اختلاف بین زن و شوهر بخشی از زندگی مشترکه و قرار نیست هیچ خانوادهای همیشه بدون بحث و ناراحتی باشه. مسئله اصلی اینه که اختلافها چطور اتفاق میافتن، چقدر شدید و مکرر هستن و آیا کودک درگیر اونها میشه یا نه. پژوهشها نشون میدن تعارض شدید و مخرب بین والدین میتونه با مشکلات عاطفی و رفتاری در کودکان ارتباط داشته باشه.
چرا دعوای زن و شوهر روی فرزندان تأثیر میگذارد؟
دعوای زن و شوهر میتونه روی فرزندان اثر بذاره چون کودک والدینش رو بخش مهمی از امنیت و ثبات زندگی خودش میدونه. وقتی کودک مرتب شاهد فریاد، توهین، تهدید یا تنش شدید بین پدر و مادره، ممکنه احساس کنه محیط خانواده قابل پیشبینی و امن نیست.
پژوهشهای انجامشده روی کودکان و نوجوانان نشون دادهاند که واکنشهای شناختی، عاطفی و رفتاری کودکان به تعارض والدین با مشکلاتی مثل علائم درونیسازیشده، مشکلات رفتاری و کاهش عزتنفس ارتباط دارن.
البته این به این معنی نیست که هر بحثی بین زن و شوهر حتماً به کودک آسیب میزنه. نحوه مدیریت اختلاف و توانایی والدین برای حلوفصل سالم مسئله اهمیت زیادی داره.
کدام نوع دعوای والدین بیشتر به کودک آسیب میزند؟
همه اختلافها اثر یکسانی ندارن. تفاوت مهمی بین یک گفتوگوی جدی و یک دعوای شدید و تکرارشونده وجود داره.
دعوا همراه با توهین و تحقیر
وقتی اختلاف به توهین، تحقیر، تهدید یا سرزنش مداوم تبدیل میشه، کودک ممکنه احساس ناامنی بیشتری کنه. اگر این الگو مرتب تکرار بشه، فشار روانی ناشی از فضای خانوادگی میتونه بیشتر بشه.
کشاندن کودک وسط اختلاف
یکی از آسیبزاترین رفتارها اینه که پدر یا مادر از کودک بخواد طرف یکی رو بگیره، پیامرسان بین والدین باشه یا درباره والد دیگر قضاوت کنه.
کودک نباید مجبور بشه بین پدر و مادر یکی رو انتخاب کنه. در راهنمای آکادمی اطفال آمریکا هم بر محافظت از کودک در برابر درگیری والدین و حفظ رابطه سالم او با هر دو والد تأکید شده.
دعواهای مکرر و حلنشده
تکرار اختلاف بدون رسیدن به راهحل میتونه فضای خانه رو برای کودک پرتنش کنه. در یک فراتحلیل بزرگ، تعارض بین والدین با مشکلات سازگاری کودکان ارتباط معناداری داشته و کیفیت فرزندپروری هم یکی از مسیرهای احتمالی این ارتباط شناخته شده.
دعوای پدر و مادر چه اثری روی رفتار کودک دارد؟
واکنش کودکان به اختلاف والدین یکسان نیست. بعضی بچهها ممکنه بیشتر در خودشون فرو برن و بعضی دیگه تحریکپذیرتر یا پرخاشگرتر بشن.
مطالعات، ارتباط بین تعارض والدین و مشکلات درونی مانند اضطراب و همچنین برخی مشکلات رفتاری بیرونی رو گزارش کردهاند. یک فراتحلیل درباره اضطراب نوجوانان نیز ارتباط مثبت و معناداری بین تعارض والدین و اضطراب جوانان پیدا کرده است.
ممکنه کودک در زندگی روزمره نشانههایی مثل اینها نشون بده:
نگرانی بیشتر از معمول ناراحتی یا زودرنجی تغییر در رفتار مشکل در تمرکز اختلال در خواب وابستگی بیشتر به یکی از والدین ترس از جدایی پدر و مادر پرخاشگری یا کنارهگیری
البته هیچکدوم از این نشانهها بهتنهایی ثابت نمیکنه که علت مشکل، دعوای والدین بوده و باید شرایط کلی کودک هم در نظر گرفته بشه.
آیا کودک فکر میکند مقصر دعوای پدر و مادر است؟
گاهی بله. مخصوصاً کودکان کوچکتر ممکنه اتفاقهای خانوادگی رو به خودشون ربط بدن یا فکر کنن کاری انجام دادهاند که باعث دعوای پدر و مادر شده.
