سوختگی یکی از آسیب‌های شایع در خانه است که میتواند پوست و در موارد شدیدتر، بافت‌های عمیق‌تر بدن را درگیر کند. شدت سوختگی به علت ایجاد آن، عمق آسیب و وسعت ناحیه سوخته بستگی دارد. سوختگی ممکن است با قرمزی، درد، تورم، تاول یا تغییر رنگ پوست همراه باشد.
اگر دست یا بخش دیگری از بدنتان تازه سوخته است، اولین اقدام این است که محل سوختگی را به مدت ۲۰ دقیقه زیر آب خنک و جاری قرار دهید. از یخ، خمیردندان و روغن روی سوختگی تازه استفاده نکنید.
برای تماشای راهنمای کامل مراقبت از سوختگی، ابتدا باید بدانید کدام روش‌ها در خانه ایمن هستند و چه زمانی مراجعه به پزشک ضرورت دارد.
۲۰ روش و اقدام مهم برای مراقبت از سوختگی
۱. محل سوختگی را زیر آب خنک بگیرید
مهم‌ترین اقدام اولیه برای سوختگی حرارتی، خنک کردن محل آسیب‌دیده با آب خنک و جاری به مدت ۲۰ دقیقه است. این کار به کاهش درد و محدود کردن آسیب بافتی کمک می‌کند.
از آب یخ یا سرمای شدید استفاده نکنید و مراقب باشید بدن، به‌خصوص در کودکان و سوختگیهای وسیع، بیش از حد سرد نشود.
۲. لباس و زیورآلات اطراف سوختگی را خارج کنید
اگر انگشتر، ساعت، دستبند یا لباس تنگ نزدیک ناحیه سوخته وجود دارد، آن را پیش از افزایش تورم و در صورتی که به پوست نچسبیده است، با احتیاط خارج کنید.
لباس چسبیده به پوست سوخته را جدا نکنید؛ این کار ممکن است آسیب را بیشتر کند.
۳. از یخ مستقیم استفاده نکنید
قرار دادن یخ روی سوختگی یکی از روش‌های رایج اما ناایمن است. سرمای شدید ممکن است به بافت آسیب‌دیده صدمه بیشتری وارد کند.
به‌جای یخ، از آب خنک و جاری استفاده کنید.
۴. سوختگی را با پانسمان تمیز بپوشانید
پس از خنک کردن پوست، می‌توانید ناحیه را با پانسمان استریل و غیرچسبنده بپوشانید. پوشش باید تمیز و آزاد باشد و به زخم فشار وارد نکند.
از پنبه پرزدار یا چسباندن چسب مستقیماً روی پوست آسیب‌دیده خودداری کنید.
۵. برای سوختگی از خمیردندان استفاده نکنید
خمیردندان یکی از درمان‌های خانگی شناخته‌شده برای سوختگی است. بعضی افراد پس از استفاده از آن احساس خنکی می‌کنند یا سوختگی‌شان بعداً بهبود پیدا می‌کند؛ بااین‌حال، این موضوع ثابت نمی‌کند که خمیردندان باعث ترمیم زخم شده است.
خمیردندان برای درمان سوختگی طراحی نشده و ترکیبات آن ممکن است پوست آسیب‌دیده را تحریک کنند.
روش ایمن‌تر: سوختگی را با آب خنک و جاری خنک کنید و از مالیدن خمیردندان روی آن بپرهیزید.
۶. از روغن و کره روی سوختگی تازه استفاده نکنید
برخی افراد برای تسکین سوختگی از روغن زیتون، روغن‌های گیاهی، کره یا روغن خوراکی استفاده می‌کنند. این مواد کمک اولیه مناسبی برای سوختگی تازه نیستند و ممکن است مانع خنک شدن مؤثر پوست شوند.
برای سوختگی تازه، ابتدا از آب خنک و جاری استفاده کنید. پس از آن نیز درباره استفاده از محصولات موضعی، متناسب با نوع و شدت سوختگی تصمیم بگیرید.
۷. ماست و شیر را روی زخم نگذارید
ماست و شیر از جمله موادی هستند که گاهی برای کاهش سوزش پوست پیشنهاد می‌شوند؛ اما شواهد کافی برای توصیه آن‌ها به‌عنوان درمان سوختگی وجود ندارد.
استفاده از مواد غذایی روی پوست آسیب‌دیده میتواند احتمال آلودگی یا تحریک را افزایش دهد. بهتر است از این روش صرف‌نظر کنید.
۸. تاول سوختگی را نترکانید
تاول ممکن است پس از سوختگی با آب جوش، روغن داغ یا تماس با سطوح گرم ایجاد شود. پوست روی تاول به‌عنوان یک پوشش طبیعی از بافت زیرین محافظت می‌کند.
ترکاندن تاول، حتی اگر کوچک باشد، میتواند خطر عفونت و درد را افزایش دهد. اگر تاول خودبه‌خود باز شد، آن را تمیز نگه دارید و پوست روی آن را نکنید.
