فشار خون بالا ممکن است سالها بدون علامت باقی بماند، اما در این مدت میتواند به قلب، مغز، کلیهها و رگهای خونی آسیب بزند. به همین دلیل، نداشتن سردرد یا سرگیجه به این معنی نیست که فشار خون مشکلی ایجاد نمیکند.
کنترل مناسب فشار خون میتواند خطر عوارضی مانند سکته مغزی، بیماری قلبی و آسیب کلیه را کاهش دهد.
بهترین روش های کنترل فشار خون
- نمک غذا را کمتر کنید
یکی از مؤثرترین تغییرات برای کنترل فشار خون، کاهش مصرف نمک است.
بخش قابل توجهی از نمک دریافتی فقط از نمکدان نمیآید؛ نان، غذاهای آماده، سوسیس و کالباس، تنقلات شور، کنسروها، سسها و بعضی غذاهای فرآوریشده نیز میتوانند مقدار زیادی سدیم داشته باشند.
بهتر است هنگام آشپزی نمک کمتری استفاده کنید و برای خوشطعم کردن غذا بیشتر سراغ سبزیهای معطر، آبلیمو و ادویهها بروید.
برای بزرگسالان، توصیه عمومی این است که مصرف نمک به کمتر از ۵ گرم در روز، یعنی تقریباً یک قاشق چایخوری، محدود شود.
- سبزیجات و میوه بیشتری بخورید
یک رژیم غذایی مناسب فشار خون بهتر است سهم بیشتری از سبزیجات، میوهها، حبوبات و غلات کامل داشته باشد.
در مقابل، بهتر است مصرف غذاهای بسیار شور، چربیهای اشباع و غذاهای فوقفرآوریشده محدود شود. چنین الگویی علاوه بر فشار خون، برای سلامت قلب و کنترل وزن نیز مفید است.
- اگر اضافهوزن دارید، کاهش وزن کمککننده است
اضافهوزن میتواند کنترل فشار خون را دشوارتر کند. حتی کاهش وزن تدریجی و منطقی نیز میتواند بخشی از برنامه کنترل فشار خون باشد.
لازم نیست فرد برای رسیدن به وزن ایدهآل، یکباره تغییر بزرگی ایجاد کند. کاهش وزن تدریجی همراه با تغذیه مناسب و فعالیت بدنی معمولاً رویکرد قابلدوامتری است.
- فعالیت بدنی را بیشتر کنید
ورزش منظم یکی از عادتهایی است که میتواند به پایین آمدن و کنترل فشار خون کمک کند.
پیادهروی سریع، دوچرخهسواری، شنا و فعالیتهای مشابه گزینههای مناسبی هستند. فعالیتهای تقویت عضلات نیز میتوانند بخشی از برنامه هفتگی باشند.
برای بیشتر بزرگسالان، هدف مناسب دستکم ۱۵۰ دقیقه فعالیت هوازی با شدت متوسط در هفته است؛ البته افرادی که بیماری زمینهای یا محدودیت حرکتی دارند، بهتر است برنامه ورزشی خود را با پزشک هماهنگ کنند.
- سیگار را کنار بگذارید
سیگار و سایر محصولات دخانی برای قلب و عروق مضرند و ترک آن یکی از مهمترین اقدامها برای کاهش خطر بیماریهای قلبی و عروقی است.
ترک سیگار لزوماً به این معنی نیست که فشار خون بلافاصله به محدوده طبیعی برمیگردد، اما خطر کلی آسیب قلب و عروق را کاهش میدهد.
- مصرف الکل را محدود کنید
مصرف زیاد الکل میتواند فشار خون را افزایش دهد و کنترل آن را دشوارتر کند. بنابراین محدود کردن مصرف الکل بخشی از سبک زندگی سالم برای افراد مبتلا به فشار خون بالا است.
- فشار خون را در خانه هم اندازه بگیرید
اندازهگیری فشار خون در خانه میتواند به پزشک کمک کند تصویر دقیقتری از وضعیت فرد داشته باشد.
