رابطه والد و فرزند فقط با محبت کردن، فراهم کردن امکانات یا تعیین قوانین ساخته نمیشود. بخش مهمی از این رابطه به این بستگی دارد که چطور با یکدیگر حرف میزنیم، چطور گوش میدهیم و هنگام اختلاف چگونه رفتار میکنیم.
ممکن است کودکی داشته باشید که به سؤالهایتان جواب کوتاه میدهد، نوجوانی که بیشتر وقتش را با دوستانش میگذراند، فرزندی که با قوانین مخالفت میکند یا نوجوانی که دیگر مثل گذشته درباره اتفاقات زندگیاش با شما حرف نمیزند.
همه این رفتارها الزاماً نشانه خراب شدن رابطه نیستند.
کودکان با بزرگتر شدن تغییر میکنند و بهخصوص در دوران نوجوانی نیاز به استقلال، حریم خصوصی و تصمیمگیری بیشتر پیدا میکنند. بنابراین شیوه ارتباطی که در هفتسالگی جواب میداده ممکن است در پانزدهسالگی دیگر مناسب نباشد.
داشتن رابطه سالم با فرزند به این معنی نیست که هیچ اختلافی وجود نداشته باشد. رابطه سالم یعنی حتی هنگام اختلاف، احترام، امنیت، اعتماد و امکان گفتوگو حفظ شود.
چگونه با کودک و نوجوان ارتباط بهتری داشته باشیم؟
برای داشتن ارتباط بهتر با فرزند:
- وقتی صحبت میکند واقعاً گوش دهید.
- قبل از نصیحت، احساس و دیدگاه او را بفهمید.
- از سؤالهای باز استفاده کنید.
- احساسات او را مسخره یا کوچک نکنید.
- رفتار را نقد کنید، نه شخصیت فرزند را.
- قوانین خانواده را واضح و قابل فهم بیان کنید.
- به فرزند متناسب با سنش استقلال بدهید.
- حریم خصوصی او را تا حد امکان رعایت کنید.
- اعتماد را با رفتارهای کوچک و مداوم بسازید.
- فقط هنگام بروز مشکل با او صحبت نکنید.
- در زمان عصبانیت گفتوگوی مهم را ادامه ندهید.
- اگر اشتباه کردید، عذرخواهی کنید.
- بین مراقبت از فرزند و کنترل بیش از حد تفاوت بگذارید.
- به تفاوت شخصیت کودکان و نوجوانان توجه کنید.
مهمتر از پیدا کردن «جمله جادویی» این است که فرزندتان در طول زمان تجربه کند که حرف زدن با شما امن است.
رابطه سالم والد و فرزند چه ویژگیهایی دارد؟
رابطه سالم به معنی رابطهای بدون دعوا یا اختلاف نیست.
حتی خانوادههایی که ارتباط خوبی دارند ممکن است درباره:
- درس
- موبایل
- دوستان
- ساعت برگشت
- لباس
- مسئولیتها
- خواب
- تفریح
- یا انتخابهای شخصی
اختلاف داشته باشند.
تفاوت اصلی در نحوه مدیریت این اختلافهاست.
در یک رابطه سالم معمولاً چند ویژگی مهم دیده میشود.
احترام دوطرفه
احترام فقط وظیفه کودک یا نوجوان نیست.
والد نیز باید تا حد امکان از:
- تحقیر
- تمسخر
- توهین
- مقایسه
- تهدیدهای غیرضروری
- و برچسبزدن
خودداری کند.
میتوان با یک رفتار مخالفت کرد بدون اینکه به شخصیت فرزند حمله کرد.
احساس امنیت
فرزند باید بداند اگر درباره اشتباه، نگرانی یا مشکلی با والد صحبت کند، اولین واکنش همیشه فریاد، تحقیر یا تهدید نخواهد بود.
این به معنی حذف قانون و پیامد نیست.