اگر تاول بزرگ، بسیار دردناک یا در ناحیه حساس قرار دارد، برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید.
۹. از سیب‌زمینی و پیاز خام استفاده نکنید
قرار دادن سیب‌زمینی یا پیاز خام روی سوختگی از روش‌های سنتی است؛ اما شواهد قابل‌اعتمادی برای اثربخشی این روش‌ها وجود ندارد.
این مواد استریل نیستند و ممکن است زخم را آلوده کنند یا هنگام برداشتن، باعث تحریک بیشتر پوست شوند.
۱۰. از الکل و مواد ضدعفونی‌کننده قوی استفاده نکنید
استفاده از الکل، مواد شوینده قوی یا ترکیبات تحریک‌کننده روی سوختگی میتواند به پوست آسیب‌دیده صدمه بزند.
برای مراقبت از سوختگی سطحی، از روش‌های ملایم استفاده کنید و اگر زخم باز یا عمیق است، درباره نحوه تمیز کردن و پانسمان آن از پزشک راهنمایی بگیرید.
۱۱. درد سوختگی را به روش مناسب کنترل کنید
خنک کردن پوست با آب جاری معمولاً به کاهش درد کمک می‌کند. در صورت نیاز، می‌توان با توجه به سن، شرایط جسمی و موارد منع مصرف، از مسکن مناسب استفاده کرد.
اگر درد بسیار شدید است، افزایش پیدا می‌کند یا با ظاهر زخم تناسب ندارد، باید احتمال آسیب جدی‌تر بررسی شود.
۱۲. از دستکاری پوست آسیب‌دیده خودداری کنید
کندن پوست، جدا کردن بافت‌های آسیب‌دیده یا خاراندن ناحیه سوخته ممکن است باعث خونریزی، عفونت و تأخیر در ترمیم شود.
اجازه دهید پوست روند ترمیم طبیعی خود را طی کند و در صورت ایجاد زخم باز یا علائم غیرعادی، از مراقبت پزشکی کمک بگیرید.
۱۳. سوختگی با آب جوش را سریع خنک کنید
سوختگی با آب جوش از حوادث رایج آشپزخانه است. در این شرایط، ابتدا فرد را از منبع گرما دور کنید و محل آسیب‌دیده را ۲۰ دقیقه زیر آب خنک و جاری بگیرید.
لباس یا زیورآلاتی را که به پوست نچسبیده‌اند، با احتیاط خارج کنید. سپس ناحیه را با پوشش تمیز و غیرچسبنده محافظت کنید.
اگر سوختگی گسترده است، تاول‌های وسیع ایجاد شده‌اند یا ناحیه صورت، دست‌ها، پاها یا اندام تناسلی درگیر شده است، مراجعه پزشکی ضروری است.
۱۴. برای سوختگی با روغن داغ همین اقدامات را انجام دهید
روغن داغ ممکن است به دلیل دمای بالا، سوختگی دردناک و گاهی عمیقی ایجاد کند. محل سوختگی را زیر آب خنک و جاری قرار دهید و از مالیدن روغن، کره یا مواد خانگی دیگر خودداری کنید.
اگر آسیب عمیق، وسیع یا همراه با تاول‌های گسترده است، به‌سرعت ارزیابی پزشکی انجام دهید.
۱۵. سوختگی صورت را جدی بگیرید
سوختگی صورت میتواند پوست، چشم‌ها یا راه‌های تنفسی را درگیر کند. اگر سوختگی در اطراف چشم، دهان یا بینی ایجاد شده یا با سرفه، گرفتگی صدا و تنگی نفس همراه است، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
روی صورت سوخته از محصولات آرایشی، خمیردندان یا ترکیبات خانگی استفاده نکنید.
۱۶. در سوختگی شیمیایی مراقب باشید
سوختگی شیمیایی ممکن است بر اثر تماس با اسیدها، مواد قلیایی یا شوینده‌های قوی ایجاد شود. در این شرایط، از تماس مستقیم با ماده و آلوده شدن خودتان جلوگیری کنید.
لباس آلوده را در صورت امکان ایمن خارج کنید و در بیشتر موارد، محل را با آب فراوان بشویید؛ اما اگر ماده با آب واکنش خطرناک دارد، دستورالعمل اختصاصی ایمنی آن را رعایت کنید. کمک پزشکی فوری ضروری است.
۱۷. سوختگی الکتریکی را حتی در ظاهر خفیف جدی بگیرید
سوختگی ناشی از برق ممکن است آسیب عمیقی ایجاد کند، حتی اگر اثر قابل‌توجهی روی پوست دیده نشود.
ابتدا جریان برق را بدون به خطر انداختن خودتان قطع کنید و به فردی که هنوز با منبع برق تماس دارد دست نزنید. سپس با اورژانس تماس بگیرید و برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید.
