اعمال شب اول ماه رجب در مفاتیحالجنان با غسل، زیارت امام حسین(ع)، نماز بیست رکعتی پس از نماز مغرب و نماز دو رکعتی پس از نماز عشا بیان شده است. این اعمال مستحباند و قرار نیست جای نمازهای واجب را بگیرند؛ بنابراین هرکس میتواند متناسب با توان و فرصت خود بخشی از آنها را انجام دهد.
شب اول رجب از غروب آخرین روز ماه جمادیالثانی آغاز میشود و تا اذان صبح ادامه دارد. برای غسل یا نمازهای این شب، لازم نیست همه اعمال در فاصله کوتاهی انجام شوند؛ میتوان آنها را با حفظ ترتیب کلی و در طول شب انجام داد.
غسل شب اول ماه رجب چگونه انجام میشود؟
غسل شب اول ماه رجب از اعمال مستحبی این شب است. نیت آن، غسل برای تقرب به خداوند و انجام سنت مستحب این شب است و مانند غسلهای دیگر انجام میشود؛ یعنی آب باید به همه بخشهای بدن برسد.
برای این غسل زمان خاص و پیچیدهای تعیین نشده است. بهتر است پیش از نمازهای مستحبی شب انجام شود، اما اگر کسی نتواند غسل کند، نماز و دعاهای مستحبی او بهخاطر ترک این غسل از بین نمیرود.
نماز بیست رکعتی پس از نماز مغرب
در اعمال شب اول رجب، پس از نماز مغرب، خواندن بیست رکعت نماز مستحبی نقل شده است. این نماز به شکل ده نماز دو رکعتی خوانده میشود و پس از هر دو رکعت، سلام داده میشود.
در هر رکعت این نماز، پس از سوره حمد، یک مرتبه سوره توحید، سوره فلق و سوره ناس خوانده میشود. اگر قرائت همه بیست رکعت برای فرد دشوار باشد، نباید آن را بهعنوان تکلیف واجب تلقی کند؛ این نماز از اعمال مستحب است و میتوان تنها به اندازه توان، به عبادت و دعا پرداخت.
نماز دو رکعتی بعد از نماز عشا
پس از نماز عشا، نماز دو رکعتی دیگری برای شب اول ماه رجب در مفاتیحالجنان آمده است. ترتیب سورهها در این نماز به شرح زیر است:
- رکعت اول: سوره حمد، یک مرتبه سوره شرح، سه مرتبه سوره توحید، یک مرتبه سوره فلق و یک مرتبه سوره ناس.
- رکعت دوم: سوره حمد، یک مرتبه سوره شرح، یک مرتبه سوره توحید، یک مرتبه سوره فلق و یک مرتبه سوره ناس.
پس از تشهد و سلام این نماز، سی مرتبه ذکر «لا إلهَ إلا الله» و سپس سی مرتبه صلوات فرستاده میشود. در متنهای فارسی، «سوره شرح» گاهی با نام «الم نشرح» نیز شناخته میشود.
زیارت امام حسین(ع) در شب اول رجب
زیارت امام حسین(ع) یکی دیگر از اعمالی است که برای شب اول رجب ذکر شده است. این زیارت را میتوان از نزدیک یا از راه دور انجام داد؛ بنابراین نرفتن به کربلا مانع بهرهمندی از این عمل مستحب نیست.
اگر متن کامل زیارت در دسترس نبود، میتوان با سلام دادن به امام حسین(ع)، یادآوری فداکاری ایشان و درخواست توفیق پیروی از راه اهلبیت(ع) زیارت را انجام داد. مهم این است که این بخش به عبادتی آگاهانه تبدیل شود، نه صرفاً خواندن شتابزده چند عبارت.
دعاها و ذکرهای مناسب شب اول ماه رجب
پس از نمازها، خواندن دعا و درخواست خیر برای خود، خانواده و دیگر مؤمنان مناسب است. دعای مشهور ماه رجب با عبارت «یا من أرجوه لکل خیر» نیز در این شب قابل خواندن است؛ این دعا به شب اول اختصاص ندارد و در روزهای ماه رجب هم خوانده میشود.
متن دعا چنین است:
«یا مَن أرجوهُ لِکُلِّ خَیر، وَ آمَنُ سَخَطَهُ عِندَ کُلِّ شَرّ، یا مَن یُعطِی الکَثیرَ بِالقَلیل، یا مَن یُعطی مَن سَأَلَهُ، یا مَن یُعطی مَن لَم یَسأَلهُ وَ مَن لَم یَعرِفهُ تَحَنُّناً مِنهُ وَ رَحمَة، أَعطِنی بِمَسأَلَتی إیّاکَ جَمیعَ خَیرِ الدُّنیا وَ جَمیعَ خَیرِ الآخِرَة، وَ اصرِف عَنّی بِمَسأَلَتی إیّاکَ جَمیعَ شَرِّ الدُّنیا وَ شَرِّ الآخِرَة، فَإِنَّهُ غَیرُ مَنقوصٍ ما أَعطَیتَ، وَ زِدنی مِن فَضلِکَ یا کَریم.»
ذکر استغفار، صلوات و دعا برای عاقبتبهخیری نیز میتواند در برنامه این شب قرار بگیرد. بهتر است بهجای افزودن اعمالی که منبع یا نسبت آنها روشن نیست، از دعاهای شناختهشده و نیت خالص استفاده شود.
ترتیب پیشنهادی اعمال شب اول ماه رجب
برای اینکه انجام اعمال سادهتر باشد، میتوان این ترتیب را در نظر گرفت:
- انجام غسل مستحبی پس از فرا رسیدن شب.
- خواندن نماز مغرب و سپس نماز بیست رکعتی، در صورت داشتن فرصت و توان.
- خواندن نماز عشا و پس از آن نماز دو رکعتی مخصوص شب اول.
- گفتن سی مرتبه «لا إله إلا الله» و سی مرتبه صلوات.
- زیارت امام حسین(ع) و خواندن دعای «یا من أرجوه لکل خیر» یا دعاهای شخصی.
این ترتیب برای نظم دادن به برنامه است، نه یک الزام شرعی. اگر زمان محدود است، میتوان پس از نمازهای واجب، چند دقیقه برای دعا، استغفار و صلوات اختصاص داد.
جمعبندی اعمال شب اول ماه رجب
اعمال شب اول ماه رجب شامل غسل مستحبی، زیارت امام حسین(ع)، نماز بیست رکعتی پس از مغرب، نماز دو رکعتی پس از عشا و ذکر و دعاست. هیچیک از این موارد واجب نیستند؛ کیفیت حضور قلب و رعایت توان فردی، از انجام شتابزده همه اعمال مهمتر است.
