز بعد از پایان ساعت کاری در محل کار بماند.
از طرف دیگر، اگر فردی تعهدات شغلی خود را انجام ندهد و مسئولیت هایش را به دیگران منتقل کند، صرف نظر از اینکه متعلق به چه نسلی است، موضوع متفاوت خواهد بود.
بنابراین بهتر است بین مخالفت با اضافه کاری بدون جبران و انجام ندادن مسئولیت های شغلی تفاوت قائل شویم.
مدیران چطور بهتر با کارکنان نسل Z درباره اضافه کاری صحبت کنند؟
شفافیت می تواند بخش زیادی از اختلاف ها را کاهش دهد.
اگر اضافه کاری واقعا لازم است، بهتر است مدیر مشخص کند:
- دلیل نیاز به اضافه کاری چیست؟
- این وضعیت تا چه زمانی ادامه دارد؟
- ساعات اضافه چگونه محاسبه می شوند؟
- جبران آن به چه شکل انجام می شود؟
- آیا اضافه کاری اختیاری است یا بخشی از الزامات شغل؟
- آیا حجم کاری تیم نیاز به بازنگری دارد؟
این نوع شفافیت فقط برای نسل Z مفید نیست و می تواند رابطه کاری را برای همه کارکنان روشن تر کند.
آیا نسل Z فقط دنبال کار کمتر است؟
این برداشت با داده های جدید سازگار نیست.
گزارش Deloitte در سال ۲۰۲۶ نشان می دهد نسل Z همچنان روی یادگیری، توسعه مهارت ها و پیشرفت شغلی تمرکز دارد؛ اما بسیاری از آنها می خواهند این پیشرفت با رفاه و زندگی شخصی شان سازگار باشد.
بنابراین مسئله را می توان این طور خلاصه کرد:
کار کمتر لزوما هدف نیست؛ کار پایدارتر و قابل پیش بینی تر برای بخشی از نسل Z اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
جمع بندی
مخالفت بعضی از اعضای نسل Z با اضافه کاری بدون حقوق را نمی توان صرفا به کم کاری یا بی تعهدی نسبت داد.
برای بخشی از این نسل، زمان شخصی، تعادل کار و زندگی، شفافیت شرایط کاری و جبران ساعات اضافه اهمیت زیادی دارد.
از طرف دیگر، این به معنای مخالفت با هر نوع اضافه کاری نیست. کارمند ممکن است برای یک شرایط ضروری یا پروژه مهم بیشتر کار کند، اما انتظار داشته باشد این موضوع موقتی، شفاف و دارای چارچوب مشخص باشد.
در نهایت، اختلاف بر سر اضافه کاری فقط یک مسئله نسلی نیست. نوع شغل، فرهنگ سازمانی، شرایط اقتصادی و نحوه مدیریت نیز نقش مهمی دارند.
به جای اینکه یک کارمند جوان را صرفا به دلیل نپذیرفتن اضافه کاری «بی تعهد» بدانیم، بهتر است بپرسیم:
آیا حجم کار، ساعات کاری و نحوه جبران آن از ابتدا شفاف و منطقی بوده است؟