بلکه یعنی ابتدا مسئله را بشنویم و بعد درباره آن تصمیم بگیریم.
امکان بیان نظر
در رابطه سالم، فرزند اجازه دارد نظر متفاوتی داشته باشد.
ممکن است تصمیم نهایی در بعضی مسائل همچنان با والد باشد، اما شنیدن نظر کودک یا نوجوان بخشی از ارتباط سالم است.
وجود مرز و قانون
صمیمیت به معنی نبودن قانون نیست.
کودکان و نوجوانان همچنان به:
- ساختار
- مرز
- مسئولیت
- و پیامدهای قابل پیشبینی
نیاز دارند.
رابطه سالم معمولاً ترکیبی از محبت و مرزبندی است.
۱. قبل از جواب دادن، واقعاً گوش دهید
یکی از مهمترین مهارتهای ارتباط با کودک و نوجوان، گوش دادن است.
اما گوش دادن فقط ساکت ماندن تا نوبت صحبت کردن ما برسد نیست.
گوش دادن فعال یعنی:
- وسط حرف نپرید؛
- همزمان موبایل را چک نکنید؛
- قبل از پایان صحبت نتیجهگیری نکنید؛
- و سعی کنید منظور فرزند را بفهمید.
گاهی میتوانید چیزی که شنیدهاید را با کلمات خودتان بازگو کنید.
مثلاً:
«پس چیزی که بیشتر ناراحتت کرد این بود که فکر کردی دوستت پشت سرت حرف زده، درسته؟»
این کار هم سوءتفاهم را کمتر میکند و هم نشان میدهد واقعاً در حال گوش دادن هستید.
راهنماهای CDC و American Academy of Pediatrics نیز روی گوش دادن فعال، فرصت دادن به فرزند برای بیان کامل حرفش و پرهیز از واکنش سریع و قضاوتی تأکید دارند.
۲. قبل از راهحل دادن، ببینید فرزندتان چه چیزی نیاز دارد
فرض کنید نوجوان میگوید:
«با بهترین دوستم دعوام شده.»
واکنش سریع ممکن است این باشد:
«بهت گفته بودم باهاش نگرد.»
یا:
«فردا برو باهاش صحبت کن و این حرفو بزن.»
اما شاید نوجوان هنوز دنبال راهحل نباشد.
ممکن است فقط بخواهد کسی حرفش را بشنود.
یک سؤال بسیار مفید این است:
«دوست داری فقط گوش کنم یا میخوای با هم دنبال راهحل بگردیم؟»
گاهی بعد از چند دقیقه گوش دادن، نوجوان خودش به راهحل میرسد.
۳. احساسات فرزند را کوچک نکنید
برای یک بزرگسال ممکن است بعضی مشکلات نوجوان بسیار کوچک به نظر برسند.
اما از دید او:
- دعوا با دوست
- خراب شدن امتحان
- دعوت نشدن به یک جمع
- شکست در مسابقه
- یا حتی یک کامنت در شبکه اجتماعی
میتواند بسیار مهم باشد.
جملههایی مانند:
«این که چیزی نیست.»
«زیادی حساسی.»
«برای این چیزا گریه میکنی؟»
«وقتی بزرگ شدی میفهمی مشکل چیه.»
ممکن است باعث شوند فرزند احساس کند گفتن احساساتش فایدهای ندارد.
به جای آن میتوانید بگویید:
«به نظر میاد خیلی اذیت شدی.»
یا:
«میفهمم که الان برات مهمه.»
پذیرفتن احساس به معنی تأیید همه رفتارها یا تصمیمهای فرزند نیست.
۴. سؤال باز بپرسید، نه بازجویی
بین «کنجکاوی» و «بازجویی» تفاوت وجود دارد.
این مدل سؤالها:
«کجا بودی؟»
«با کی بودی؟»
«چرا دیر کردی؟»
«چی گفت؟»
«تو چی گفتی؟»
اگر پشت سر هم مطرح شوند ممکن است نوجوان را دفاعی کنند.
