اگر نوزادی قبل از کامل شدن ۳۷ هفته بارداری به دنیا بیاید، نوزاد نارس محسوب می‌شود. هرچه تولد زودتر اتفاق بیفتد، کلیه اعضای بدن نوزاد فرصت کمتری برای کامل شدن داشته است؛ به همین دلیل ممکن است ریه‌ها، دستگاه گوارش، سیستم ایمنی ، مغزو همچنین توانایی حفظ دمای بدن هنوز به طور کامل رشد نکرده باشند.
همه نوزادان نارس وضعیت یکسانی ندارند. نوزادی که در هفته ۳۶ متولد می‌شود معمولاً شرایط متفاوتی نسبت به نوزادی دارد که در هفته ۲۸ به دنیا آمده است.
چه مشکلاتی ممکن است برای نوزاد نارس ایجاد شود؟
بسیاری از نوزادان نارس بدون مشکل جدی بزرگ می‌شوند، اما برخی از آن‌ها در روزها یا هفته‌های اول زندگی به مراقبت بیشتری نیاز دارند. شایع‌ترین مشکلات عبارت‌اند از:
مشکل در تنفس: ریه‌های نوزاد ممکن است هنوز کاملاً آماده کار نباشند و برای مدتی به کمک تنفسی نیاز داشته باشد.
حفظ دمای بدن: به دلیل چربی کمتر بدن، نوزاد زودتر احساس سرما می‌کند و ممکن است داخل دستگاه گرم‌کننده مخصوص نگهداری شود.
تغذیه دشوار: بعضی نوزادان هنوز توانایی هماهنگ کردن مکیدن، بلع و تنفس را ندارند.
مقاومت کمتر در برابر عفونت: سیستم ایمنی آن‌ها هنوز در حال تکامل است و به مراقبت بیشتری نیاز دارند.
روند رشد و تکامل بسیار حساس نیاز به پایش شدید
نوزاد نارس چگونه درمان و مراقبت می‌شود؟
مراقبت از نوزاد نارس به وضعیت او بستگی دارد. بعضی نوزادان تنها چند روز تحت نظر می‌مانند و بعضی دیگر مدتی در بخش مراقبت ویژه نوزادان (NICU) بستری می‌شوند.
اگر نوزاد در تنفس مشکل داشته باشد، پزشکان با استفاده از اکسیژن یا دستگاه‌هایی که به نفس کشیدن کمک می‌کنند، وضعیت او را پایدار نگه می‌دارند. در بعضی موارد نیز ماده‌ای به ریه نوزاد داده می‌شود که به باز ماندن کیسه‌های هوایی کمک می‌کند و تنفس را آسان‌تر می‌کند.
همچنین دمای بدن، ضربان قلب، میزان اکسیژن خون و روند رشد نوزاد به طور مرتب بررسی می‌شود تا در صورت نیاز درمان به‌موقع انجام شود.
تغذیه نوزاد نارس
تغذیه یکی از مهم‌ترین بخش‌های مراقبت از نوزاد نارس است. شیر مادر بهترین گزینه برای بیشتر نوزادان نارس محسوب می‌شود، زیرا علاوه بر مواد مغذی، ترکیباتی دارد که به محافظت از بدن نوزاد در برابر عفونت کمک می‌کند.
اگر نوزاد نتواند مستقیماً شیر بخورد، ممکن است از شیر دوشیده‌شده مادر یا روش‌های کمکی برای تغذیه استفاده شود تا زمانی که قدرت مکیدن او کامل‌تر شود.
مراقبت کانگورویی؛ تماس پوست با پوست
یکی از مؤثرترین روش‌های مراقبت از نوزاد نارس، مراقبت کانگورویی است. در این روش، نوزاد روی سینه مادر یا پدر قرار می‌گیرد تا تماس مستقیم پوست با پوست برقرار شود.
این کار فقط باعث ایجاد احساس آرامش نمی‌شود؛ بلکه به تنظیم دمای بدن، بهتر شدن تنفس، افزایش موفقیت در شیردهی ، تکامل مغزی عصبی بهتر و حتی کاهش احتمال برخی عوارض کمک می‌کند. به همین دلیل، این روش امروز یکی از بخش‌های مهم مراقبت از نوزادان نارس به شمار می‌رود.
آیا نوزاد نارس رشد طبیعی خواهد داشت؟
این سؤال یکی از رایج‌ترین نگرانی‌های والدین است. واقعیت این است که بسیاری از نوزادان نارس با مراقبت مناسب، رشد خوبی دارند و به زندگی طبیعی می‌رسند.
البته نوزادانی که خیلی زودتر از موعد متولد شده‌اند، ممکن است به پیگیری و پایش منظم رشد، شنوایی، بینایی و تکامل مغزی –عصبی ،حسی ،حرکتی و ذهنی نیاز داشته باشند تا اگر مشکلی وجود داشت، زود تشخیص داده شود.
آنپه باید مورد توجه قرار گیرد این است که رشد و تکامل این کودکان بر اساس نمودارها و جداول متناسب با سن اصلاح شده و براساس مدت زمانی که زودتر دنیا آمده اند پایش می شود و با کودک هم سن تقویمی خود مقایسه نخواهند شد.
بعد از ترخیص چه نکاتی را باید رعایت کرد؟
بعد از بازگشت به خانه، مراقبت والدین همچنان اهمیت زیادی دارد.
دمای محیط را متعادل نگه دارید.
برنامه تغذیه را طبق توصیه پزشک ادامه دهید.
واکسیناسیون را به موقع انجام دهید.
دست‌های خود را قبل از تماس با نوزاد بشویید.
در صورت تب، بی‌حالی، مشکل در تنفس یا کاهش شیر خوردن، سریعاً به پزشک مراجعه کنید.
پیگیری های رشد و تکامل و مراجعات مرتب و آموزشهای ارائه شده را جدی بگیرید.
جمع بندی
نوزاد نارس به دلیل تولد زودتر از موعد ممکن است در روزهای اول زندگی به مراقبت بیشتری نیاز داشته باشد، اما پیشرفت پزشکی باعث شده است که شانس زنده ماندن و رشد سالم این نوزادان نسبت به گذشته بسیار بیشتر شود. تغذیه مناسب، مراقبت کانگورویی، پیگیری رشد وتکامل مراجعه منظم به پزشک، نقش مهمی در سلامت این نوزادان دارند.