برای اندازهگیری دقیقتر، بهتر است چند دقیقه قبل از اندازهگیری آرام بنشینید، هنگام اندازهگیری صحبت نکنید و بازو در وضعیت مناسبی قرار داشته باشد.
ثبت عددهای اندازهگیریشده نیز مفید است؛ بهخصوص اگر پزشک بخواهد روند فشار خون را در روزهای مختلف بررسی کند. اندازهگیری خارج از مطب میتواند در تشخیص و پیگیری فشار خون نقش مهمی داشته باشد.
- داروی فشار خون را خودسرانه قطع نکنید
گاهی فرد بعد از مدتی مصرف دارو، وقتی میبیند فشار خونش بهتر شده، تصور میکند دیگر نیازی به دارو ندارد.
اما پایین آمدن فشار خون ممکن است نتیجه همان دارویی باشد که مصرف میکند. بنابراین قطع یا کم کردن مقدار دارو بدون نظر پزشک میتواند باعث برگشت فشار خون شود.
اگر دارو عارضه ایجاد میکند یا فشار خون بیش از حد پایین میآید، بهتر است موضوع با پزشک مطرح شود تا در صورت نیاز مقدار یا نوع دارو تغییر کند.
- خواب کافی و مدیریت استرس را جدی بگیرید
استرس مداوم و سبک زندگی نامنظم میتوانند کنترل فشار خون را دشوارتر کنند.
داشتن برنامه خواب منظم، فعالیت بدنی، کاهش فشارهای روزمره و اختصاص دادن زمانی برای استراحت میتواند بخشی از یک سبک زندگی سالم باشد. مدیریت استرس بهتنهایی جایگزین درمان فشار خون نیست، اما میتواند در کنار سایر اقدامات مفید باشد.
- مراقب بیماریهای همراه باشید
فشار خون بالا گاهی همراه با بیماریهایی مانند دیابت یا بیماری کلیوی دیده میشود. وجود این مشکلات میتواند روی هدف درمان و انتخاب دارو تأثیر بگذارد.
به همین دلیل، کنترل فشار خون فقط به پایین آوردن یک عدد در دستگاه فشارسنج محدود نمیشود؛ وضعیت کلی سلامت فرد نیز باید در نظر گرفته شود.
آیا با تغییر سبک زندگی میتوان داروی فشار خون را کنار گذاشت؟
در بعضی افراد، تغییرات جدی و پایدار در سبک زندگی میتواند فشار خون را به میزان قابل توجهی پایین بیاورد. اما این موضوع به این معنی نیست که همه افراد میتوانند داروی خود را قطع کنند.
بعضی افراد حتی با داشتن تغذیه مناسب، ورزش و وزن مناسب همچنان به دارو نیاز دارند. تصمیم درباره کاهش یا قطع دارو باید بر اساس اندازهگیریهای فشار خون و نظر پزشک انجام شود.
فشار خون خیلی بالا چه زمانی خطرناک است؟
اگر فشار خون به حدود ۱۸۰/۱۲۰ میلیمتر جیوه یا بالاتر برسد، بهخصوص اگر همراه با علائمی مانند درد قفسه سینه، تنگی نفس، اختلال بینایی، سردرد شدید، گیجی یا علائم عصبی باشد، نیاز به ارزیابی فوری پزشکی وجود دارد.
در چنین شرایطی نباید صرفاً در خانه منتظر پایین آمدن فشار ماند.
جمعبندی
برای کنترل فشار خون بالا، مجموعهای از تغییرات اهمیت دارد: کم کردن نمک، تغذیه سالم، فعالیت بدنی، کنترل وزن، ترک سیگار، محدود کردن الکل، خواب و مدیریت استرس و اندازهگیری منظم فشار خون.
با این حال، اگر فشار خون بالا تشخیص داده شده باشد، این اقدامات جایگزین داروی تجویزشده نیستند. بهترین نتیجه معمولاً از ترکیب درمان پزشکی و تغییر سبک زندگی به دست میآید.