تحقیقات نشون دادهاند برداشت کودک از تعارض والدین، بهخصوص احساس تهدید و سرزنش کردن خود، با مشکلات سازگاری کودک ارتباط داره.
برای همین جمله سادهای مثل «این موضوع تقصیر تو نیست» میتونه برای کودک مهم باشه. البته بهتره این اطمینان دادن با رفتار والدین هم همراه باشه.
آیا دعوای والدین همیشه برای کودک مضر است؟
نه. اختلاف نظر در زندگی خانوادگی طبیعی محسوب میشه و هدف این نیست که والدین هیچوقت با هم اختلاف نداشته باشن.
آنچه اهمیت بیشتری داره، شیوه برخورد با اختلافه. مرور پژوهشی جدید درباره تعارض سازنده والدین نشون داده که شکلهای سازندهتر اختلاف میتونن با پیامدهای مثبتتری برای کودکان، از جمله امنیت عاطفی بیشتر و مهارت بهتر در حل مسئله اجتماعی، همراه باشن.
بنابراین کودک میتونه از والدین یاد بگیره که اختلاف نظر به معنی پایان رابطه نیست و میشه درباره یک مشکل صحبت کرد، عصبانی شد، اما در نهایت به گفتوگو و حل مسئله برگشت.
چطور اثر دعوای زن و شوهر بر فرزندان را کمتر کنیم؟ کودک را وارد اختلاف نکنید
در حضور کودک درباره اینکه «حق با چه کسیه» بحث نکنید و از او نخواهید طرف یکی از والدین رو بگیره.
بعد از دعوا، فضا را ترمیم کنید
اگر کودک شاهد مشاجره بوده، سکوت طولانی یا وانمود کردن به اینکه هیچ اتفاقی نیفتاده لزوماً کمککننده نیست. متناسب با سن کودک میشه توضیح داد که والدین اختلافی داشتن، موضوع مربوط به بزرگسالانه و کودک مسئول حل اون نیست.
جلوی کودک به هم توهین نکنید
اختلاف نظر با تحقیر و توهین فرق داره. کودک علاوه بر شنیدن حرفها، از رفتار والدین الگو میگیره. آکادمی اطفال آمریکا هم تأکید میکنه که کودکان نحوه برخورد با اختلافها رو تا حدی از رفتار والدین یاد میگیرن.
احساس امنیت کودک را حفظ کنید
روال معمول خواب، مدرسه، غذا و فعالیتهای روزانه رو تا جای ممکن حفظ کنید. داشتن روابط حمایتگر و محیط قابل پیشبینی میتونه به کودک در مدیریت فشارهای خانوادگی کمک کنه.
اگر تعارض شدید و مداوم است، کمک بگیرید
اگر اختلافها شدید، مکرر یا همراه با خشونت و تهدید هستن، موضوع فقط یک اختلاف معمول زناشویی نیست. در چنین شرایطی کمک گرفتن از متخصص خانواده یا روانشناس میتونه برای حفظ امنیت و سلامت اعضای خانواده مهم باشه.
تفاوت دعوای سازنده و مخرب والدین دعوای سازندهتر دعوای مخرب تمرکز روی حل مسئله تمرکز روی سرزنش گفتوگوی بدون توهین تحقیر و توهین دور نگه داشتن کودک از اختلاف کشاندن کودک وسط دعوا پذیرش اختلاف نظر تهدید و ترساندن تلاش برای رسیدن به توافق ادامه دادن تنش بدون حل مسئله نشان دادن آشتی و ترمیم رابطه قهر و تنش طولانی
جمعبندی
تأثیر دعوای زن و شوهر بر فرزندان بیشتر از خودِ اختلاف، به شدت، تکرار و شیوه مدیریت اون بستگی داره. پژوهشها ارتباط بین تعارض مخرب والدین و برخی مشکلات عاطفی، رفتاری و سازگاری کودکان رو نشون دادهاند.
در عین حال، خانواده سالم خانوادهای نیست که در اون هیچ اختلافی وجود نداشته باشه؛ بلکه خانوادهایه که اعضای اون یاد میگیرن اختلافها رو بدون آسیب زدن به احساس امنیت کودک مدیریت کنن. کودک باید بدونه که مسئول اختلاف والدین نیست و قرار نیست بین اونها یکی رو انتخاب کنه.