به جای سؤالهایی که فقط جواب بله یا خیر دارند، از سؤالهای باز استفاده کنید.
مثلاً به جای:
«مدرسه خوب بود؟»
بگویید:
«بهترین و بدترین اتفاق امروز مدرسه چی بود؟»
به جای:
«ناراحتی؟»
بگویید:
«به نظر میاد امروز یه چیزی ذهنت رو درگیر کرده؛ دوست داری دربارهاش حرف بزنی؟»
UNICEF نیز در راهنمای ارتباط با نوجوان بر سؤالهای باز، شنیدن دیدگاه نوجوان و بازتاب دادن حرفهای او تأکید میکند.
۵. فقط زمانی که مشکلی وجود دارد سراغ فرزندتان نروید
اگر بیشتر گفتوگوهای والد و فرزند درباره این موضوعات باشد:
- درس خوندی؟
- اتاقت رو مرتب کردی؟
- چرا موبایل دستته؟
- نمرت چی شد؟
- تکلیفت رو انجام دادی؟
- چرا دیر اومدی؟
ممکن است رابطه به مرور بیشتر شبیه رابطه «مدیر و کارمند» شود.
ارتباط عاطفی در گفتوگوهای ساده روزمره هم ساخته میشود.
درباره چیزهایی که فرزندتان دوست دارد سؤال کنید:
- موسیقی
- بازی
- ورزش
- فیلم
- دوستان
- مدرسه
- تکنولوژی
- کتاب
- سرگرمی
- یا موضوعی که این روزها برایش جذاب است.
لازم نیست علاقه شما دقیقاً مشابه علاقه او باشد.
کنجکاوی واقعی درباره دنیای فرزند یکی از سادهترین راههای حفظ ارتباط است.
حتی چند دقیقه گفتوگوی منظم و بدون حواسپرتی میتواند به ساخت عادت ارتباطی کمک کند.
۶. رفتار را نقد کنید، نه شخصیت را
این دو جمله را مقایسه کنید:
«تو خیلی بیمسئولیتی.»
و:
«قرار بود اتاقت رو امروز مرتب کنی ولی انجام نشده.»
جمله اول درباره شخصیت است.
جمله دوم درباره یک رفتار مشخص.
همین تفاوت کوچک اهمیت زیادی دارد.
از برچسبهایی مانند:
- لجباز
- تنبل
- بیمسئولیت
- خودخواه
- بیادب
- بیعرضه
- دردسرساز
تا حد امکان دوری کنید.
رفتارها قابل تغییرند؛ وقتی رفتار را تبدیل به هویت میکنیم، گفتوگو سختتر میشود.
۷. قوانین را واضح و قابل پیشبینی کنید
فرزند باید بداند قوانین خانواده چیست.
قانونی که فقط هنگام عصبانیت والد ظاهر میشود، قابل پیشبینی نیست.
مثلاً بهتر است به جای اینکه یک شب ناگهان بگویید:
«از امروز دیگه حق نداری شب بیرون بری.»
از قبل درباره مواردی مثل:
- ساعت برگشت
- استفاده از موبایل
- مسئولیتهای خانه
- رفتوآمد با دوستان
- درس
- خواب
قواعد روشنی داشته باشید.
در مورد نوجوان، هرچه سن و مسئولیتپذیری افزایش پیدا میکند، میتوان بخشی از قوانین را نیز با گفتوگو تنظیم کرد.
توضیح دادن دلیل قانون مهم است
همیشه جواب:
«چون من میگم.»
بهترین پاسخ نیست.
میتوانید بگویید:
«نگرانی من درباره ساعت برگشت، امنیتته. بیا درباره زمانی که هم برای تو منطقی باشه و هم خیال ما راحتتر باشه حرف بزنیم.»
ممکن است در نهایت همان قانون باقی بماند، اما نوجوان دلیل آن را بهتر میفهمد.
