استغفار ماه رجب فقط تکرار یک عبارت نیست؛ فرصتی برای بازگشت آگاهانه از خطا، درخواست آمرزش و اصلاح رفتار است. در اعمال این ماه، ذکرهای استغفار با تعدادهای مشخصی نقل شدهاند؛ از جمله گفتن «أَسْتَغْفِرُاللَّهَ وَ أَتُوبُ إِلَیْهِ» و ذکرهای کاملتر با درخواست توبه و بخشش.
اگر میخواهید این عمل را انجام دهید، لازم نیست از همان ابتدا برنامهای سنگین انتخاب کنید. مهمتر از سرعت در شمردن، توجه به معنا، استمرار در روزهای ماه رجب و برداشتن قدمی واقعی برای ترک خطا یا جبران آن است.
ذکرهای مشهور استغفار ماه رجب در مفاتیحالجنان
در بخش اعمال ماه رجب مفاتیحالجنان، چند صورت برای استغفار و توبه نقل شده است. رایجترین ذکر کوتاه برای تکرار روزانه این عبارت است:
أَسْتَغْفِرُاللَّهَ وَ أَتُوبُ إِلَیْهِ
معنای آن چنین است: «از خداوند آمرزش میخواهم و به سوی او توبه میکنم.» کوتاه بودن این ذکر باعث میشود بتوان آن را پس از نماز یا در فاصلههای مختلف روز با حضور قلب تکرار کرد.
ذکر دیگری که برای استغفار ماه رجب خوانده میشود، عبارت کاملتری دارد:
أَسْتَغْفِرُاللَّهَ ذَاالْجَلَالِ وَالْإِکْرَامِ مِنْ جَمِیعِ الذُّنُوبِ وَالْآثَامِ
یعنی: «از خداوند صاحب جلال و بزرگواری، از همه گناهان و خطاها آمرزش میخواهم.» در برخی نقلهای مربوط به اعمال این ماه، تکرار این ذکر با شمارش هزار مرتبه آمده است.
همچنین ذکر طولانیتری با مضمون درخواست آمرزش و توبه نقل شده است:
أَسْتَغْفِرُاللَّهَ الَّذِی لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ وَحْدَهُ لَا شَرِیکَ لَهُ وَ أَتُوبُ إِلَیْهِ
پیش از انتخاب هر نقل، بهتر است متن عربی را درست بخوانید و تعداد را وسیلهای برای توجه بیشتر بدانید، نه هدف اصلی عبادت.
اعمال استغفاری روزانه را چگونه انجام دهیم؟
در نقل مشهور اعمال ماه رجب، گفتن ذکر استغفار در هر روز با عدد هفتاد مرتبه در صبح و هفتاد مرتبه در شام سفارش شده است. برای انجام منظم این عمل میتوانید از این روش استفاده کنید:
پس از نماز صبح یا در آغاز روز، ۷۰ مرتبه «أَسْتَغْفِرُاللَّهَ وَ أَتُوبُ إِلَیْهِ» بگویید.
در پایان روز یا پس از نماز مغرب و عشا، ۷۰ مرتبه دیگر همین ذکر را تکرار کنید.
پس از ذکر، چند لحظه درباره خطایی که باید ترک شود یا حقی که باید جبران شود فکر کنید.
اگر قصد انجام نقل هزارمرتبهای را دارید، آن را به بخشهای کوچکتر تقسیم کنید تا ذکر به قرائتی شتابزده تبدیل نشود.
عددهای گفتهشده مربوط به اعمال مستحبی هستند و نباید باعث فشار، وسواس یا احساس ناتوانی شوند. کسی که زمان یا توان کافی ندارد، میتواند با تعداد کمتر اما با توجه و استمرار استغفار کند.
تفاوت استغفار زبانی با توبه واقعی
استغفار یعنی طلب آمرزش از خداوند، اما توبه در عمل با تصمیم برای بازگشت همراه میشود. تکرار ذکر، زمانی اثر تربیتی بیشتری دارد که فرد در کنار آن برای تغییر یک رفتار مشخص هم برنامه داشته باشد؛ برای مثال، کنترل زبان، ترک عادت آسیبزا یا جبران کوتاهی در برابر یکی از اعضای خانواده.
برای گناهی که فقط به رابطه انسان با خدا مربوط است، پشیمانی، ترک گناه و تصمیم جدی برای تکرار نکردن آن از پایههای توبه به شمار میآید. اگر خطا به مال، آبرو یا حق شخص دیگری مربوط باشد، استغفار بهتنهایی جای جبران حق را نمیگیرد.
حقالناس را در برنامه استغفار فراموش نکنید
اگر مالی از کسی برداشته شده، باید در حد امکان به صاحبش بازگردانده شود. درباره غیبت، تهمت یا آسیب به آبرو نیز باید با احتیاط و بدون ایجاد زیان تازه، برای اصلاح و جبران اقدام کرد. در موارد پیچیده، گرفتن راهنمایی از عالم دینی آگاه یا فرد متخصص میتواند از تصمیم نادرست جلوگیری کند.
برای استغفار ماه رجب چه زمانی مناسبتر است؟
صبح و شام در نقلهای مربوط به اعمال این ماه جایگاه مشخصی دارند، اما استغفار به این دو زمان محدود نیست. پس از نمازهای واجب، پیش از خواب، در مسیر رفتوآمد یا هنگام خلوت کوتاه روزانه، زمانهایی مناسب برای خواندن ذکر هستند؛ به شرط آنکه مزاحم کار، رانندگی یا مسئولیتهای ضروری نشود.
برای خانوادهها، میتوان این عمل را بدون اجبار و با قرائت کوتاه انجام داد. مثلاً اعضای خانواده پس از نماز مغرب چند مرتبه ذکر را با هم بخوانند و هرکس ادامه تعداد مورد نظر خود را جداگانه انجام دهد. عبادت مستحبی وقتی با آرامش همراه باشد، از تبدیل شدن به رقابت یا تکلیف سنگین دور میماند.
نکاتی برای خواندن درست و با حضور قلب
پیش از شروع، معنای ذکر را در ذهن مرور کنید.
ذکر را شمرده و تا حد امکان با تلفظ درست عربی بخوانید.
برای شمارش از تسبیح یا شمارنده استفاده کنید، اما شمارش را جایگزین توجه نکنید.
اگر بخشی از برنامه روزانه فراموش شد، بدون سرزنش خودتان از نوبت بعد ادامه دهید.
استغفار را با تصمیمی کوچک و عملی برای اصلاح رفتار همراه کنید.
این توصیهها ناظر به یک عمل عبادی مستحب است و نباید با ترس افراطی یا وعدههای قطعی و بیپایه درباره نتیجه آن همراه شود. ارزش استغفار در پیوند میان یاد خدا، پشیمانی صادقانه و اصلاح رفتار آشکار میشود.
جمعبندی استغفار ماه رجب
استغفار ماه رجب را میتوان با ذکر کوتاه «أَسْتَغْفِرُاللَّهَ وَ أَتُوبُ إِلَیْهِ» آغاز کرد و در صورت توان، از ذکرهای کاملتر و تعدادهای نقلشده در مفاتیحالجنان بهره برد. برنامه رایج، ۷۰ مرتبه در صبح و ۷۰ مرتبه در شام است؛ با این حال توجه به معنا، ترک خطا و جبران حقالناس از زیاد کردن عدد ذکر مهمتر است.
