ویتامین B۳ یا نیاسین یکی از ویتامین‌های محلول در آب است که بدن برای تبدیل کربوهیدرات، چربی و پروتئین به انرژی از آن استفاده می‌کند. این ویتامین در عملکرد طبیعی پوست، دستگاه عصبی و دستگاه گوارش هم نقش دارد.

نیاسین فقط از طریق غذا دریافت نمی‌شود؛ بدن می‌تواند مقدار محدودی از اسیدآمینه تریپتوفان را نیز به آن تبدیل کند. بااین‌حال، رژیم غذایی نامتوازن، بعضی بیماری‌ها و مصرف برخی داروها ممکن است خطر کمبود را افزایش دهند. مقدار زیاد مکمل نیاسین هم بی‌خطر نیست و با مصرف معمول آن در غذا تفاوت دارد.

ویتامین B۳ یا نیاسین چه کاری در بدن انجام می‌دهد؟

نیاسین بخشی از مولکول‌های کمکی NAD و NADP است. این ترکیبات در صدها واکنش سلولی شرکت می‌کنند و برای تولید انرژی، ساخت و ترمیم DNA و تنظیم بعضی فرایندهای سلولی لازم‌اند.

نقش‌های مهم ویتامین B۳ شامل این موارد است:

  • کمک به آزادسازی انرژی از مواد غذایی
  • پشتیبانی از عملکرد طبیعی مغز و اعصاب
  • کمک به حفظ سلامت پوست و بافت‌های بدن
  • مشارکت در عملکرد طبیعی دستگاه گوارش
  • شرکت در واکنش‌های مرتبط با ترمیم و نگهداری سلول‌ها

این نقش‌ها به معنای آن نیست که مصرف دوز بالای نیاسین، انرژی یا سلامت پوست را بیشتر از حد طبیعی افزایش می‌دهد. مکمل زمانی اهمیت پیدا می‌کند که کمبود یا نیاز پزشکی مشخصی وجود داشته باشد.

تفاوت نیاسین، اسید نیکوتینیک و نیاسینامید چیست؟

«نیاسین» نامی کلی برای شکل‌های مختلف ویتامین B۳ است. اسید نیکوتینیک و نیاسینامید دو شکل اصلی آن هستند و هر دو می‌توانند در ساخت NAD و NADP نقش داشته باشند.

اسید نیکوتینیک در دوزهای مکملی بالاتر ممکن است موجب گرگرفتگی، احساس گرما، خارش یا قرمزی پوست شود. نیاسینامید معمولاً چنین واکنشی ایجاد نمی‌کند، اما این تفاوت به معنای مناسب‌بودن مصرف دوز بالای آن برای همه نیست؛ هر دو شکل در مقدار زیاد می‌توانند عوارض جدی ایجاد کنند.

منابع غذایی ویتامین B۳ کدام‌اند؟

نیاسین در بسیاری از غذاهای در دسترس وجود دارد و معمولاً با یک رژیم متنوع می‌توان نیاز روزانه را تأمین کرد. منابع مناسب آن عبارت‌اند از:

  • مرغ، بوقلمون، گوشت قرمز کم‌چرب و جگر
  • ماهی‌هایی مانند تُن و سالمون
  • تخم‌مرغ و لبنیات، که بخشی از نیاز را از راه تریپتوفان تأمین می‌کنند
  • بادام‌زمینی، حبوبات و بعضی مغزها
  • نان و غلات غنی‌شده
  • قارچ، سیب‌زمینی و برخی سبزیجات

میزان نیاسین در غذا به نوع ماده غذایی و روش پخت بستگی دارد. در یک الگوی غذایی خانوادگی، ترکیب منابع پروتئینی، حبوبات، غلات و سبزیجات معمولاً از تمرکز روی یک ماده غذایی بهتر است.

مقدار مصرف روزانه نیاسین چقدر است؟

نیاز به نیاسین با واحد «معادل نیاسین» یا NE بیان می‌شود؛ چون بدن بخشی از تریپتوفان غذا را نیز به نیاسین تبدیل می‌کند. مقادیر توصیه‌شده روزانه برای بزرگسالان عبارت‌اند از:

  • مردان: ۱۶ میلی‌گرم NE
  • زنان: ۱۴ میلی‌گرم NE
  • بارداری: ۱۸ میلی‌گرم NE
  • شیردهی: ۱۷ میلی‌گرم NE

نیاز کودکان به سن و مرحله رشد بستگی دارد. برای بزرگسالان، حد بالای قابل‌تحمل نیاسین از مکمل‌ها و غذاهای غنی‌شده معمولاً ۳۵ میلی‌گرم در روز در نظر گرفته می‌شود؛ این عدد درباره نیاسین طبیعی موجود در غذاها به همان شکل کاربرد ندارد. دوزهای درمانی بالاتر فقط باید با تجویز و پیگیری پزشک مصرف شوند.

کمبود نیاسین چه نشانه‌هایی دارد؟

کمبود شدید و طولانی‌مدت ویتامین B۳ می‌تواند به پلاگر منجر شود. سه نشانه کلاسیک آن التهاب یا تغییرات پوستی، اسهال و اختلالات عصبی هستند؛ در موارد پیشرفته، مشکلات شناختی و ضعف شدید نیز ممکن است دیده شود.

کمبود جدی در افرادی که رژیم غذایی بسیار محدود دارند، به اختلال جذب مبتلا هستند یا دچار بعضی بیماری‌های مزمن‌اند، احتمال بیشتری دارد. خستگی، مشکلات پوستی یا گوارشی به‌تنهایی کمبود نیاسین را ثابت نمی‌کنند و نباید بر اساس این علائم خودسرانه مکمل مصرف کرد.

مکمل نیاسین چه زمانی می‌تواند مشکل‌ساز شود؟

مکمل‌های نیاسین، به‌ویژه در دوز بالا، ممکن است باعث گرگرفتگی، سردرد، تهوع، افت فشار، افزایش قند خون یا آسیب کبدی شوند. افراد مبتلا به بیماری کبد، دیابت، نقرس، زخم معده یا مشکلات کیسه صفرا باید پیش از مصرف آن با پزشک مشورت کنند.

نیاسین می‌تواند با برخی داروها، از جمله داروهای مرتبط با چربی خون، تداخل داشته باشد. استفاده از آن برای پایین‌آوردن کلسترول بدون ارزیابی پزشک توصیه نمی‌شود؛ دوزهای درمانی با مقدار مورد نیاز بدن از غذا قابل مقایسه نیستند.

جمع‌بندی: ویتامین B۳ یا نیاسین برای سوخت‌وساز انرژی، پوست، اعصاب و گوارش ضروری است و از گوشت، ماهی، حبوبات، بادام‌زمینی، غلات غنی‌شده و برخی سبزیجات دریافت می‌شود. بیشتر افراد می‌توانند نیاز خود را از غذای متنوع تأمین کنند؛ مکمل‌های دوزبالا باید فقط با دلیل پزشکی و نظر متخصص مصرف شوند.