۸. بین کنترل و نظارت تفاوت بگذارید
والد مسئول امنیت فرزند است، اما این مسئولیت به معنی کنترل کامل تمام جزئیات زندگی او نیست.
با افزایش سن، فرزند باید فرصت پیدا کند:
- تصمیم بگیرد؛
- اشتباههای کمخطر کند؛
- مسئولیت بپذیرد؛
- نتیجه بعضی انتخابهایش را ببیند؛
- و استقلال بیشتری پیدا کند.
CDC در منابع Parenting Teens نیز استقلال تدریجی نوجوان را یکی از موضوعات اصلی رابطه والد و نوجوان میداند.
استقلال دادن به نوجوان به معنی رها کردن او نیست.
هدف این است که میزان آزادی با:
سن + بلوغ + مسئولیتپذیری + میزان خطر
هماهنگ شود.
۹. حریم خصوصی فرزند را جدی بگیرید
با بزرگتر شدن کودک، نیاز به حریم خصوصی بیشتر میشود.
نوجوان ممکن است نخواهد والدین تمام:
- پیامها
- مکالمات
- دوستیها
- افکار
- و جزئیات روزانه
او را بدانند.
این موضوع در بسیاری از موارد بخشی طبیعی از رشد استقلال است.
اما حریم خصوصی مطلق نیست.
اگر دلیل مشخصی برای نگرانی درباره:
- امنیت
- آزار
- خودآزاری
- سوءاستفاده
- مواد
- یا رفتار پرخطر
وجود دارد، والد مسئولیت دارد برای حفاظت از فرزند اقدام کند.
در شرایط عادی بهتر است درباره قوانین مربوط به موبایل، اینترنت و حریم خصوصی از قبل و شفاف صحبت شود، نه اینکه نظارت مخفیانه تبدیل به روش اصلی رابطه شود.
۱۰. اعتماد را درخواست نکنید؛ بسازید
گاهی والد میگوید:
«چرا بهم اعتماد نداری؟»
اما اعتماد با درخواست ایجاد نمیشود.
اعتماد نتیجه تجربههای تکرارشونده است.
مثلاً:
آیا وقتی فرزندتان اشتباهش را میگوید فوراً عصبانی میشوید؟
آیا رازهای شخصی او را برای دیگران تعریف میکنید؟
آیا بعداً در یک دعوا از همان چیزی که به شما گفته علیه خودش استفاده میکنید؟
آیا اگر حقیقت را بگوید، احتمال دارد تنبیه شدیدتری شود؟
اگر نوجوان چند بار تجربه کند که صحبت کردن با والد به تحقیر یا دردسر غیرقابل پیشبینی منجر میشود، ممکن است اطلاعات کمتری در اختیار او بگذارد.
اعتماد معمولاً با کارهای کوچک ساخته میشود.
۱۱. وقتی عصبانی هستید، گفتوگوی مهم را عقب بیندازید
هنگام عصبانیت شدید معمولاً کیفیت گفتوگو پایین میآید.
اگر احساس میکنید در حال رسیدن به نقطه فریاد یا توهین هستید، میتوانید بگویید:
«الان خیلی عصبانیام و نمیخوام چیزی بگم که بعداً پشیمون بشم. نیم ساعت دیگه دربارهاش صحبت میکنیم.»
این با قهر یا سکوت تنبیهی تفاوت دارد.
شما زمان بازگشت به گفتوگو را مشخص کردهاید.
هدف فرار از مسئله نیست؛ هدف این است که مسئله در زمانی حل شود که هر دو طرف توانایی بیشتری برای شنیدن دارند.
۱۲. اگر اشتباه کردید، عذرخواهی کنید
والد بودن به معنی همیشه درست بودن نیست.
ممکن است:
- بیش از حد عصبانی شوید؛
- حرفی ناعادلانه بزنید؛
- فرزند را اشتباه متهم کنید؛
- قولی را فراموش کنید؛
- یا حرف او را جدی نگیرید.
