کلسترول به خودی خود چیز بدی نیست و بدن برای عملکرد طبیعی به آن نیاز دارد. مشکل زمانی ایجاد میشود که مقدار بعضی از چربیها و لیپوپروتئینها در خون بالا برود.
اگر در جواب آزمایش خون با عبارتهایی مثل LDL، HDL، VLDL، کلسترول تام یا تریگلیسرید مواجه شدهاید، هر کدام معنی متفاوتی دارند. در ادامه تفاوت این موارد را ساده توضیح میدهیم.
کلسترول چیست؟
کلسترول یک ماده چربیمانند است که در تمام سلولهای بدن وجود دارد. بدن برای ساخت هورمونها، ویتامین D و موادی که به هضم غذا کمک میکنند به کلسترول نیاز دارد.
بخش زیادی از کلسترول مورد نیاز بدن در کبد ساخته میشود و مقداری هم از غذاهای حیوانی مثل گوشت، تخممرغ و لبنیات دریافت میشود.
کلسترول برای حرکت در خون باید به پروتئینهایی به نام لیپوپروتئین متصل شود. LDL، HDL و VLDL از انواع همین لیپوپروتئینها هستند.
انواع کلسترول چیست؟
وقتی درباره انواع کلسترول صحبت میکنیم، بیشتر منظور LDL و HDL است. در آزمایش چربی خون، کلسترول تام و گاهی VLDL و شاخصهایی مثل non-HDL هم بررسی میشوند.
LDL چیست؟
LDL مخفف Low-Density Lipoprotein و به معنی لیپوپروتئین با چگالی پایین است.
LDL را معمولاً به عنوان کلسترول بد میشناسند. بالا بودن LDL میتواند باعث تجمع کلسترول در دیواره رگها شود. این تجمع به مرور میتواند باعث تشکیل پلاک و تنگ شدن رگها شود.
بالا بودن LDL با افزایش خطر بیماریهای قلبی، سکته مغزی و بیماری شریانهای محیطی ارتباط دارد.
به همین دلیل، پایین آوردن LDL در افرادی که خطر قلبی بالاتری دارند یکی از اهداف مهم درمان اختلال چربی خون است.
HDL چیست؟
HDL مخفف High-Density Lipoprotein است و معمولاً به آن کلسترول خوب گفته میشود.
HDL بخشی از کلسترول را از بافتها و رگها به سمت کبد منتقل میکند تا بدن بتواند آن را پردازش و دفع کند.
اما یک نکته مهم وجود دارد: بالا بودن HDL به این معنی نیست که فرد در برابر بیماری قلبی کاملاً محافظت شده است. ارزیابی خطر قلبی باید بر اساس مجموعهای از عوامل انجام شود، نه فقط یک عدد در آزمایش خون.
VLDL چیست؟
VLDL مخفف Very Low-Density Lipoprotein است.
VLDL بیشتر وظیفه حمل تریگلیسرید از کبد به قسمتهای مختلف بدن را دارد. بالا بودن VLDL هم میتواند در ایجاد پلاک داخل رگها نقش داشته باشد.
VLDL معمولاً در آزمایشهای معمول به صورت مستقیم اندازهگیری نمیشود و ممکن است بر اساس مقدار تریگلیسرید تخمین زده شود.
کلسترول تام چیست؟
Total Cholesterol یا کلسترول تام مقدار کلی کلسترول موجود در خون را نشان میدهد.
این عدد به تنهایی برای تشخیص وضعیت قلب و عروق کافی نیست و پزشک معمولاً آن را در کنار LDL، HDL، تریگلیسرید و سایر عوامل خطر بررسی میکند.
تریگلیسرید چیست؟ آیا همان کلسترول است؟
نه. تریگلیسرید نوعی چربی خون است، نه نوعی کلسترول.
تریگلیسرید یکی از رایجترین انواع چربی در بدن است و بدن از آن برای ذخیره انرژی استفاده میکند.