۱۸. تغذیه مناسب را فراموش نکنید
بدن برای ترمیم بافت‌های آسیب‌دیده به انرژی، پروتئین، آب و مواد مغذی نیاز دارد. مصرف متعادل تخم‌مرغ، حبوبات، ماهی، گوشت، میوه‌ها و سبزیجات میتواند به تأمین این نیازها کمک کند.
بااین‌حال، هیچ ماده غذایی به‌تنهایی درمان سوختگی نیست و تغذیه مناسب جایگزین مراقبت پزشکی نمی‌شود.
۱۹. مراقب علائم عفونت باشید
افزایش قرمزی، تورم و درد، ترشح چرکی، تب یا بدتر شدن وضعیت زخم میتواند نشانه عفونت باشد.
در صورت مشاهده این علائم، برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید. از مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک یا مالیدن مواد مختلف روی زخم خودداری کنید.
۲۰. زمان مراجعه به پزشک را بشناسید
همه سوختگی‌ها را نمی‌توان در خانه درمان کرد. در موارد زیر باید فوراً کمک پزشکی دریافت کنید:
- سوختگی عمیق یا وسیع
- سوختگی صورت، دست‌ها، پاها، اندام تناسلی یا روی مفاصل بزرگ
- سوختگی ناشی از برق یا مواد شیمیایی
- مشکل تنفسی یا احتمال استنشاق دود
- سوختگی در نوزادان و کودکان، به‌ویژه اگر شدت آن مشخص نیست
- پوست سفید، سیاه یا چرمی‌شکل
- درد شدید، ضعف، گیجی یا کاهش سطح هوشیاری
در سوختگیهای شدید، خنک کردن پوست نباید باعث تأخیر در تماس با اورژانس شود.
درمان سوختگی در خانه به چه عواملی بستگی دارد؟
روش مراقبت از سوختگی به عمق، وسعت و محل آسیب بستگی دارد.
- سوختگی سطحی: معمولاً با قرمزی، درد و حساسیت پوست همراه است و ممکن است با مراقبت مناسب در خانه بهبود یابد.
- سوختگی با تاول: نشان می‌دهد آسیب عمیق‌تر است. بهتر است تاول دستکاری نشود و در صورت گستردگی یا قرار داشتن در نواحی حساس، پزشک آن را بررسی کند.
- سوختگی عمیق: ممکن است پوست را سفید، قهوه‌ای یا سیاه کند و نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.
اگر درباره شدت سوختگی مطمئن نیستید، آن را صرفاً به دلیل کوچک بودن ناحیه آسیب‌دیده، بی‌خطر فرض نکنید.
باورهای رایج درباره درمان سوختگی؛ کدام روش‌ها ایمن نیستند؟
بعضی روش‌های خانگی به دلیل استفاده طولانی‌مدت یا تجربه‌های شخصی، به‌عنوان درمان سوختگی شناخته شده‌اند. بااین‌حال، تجربه بهبود یک فرد به‌تنهایی نشان نمی‌دهد که آن روش برای دیگران نیز ایمن یا مؤثر است.
روش‌های خانگی درمان سوختگی
- خمیردندان: برای درمان سوختگی طراحی نشده و ممکن است پوست را تحریک کند.
- یخ: سرمای شدید ممکن است آسیب بافتی را بیشتر کند.
- روغن و کره: برای کمک اولیه سوختگی تازه توصیه نمیشوند.
- ماست و شیر: شواهد کافی برای توصیه آن‌ها به‌عنوان درمان سوختگی وجود ندارد.
- پیاز و سیب‌زمینی خام: ممکن است زخم را آلوده یا تحریک کنند.
- ترکاندن تاول: احتمال عفونت و آسیب بیشتر را افزایش می‌دهد.
- الکل و مواد شوینده قوی: می‌توانند پوست آسیب‌دیده را تحریک کنند.
اگر قبلاً از یکی از این روش‌ها استفاده کرده‌اید و سوختگی شما بدون مشکل بهبود یافته است، این موضوع لزوماً به معنای ایجاد آسیب نیست. توصیه به پرهیز از این روش‌ها با هدف کاهش خطر در سوختگیهای بعدی است.
جمع‌بندی
درمان صحیح سوختگی با کمک‌های اولیه مناسب آغاز می‌شود. خنک کردن ناحیه با آب جاری به مدت ۲۰ دقیقه، محافظت از پوست و پرهیز از دستکاری زخم، از مهم‌ترین اقدامات اولیه هستند.
خمیردندان، روغن، ماست و روش‌هایی مانند ترکاندن تاول ممکن است در خانه رایج باشند، اما گزینه‌های ایمنی برای درمان سوختگی محسوب نمیشوند. در سوختگیهای عمیق، وسیع، شیمیایی یا الکتریکی و آسیب نواحی حساس بدن، مراجعه فوری به پزشک ضروری است.