میتوانید بگویید:
«دیشب خیلی عصبانی بودم و حرفی زدم که درست نبود. بابت نحوه حرف زدنم متأسفم.»
عذرخواهی از فرزند اقتدار والد را از بین نمیبرد.
برعکس، به او نشان میدهد که در یک رابطه سالم همه مسئول رفتار خود هستند.
ارتباط با کودک چه تفاوتی با ارتباط با نوجوان دارد؟
اصول کلی مانند احترام، گوش دادن و امنیت در هر دو دوره مهم هستند، اما نحوه اجرای آنها با سن تغییر میکند.
در ارتباط با کودک
کودکان معمولاً به:
- جملههای سادهتر
- قوانین واضح
- انتخابهای محدود
- تکرار
- تشویق رفتار مشخص
- و ارتباط غیرکلامی بیشتر
نیاز دارند.
مثلاً به جای:
«تو باید مسئولیتپذیرتر باشی.»
برای یک کودک کوچکتر بهتر است بگویید:
«قبل از بازی، اسباببازیهایی که روی زمین هستن رو داخل جعبه بذار.»
هرچه دستور مشخصتر باشد، فهم آن سادهتر است.
CDC نیز در راهنمای ارتباط با کودکان کوچک بر توجه کامل، بازتاب احساس و استفاده از ارتباط کلامی و غیرکلامی تأکید دارد.
در ارتباط با نوجوان
نوجوان معمولاً نیاز بیشتری به:
- استقلال
- حریم خصوصی
- شنیده شدن نظر
- مشارکت در بعضی تصمیمها
- توضیح منطقی قوانین
- و احترام به هویت در حال شکلگیری خود
دارد.
بنابراین دستور دادن مستقیم در تمام موضوعات ممکن است بیش از دوران کودکی با مقاومت روبهرو شود.
چرا فرزندم با من حرف نمیزند؟
گاهی کاهش گفتوگو بخشی طبیعی از رشد و استقلال است، بهخصوص در نوجوانی.
اما دلایل دیگری نیز ممکن است وجود داشته باشند:
- ترس از قضاوت
- ترس از عصبانیت والد
- نصیحت زیاد
- جدی گرفته نشدن احساسات
- حفظ نشدن رازها
- اختلاف حلنشده
- فشار مدرسه یا دوستان
- یا احساس اینکه هر گفتوگو تبدیل به بازجویی میشود.
اگر این مسئله دغدغه اصلی شماست، بهتر است مقاله تخصصی «چرا فرزندم با من حرف نمیزند؟» را بخوانید.
در آن موضوع میتوان دقیقتر علت سکوت و راه بازسازی فضای گفتوگو را بررسی کرد.
چرا نوجوان حرف گوش نمیدهد؟
عبارت «حرف گوش ندادن» میتواند رفتارهای بسیار متفاوتی را توصیف کند.
گاهی مسئله این است که نوجوان:
- قانون را قبول ندارد؛
- استقلال بیشتری میخواهد؛
- پیامد قانون را جدی نمیگیرد؛
- احساس کنترل شدن میکند؛
- یا مرزهای خانواده مبهم هستند.
این موضوع بهتر است در مقاله مستقلی بررسی شود، چون با «ارتباط ضعیف» کاملاً یکسان نیست.
حرف گوش ندادن نوجوان همیشه به معنی بیاحترامی یا خراب شدن رابطه نیست.
با کودک لجباز چگونه رفتار کنیم؟
گاهی چیزی که والد «لجبازی» مینامد ممکن است تلاش کودک برای:
- استقلال
- انتخاب
- جلب توجه
- فرار از یک کار ناخوشایند
- یا بیان ناراحتی
باشد.
به جای تمرکز فقط روی متوقف کردن رفتار، بهتر است علت و الگوی آن را بررسی کنیم.