بالا بودن تریگلیسرید، مخصوصاً وقتی همراه با LDL بالا یا HDL پایین باشد، میتواند با افزایش خطر بیماریهای قلبی و عروقی همراه باشد.
به همین دلیل تریگلیسرید معمولاً همراه با کلسترول در آزمایش Lipid Panel یا آزمایش چربی خون بررسی میشود.
کلسترول بالا چه علائمی دارد؟
یکی از مشکلات کلسترول بالا این است که معمولاً علامت مشخصی ایجاد نمیکند.
ممکن است فرد کلسترول بالایی داشته باشد اما احساس بیماری نداشته باشد. به همین دلیل آزمایش خون یکی از راههای مهم برای بررسی وضعیت چربی خون است.
اگر کلسترول بالا برای مدت طولانی درمان نشود، تجمع پلاک در رگها میتواند خطر بیماریهای قلبی و عروقی را افزایش دهد.
آزمایش کلسترول شامل چه مواردی است؟
آزمایش چربی خون معمولاً شامل این موارد است:
- کلسترول تام
- LDL
- HDL
- تریگلیسرید
- non-HDL
non-HDL از کم کردن HDL از کلسترول تام به دست میآید و میتواند اطلاعات بیشتری درباره کلسترولهای مرتبط با ایجاد پلاک در رگها بدهد.
در بعضی افراد، پزشک ممکن است آزمایشهای دیگری مثل Lp(a) یا ApoB را هم درخواست کند. طبق راهنمای جدید ۲۰۲۶ انجمن قلب آمریکا، اندازهگیری Lp(a) حداقل یکبار در طول زندگی برای ارزیابی خطر قلبی میتواند مورد توجه قرار گیرد و ApoB نیز در بعضی افراد به ارزیابی دقیقتر خطر کمک میکند.
کلسترول نرمال چقدر است؟
یک عدد مشخص برای همه افراد وجود ندارد.
برای مثال، MedlinePlus مقادیر عمومی مطلوب در بزرگسالان را کلسترول تام کمتر از ۲۰۰ mg/dL، LDL کمتر از ۱۰۰ mg/dL و non-HDL کمتر از ۱۳۰ mg/dL ذکر میکند؛ اما عدد مناسب برای هر فرد میتواند با توجه به سابقه بیماری قلبی، دیابت، فشار خون، سن، سابقه خانوادگی و سایر عوامل خطر متفاوت باشد.
به همین دلیل بهتر است نتیجه آزمایش توسط پزشک تفسیر شود و فقط بر اساس یک عدد درباره نیاز به دارو تصمیم گرفته نشود.
چگونه کلسترول بالا را کنترل کنیم؟
تغذیه مناسب، فعالیت بدنی، کنترل وزن، ترک سیگار و کنترل بیماریهایی مثل دیابت میتوانند در مدیریت چربی خون نقش داشته باشند.
مصرف بیشتر سبزیجات، میوهها، غلات کامل، حبوبات، مغزها و چربیهای غیراشباع و کاهش مصرف غذاهای سرشار از چربی اشباع میتواند به بهبود وضعیت چربی خون کمک کند.
اگر فرد به دلیل سطح بالای خطر قلبی به درمان دارویی نیاز داشته باشد، پزشک ممکن است داروهای کاهشدهنده LDL را تجویز کند.
جمعبندی
کلسترول برای بدن ضروری است، اما بالا بودن بعضی انواع آن میتواند خطر بیماریهای قلبی و عروقی را افزایش دهد. LDL بیشتر با تجمع پلاک در رگها ارتباط دارد و HDL در انتقال کلسترول به کبد نقش دارد؛ تریگلیسرید هم نوعی چربی خون است و با کلسترول فرق دارد.
تفسیر آزمایش کلسترول فقط با نگاه کردن به یک عدد انجام نمیشود و باید سن، سابقه بیماری، عوامل خطر قلبی و سایر نتایج آزمایش هم در نظر گرفته شوند.