اعمال لیلةالرغائب به مجموعهای از عبادتها در نخستین شب جمعه ماه رجب گفته میشود؛ شبی که در فرهنگ عمومی با نام «نماز شب آرزوها» شناخته شده است. زمان این شب از غروب پنجشنبه آغاز میشود و نماز ویژه آن، در فاصله نماز مغرب و عشا خوانده میشود.
عمل اصلی لیلةالرغائب، دوازده رکعت نماز مستحبی است که بهصورت شش نماز دو رکعتی انجام میشود. روزه پنجشنبه، نماز، صلوات، سجده و دعا از دیگر بخشهای این برنامه عبادی هستند. جزئیات این عمل در کتابهای دعا، از جمله نقلهای رایج درباره اعمال ماه رجب، آمده است؛ با این حال سند روایت فضیلت آن محل بحث است و بهتر است با نیت رجاء انجام شود.
اعمال لیلةالرغائب در نخستین شب جمعه رجب
برای انجام این اعمال لازم نیست مراسم پیچیدهای برگزار شود. اگر فردی توان روزهگرفتن یا خواندن نماز را نداشته باشد، میتواند به اندازه توان خود با وضو، ذکر، صلوات و دعا در این شب حضور قلب پیدا کند. این اعمال مستحبی جای نمازهای واجب را نمیگیرند و نباید باعث دشواری یا فشار بر فرد شود.
- روزه گرفتن در روز پنجشنبه، در صورت توان و نداشتن عذر شرعی یا جسمی
- خواندن نماز مخصوص لیلةالرغائب بین نماز مغرب و عشا
- فرستادن صلوات و انجام سجدههای ذکرشده پس از نماز
- دعا برای آمرزش، عاقبتبهخیری، گشایش و خیر خانواده و دیگر مؤمنان
روش خواندن نماز شب آرزوها
نماز لیلةالرغائب دوازده رکعت است که در قالب شش نماز دو رکعتی خوانده میشود. نیت آن، نماز مستحبی لیلةالرغائب و برای رضای خداوند است. در هر رکعت، پس از سوره حمد، این سورهها خوانده میشود:
- سوره قدر، سه بار
- سوره توحید، دوازده بار
پس از پایان هر دو رکعت، سلام نماز گفته میشود و دو رکعت بعدی آغاز میشود تا مجموع نماز به دوازده رکعت برسد. ترتیب سورهها و تعداد آنها در هر رکعت، بخش اصلی این دستور مشهور است؛ بنابراین بهتر است هنگام خواندن نماز، تعداد رکعتها و سورهها شمرده شود تا ترتیب عمل بههم نخورد.
ذکرهای پس از نماز لیلةالرغائب
بعد از تمام شدن دوازده رکعت، هفتاد مرتبه صلوات فرستاده میشود. سپس نمازگزار به سجده میرود و ذکر زیر را هفتاد بار میگوید:
سُبّوحٌ قُدّوسٌ رَبُّ الملائکةِ والرّوح
پس از آن سر از سجده برمیدارد و این عبارت را هفتاد مرتبه تکرار میکند:
رَبِّ اغفِر وارحَم وتَجاوَز عَمّا تَعلَم، إنَّکَ أنتَ العَلِیُّ الأعظَم
دوباره به سجده میرود و ذکر «سُبّوحٌ قُدّوسٌ رَبُّ الملائکةِ والرّوح» را هفتاد مرتبه میخواند. پس از پایان این سجده، میتوان حاجت خود را با زبان ساده یا با دعاهای مأثور از خداوند درخواست کرد.
روزه پنجشنبه و زمان دقیق این عمل
در دستور مشهور لیلةالرغائب، روزه روز پنجشنبه پیش از آن شب نیز ذکر شده است. این روزه مستحبی است و برای کسانی که بیمارند، دارو مصرف میکنند، باردار یا شیردهاند، سالمند هستند یا روزه برایشان زیان دارد، نباید بدون نظر پزشک یا متخصص انجام شود.
نکته زمانی مهم این است که «شب جمعه» در تقویم اسلامی از غروب پنجشنبه شروع میشود. بنابراین نماز لیلةالرغائب در غروب جمعه خوانده نمیشود؛ بلکه از غروب پنجشنبه، در نخستین هفته ماه رجب، تا پیش از اذان صبح جمعه فرصت آن است و زمان ویژه نماز، فاصله میان مغرب و عشا دانسته شده است.
درباره سند و شیوه نیت نماز لیلةالرغائب
فضیلتهای فراوانی برای این شب در نقلهای رایج بیان شده است، اما درباره اعتبار سند روایت نماز لیلةالرغائب میان عالمان دینی اتفاق نظر وجود ندارد. به همین دلیل، انجام آن با نیت «رجاء» یعنی امید به مطلوببودن عمل نزد خداوند، رویکرد محتاطانهتری است.
تعبیر «شب آرزوها» نباید به معنای تضمین برآوردهشدن فوری هر خواسته برداشت شود. دعا در نگاه دینی با مصلحت، زمان مناسب و خیر واقعی انسان پیوند دارد؛ بنابراین بهتر است در کنار درخواست حاجت، آمرزش، آرامش، سلامت و خیر دیگران نیز خواسته شود.
اگر فرصت انجام همه اعمال را نداریم
انجام کامل این برنامه برای همه افراد ممکن نیست و عبادت نباید به عاملی برای اضطراب تبدیل شود. کسی که فرصت یا توان خواندن دوازده رکعت را ندارد، میتواند نمازهای واجب خود را با توجه بخواند، چند رکعت نماز مستحبی بهجا آورد یا زمانی را به صلوات و دعا اختصاص دهد.
جمعبندی: اعمال لیلةالرغائب در نخستین شب جمعه رجب شامل روزه مستحبی پنجشنبه، دوازده رکعت نماز بین مغرب و عشا، صلوات، دو سجده همراه با ذکرهای ویژه و دعاست. این عمل را میتوان با امید به پاداش الهی و بدون نسبتدادن نتیجه قطعی به آن انجام داد.