برای این موضوع نیز مقاله مستقل «چگونه با کودک لجباز رفتار کنیم؟» میتواند جزئیات بیشتری درباره مدیریت رفتار ارائه دهد.
با نوجوان پرخاشگر چگونه رفتار کنیم؟
در زمان عصبانیت شدید نوجوان، ورود مستقیم به بحث منطقی همیشه مفید نیست.
اولویت اولیه میتواند کاهش تنش و حفظ امنیت باشد.
بعد از آرام شدن شرایط میتوان درباره:
- علت
- مرز
- پیامد
- و راههای متفاوت بیان عصبانیت
گفتوگو کرد.
پرخاشگری مکرر، شدید یا همراه با خطر برای خود یا دیگران موضوعی متفاوت از اختلاف معمول خانوادگی است و ممکن است نیاز به ارزیابی تخصصی داشته باشد.
چگونه با نوجوان صمیمی شویم؟
صمیمیت با یک گفتوگوی بزرگ ساخته نمیشود.
معمولاً نتیجه صدها تعامل کوچک است.
مثلاً:
- وقت گذراندن بدون هدف آموزشی
- شوخی
- فعالیت مشترک
- شنیدن علایق نوجوان
- احترام به حریم خصوصی
- عدم تمسخر
- حفظ اعتماد
- و در دسترس بودن هنگام مشکل
میتوانند به رابطه نزدیکتر کمک کنند.
چگونه اعتماد نوجوان را جلب کنیم؟
برای اعتمادسازی بهتر است:
- قولی که میدهید تا حد امکان انجام دهید.
- واکنشهایتان قابل پیشبینی باشد.
- رازهای غیرضروری او را بازگو نکنید.
- دروغ خودتان را با عنوان «مصلحت» عادی نکنید.
- وقتی اشتباه میکنید مسئولیت بپذیرید.
- و وقتی حقیقت ناخوشایندی میشنوید، قبل از واکنش شدید گوش دهید.
اعتماد یک فرایند است، نه یک تکنیک سریع.
اگر نوجوان از خانواده فاصله میگیرد، باید نگران شویم؟
با افزایش سن، نوجوان معمولاً:
- وقت بیشتری با دوستان میگذراند؛
- علایق مستقل پیدا میکند؛
- و بخشی از زندگی خود را خصوصیتر میکند.
این موارد بهتنهایی الزاماً نگرانکننده نیستند.
اما اگر فاصله گرفتن:
- شدید
- ناگهانی
- طولانی
- یا همراه با تغییرات قابل توجه دیگری
باشد، بهتر است با دقت بیشتری بررسی شود.
مثلاً اگر همزمان:
- ارتباط با دوستان نیز قطع شده؛
- عملکرد تحصیلی بهشدت افت کرده؛
- خواب و اشتها تغییر کرده؛
- علاقه به فعالیتهای قبلی از بین رفته؛
- یا نشانههای ناامیدی دیده میشود،
ممکن است موضوع فراتر از نیاز طبیعی به استقلال باشد.
تأثیر دعوای والدین بر ارتباط با فرزند چیست؟
کودکان فقط نحوه ارتباط والد با خودشان را نمیبینند؛ آنها نحوه ارتباط والدین با یکدیگر را هم مشاهده میکنند.
اگر اختلافها دائماً با:
- فریاد
- تحقیر
- تهدید
- سکوت تنبیهی
- یا درگیر کردن کودک
همراه باشند، فضای عاطفی خانواده میتواند تحت تأثیر قرار بگیرد.
وجود اختلاف در خانواده طبیعی است.
مسئله مهمتر، نحوه مدیریت اختلاف است.
این موضوع باید در مقاله مستقل «تأثیر دعوای والدین بر کودک» با جزئیات بیشتری بررسی شود.
چه جملههایی را بهتر است به نوجوان نگوییم؟
جملههایی مانند:
- «تو همیشه همینطوری هستی.»
- «تو هنوز بچهای، چیزی نمیفهمی.»
- «الکی ناراحت نباش.»
- «ببین فلانی چقدر از تو بهتره.»
- «از تو چیزی درنمیاد.»
میتوانند به جای رفتار، شخصیت نوجوان را هدف بگیرند یا احساس او را کوچک کنند.
چگونه درباره یک مشکل جدی با نوجوان صحبت کنیم؟
اگر موضوع مهمی وجود دارد، زمان و نحوه شروع گفتوگو اهمیت دارد.
برای مثال:
- زمانی را انتخاب کنید که هر دو آرام باشید.
- با اتهام شروع نکنید.
- چیزی که مشاهده کردهاید را بیان کنید.
- نگرانی خود را توضیح دهید.
- دیدگاه نوجوان را بشنوید.
- قبل از نتیجهگیری سؤال بپرسید.
- در صورت نیاز درباره راهحل یا کمک حرفهای تصمیم بگیرید.
به جای:
«تو این روزها خیلی عجیب شدی، چی شده؟»
میتوانید بگویید:
«چند هفتهاس کمتر با دوستات بیرون میری و به نظر میاد بیشتر ناراحتی. خواستم بدونی متوجهام و اگر چیزی ذهنت رو درگیر کرده، آمادهام گوش کنم.»
اختلاف والد و فرزند طبیعی است
هدف داشتن رابطهای نیست که در آن فرزند همیشه با والد موافق باشد.
کودک و نوجوان به مرور:
- شخصیت
- علایق
- ارزشها
- و نظرهای مستقل
پیدا میکنند.
اختلاف نظر بخشی طبیعی از این فرایند است.
سؤال مهم این نیست که:
«چطور کاری کنم فرزندم همیشه حرف من را قبول کند؟»
بلکه بهتر است بپرسیم:
«چطور حتی وقتی مخالفیم، بتوانیم محترمانه با هم صحبت کنیم؟»
ارتباط خوب به معنی دوست بودن بدون مرز نیست
گاهی والدین برای نزدیک شدن به نوجوان تلاش میکنند کاملاً نقش «دوست» را بگیرند.
صمیمیت خوب است، اما والد همچنان مسئول:
- امنیت
- مرزبندی
- آموزش
- و تصمیمگیری در برخی موضوعات
است.
فرزند به والد مهربان نیاز دارد، اما همچنین به والدی نیاز دارد که بتواند در موضوعات ضروری نه بگوید و روی مرز منطقی بایستد.
صمیمیت و اقتدار سالم الزاماً در تضاد با یکدیگر نیستند.
۱۰ عادت کوچک برای رابطه بهتر با فرزند
برای بهتر شدن رابطه لازم نیست همیشه تغییرات بزرگ ایجاد کنید.
این عادتهای کوچک میتوانند مفید باشند:
- روزانه چند دقیقه بدون موبایل با هم صحبت کنید.
- هنگام حرف زدن فرزند، نگاه و توجه خود را به او بدهید.
- هفتهای یک فعالیت مشترک داشته باشید.
- درباره علایقش سؤال کنید.
- هر بار که مشکلی تعریف میکند فوراً نصیحت نکنید.
- به جای مقایسه، پیشرفت خودش را ببینید.
- قوانین را قبل از بروز مشکل مشخص کنید.
- اگر اشتباه کردید عذرخواهی کنید.
- رازهای غیرضروری او را برای دیگران تعریف نکنید.
- فقط زمانی که نمره یا رفتار بدی دارد با او گفتوگوی جدی نکنید.
رابطه سالم معمولاً بیشتر با تداوم رفتارهای کوچک ساخته میشود تا یک گفتوگوی بزرگ.
از کجا بفهمیم رابطه والد و فرزند نیاز به توجه بیشتری دارد؟
هیچ رابطهای همیشه ایدهآل نیست.
اما بعضی الگوها میتوانند نشان دهند نیاز به تغییر بیشتری وجود دارد، مثلاً:
- تقریباً تمام گفتوگوها تبدیل به دعوا میشوند.
- کودک یا نوجوان از گفتن حقیقت به والد میترسد.
- تحقیر و توهین دائماً در رابطه وجود دارد.
- والد یا فرزند مرتب دیگری را تهدید میکند.
- حریم شخصی دائماً بدون دلیل نقض میشود.
- کنترل شدید جای گفتوگو را گرفته است.
- هیچ ارتباط مثبت و روزمرهای باقی نمانده است.
- تعارضها هرگز ترمیم نمیشوند.
- کودک یا نوجوان احساس میکند در خانه امنیت ندارد.
وجود یک مشکل به معنی «خانواده بد» یا «والد بد» نیست.
مهم این است که الگوهای آسیبزا شناسایی و اصلاح شوند.
چه زمانی بهتر است از متخصص کمک بگیریم؟
بعضی اختلافات و تغییرات رفتاری بخشی از رشد هستند، اما اگر مشکلات برای هفتهها یا ماهها ادامه داشته باشند و زندگی روزمره کودک یا نوجوان در خانه، مدرسه یا روابط اجتماعی را مختل کنند، مشورت با متخصص سلامت روان یا پزشک میتواند مناسب باشد. NIMH نیز ماندگاری علائم و اختلال در عملکرد روزمره را از موارد مهم برای بررسی حرفهای میداند.
بهخصوص بهتر است تغییراتی مانند اینها جدی گرفته شوند:
- انزوای شدید
- افت قابل توجه عملکرد
- تغییر محسوس و مداوم خواب یا اشتها
- از دست دادن علاقه به فعالیتهای قبلی
- اضطراب یا غمگینی شدید و ماندگار
- پرخاشگری شدید
- رفتارهای پرخطر
- خودآزاری
- صحبت درباره مرگ یا خودکشی
- تهدید به آسیب زدن به خود یا دیگران
اگر خطر فوری برای فرزند یا فرد دیگری وجود دارد، منتظر گفتوگوی خانوادگی نمانید و از خدمات اورژانسی یا مراکز تخصصی محل زندگی خود کمک بگیرید.
جمعبندی
ارتباط خوب با کودک و نوجوان به معنی داشتن فرزندی نیست که همیشه موافق، آرام و مطیع باشد.
رابطه سالم جایی است که:
فرزند بتواند حرف بزند، والد بتواند مرز تعیین کند و حتی هنگام اختلاف، احترام و امکان بازگشت به گفتوگو وجود داشته باشد.
برای بهتر شدن رابطه:
- بیشتر گوش دهید؛
- احساسات را کوچک نکنید؛
- رفتار را از شخصیت جدا کنید؛
- قوانین را واضح کنید؛
- استقلال را متناسب با سن افزایش دهید؛
- به حریم خصوصی احترام بگذارید؛
- اعتماد را با رفتارهای مداوم بسازید؛
- و اگر اشتباه کردید، رابطه را ترمیم کنید.
مهمتر از اینکه همیشه «جمله درست» را پیدا کنید این است که کودک یا نوجوان در طول زمان بداند:
اگر مشکلی پیش بیاید، میتواند برای حرف زدن، کمک گرفتن و حتی اعتراف به اشتباه به شما برگردد.
منابع
- American Academy of Pediatrics / HealthyChildren – How to Communicate With and Listen to Your Teen
- American Academy of Pediatrics / HealthyChildren – Improving Family Communications
- CDC – Conversation Tips for Connecting Conversations
- CDC – Positive Parental Practices
- CDC – Communication Resources for Parents
- UNICEF Parenting – ۱۱ Tips for Communicating With Your Teen
- National Institute of Mental Health – Child and Adolescent Mental Health
- National Institute of Mental Health – Children and Mental Health: Is This Just a Stage?