ماسک معمولی برای آلودگی هوا بی‌فایده نیست، اما محافظت آن محدود است. ماسک‌های جراحی یک‌بارمصرف و ماسک‌های پارچه‌ای می‌توانند بخشی از گردوغبار و ذرات درشت‌تر را کم کنند، ولی معمولاً برای فیلتر کردن قابل‌اعتماد ذرات بسیار ریز مانند PM۲.۵ طراحی نشده‌اند.

مشکل اصلی فقط جنس ماسک نیست؛ هوای آلوده اغلب از فاصله‌های کنار بینی، گونه و چانه وارد می‌شود. به همین دلیل، در روزهایی که آلودگی شدید است، ماسک معمولی نباید جایگزین ماسک فیلتردار استاندارد، کاهش رفت‌وآمد و کوتاه کردن زمان حضور در فضای باز شود.

آیا ماسک معمولی برای آلودگی هوا کافی است؟

پاسخ کوتاه این است: برای آلودگی شدید و ذرات ریز، معمولاً کافی نیست. ماسک جراحی ممکن است بخشی از ذرات معلق را در لایه فیلتر خود نگه دارد، اما چون به‌طور کامل روی صورت نمی‌چسبد، هوا از کناره‌ها عبور می‌کند. این نشت می‌تواند اثر واقعی ماسک را بسیار کمتر از چیزی کند که از ظاهر آن انتظار داریم.

ماسک‌های پارچه‌ای نیز عملکرد یکسانی ندارند. ضخامت، تعداد لایه‌ها، نوع پارچه و اندازه منافذ در میزان فیلتراسیون مؤثرند، اما بیشتر ماسک‌های پارچه‌ای خانگی برای کنترل ذرات ریز آلودگی هوا آزمون و درجه‌بندی مشخصی ندارند.

ماسک معمولی چه کمکی به کاهش تماس با آلودگی می‌کند؟

استفاده از ماسک معمولی همچنان می‌تواند در بعضی موقعیت‌ها بهتر از نداشتن ماسک باشد. برای مثال، ماسک جراحی می‌تواند تماس مستقیم با بخشی از گردوغبار، ذرات نسبتاً درشت و قطرات تنفسی را کاهش دهد و در هوای همراه با گردوخاک، تا اندازه‌ای احساس تحریک بینی و گلو را کمتر کند.

این فایده را نباید با محافظت کامل در برابر آلودگی یکی دانست. ماسک معمولی معمولاً:

  • آب‌بندی کاملی روی صورت ایجاد نمی‌کند؛
  • برای ذرات بسیار ریز مانند PM۲.۵ محافظت قابل‌اعتمادی ارائه نمی‌دهد؛
  • گازهای آلاینده مانند مونوکسیدکربن و ازن را حذف نمی‌کند؛
  • با خیس شدن، کثیف شدن یا تغییر شکل، کارایی و راحتی کمتری خواهد داشت.

تفاوت ماسک جراحی و پارچه‌ای در روزهای آلوده

ماسک جراحی معمولاً ساختار چندلایه و شکل نسبتاً ثابت‌تری دارد و برای کنترل قطرات تنفسی ساخته شده است. بااین‌حال، چین‌های کناری و فاصله آن از پوست باعث می‌شود هوای فیلترنشده از اطراف وارد شود.

ماسک پارچه‌ای از نظر محافظت در برابر آلودگی هوا قابل پیش‌بینی‌تر نیست؛ چون کیفیت آن از یک نمونه تا نمونه دیگر تغییر می‌کند. اگر فرد فقط به ماسک پارچه‌ای دسترسی دارد، پوشاندن کامل بینی و دهان و تعویض ماسکِ مرطوب یا کثیف مهم است، اما نباید از آن انتظار عملکرد ماسک فیلتردار استاندارد را داشت.

چرا اندازه و نحوه استفاده از ماسک مهم است؟

حتی ماسک با فیلتر خوب، اگر درست روی صورت قرار نگیرد، بخشی از هوای آلوده را از مسیرهای کناری عبور می‌دهد. بینی، گونه‌ها و زیر چانه باید تا حد امکان پوشیده باشند و ماسک نباید هنگام صحبت کردن به زیر بینی کشیده شود.

برای استفاده بهتر از ماسک معمولی:

  1. پیش از زدن ماسک دست‌ها را تمیز کنید.
  2. ماسک را طوری قرار دهید که بینی، دهان و چانه را بپوشاند.
  3. قسمت فلزی بالای ماسک را روی پل بینی تنظیم کنید.
  4. ماسک یک‌بارمصرف را نشویید و پس از خیس یا آلوده شدن تعویض کنید.
  5. برای جا دادن ماسک روی صورت، آن را با دست سوراخ نکنید یا لایه‌هایش را جدا نکنید.

اگر ماسک باعث سختی تنفس، سرگیجه یا احساس ناخوشایند شد، فرد باید از محیط آلوده خارج شود و در صورت ادامه علائم، از پزشک کمک بگیرد. اطلاعات این مطلب جایگزین توصیه پزشکی برای افراد مبتلا به بیماری‌های قلبی یا ریوی نیست.

در آلودگی شدید فقط به ماسک تکیه نکنید

ماسک یکی از راه‌های کاهش تماس است، نه تنها راه آن. بررسی شاخص آلودگی هوا، کم کردن فعالیت بدنی در فضای باز، بسته نگه داشتن پنجره‌ها در ساعات آلوده و انتخاب مسیرهای کم‌ترافیک می‌تواند تماس کلی با آلاینده‌ها را کمتر کند.

کودکان، سالمندان، زنان باردار و افراد مبتلا به آسم یا بیماری‌های قلبی و ریوی ممکن است آسیب‌پذیرتر باشند. این گروه‌ها بهتر است در روزهای آلوده، زمان بیرون ماندن را کاهش دهند و درباره فعالیت روزانه خود توصیه‌های رسمی یا پزشکی دریافت کنند.

جمع‌بندی: ماسک معمولی برای آلودگی هوا چه زمانی قابل‌قبول است؟

ماسک معمولی برای آلودگی هوا می‌تواند در برابر گردوغبار و برخی ذرات درشت‌تر کمک‌کننده باشد، اما برای ذرات ریز و آلودگی شدید محافظت کافی و مطمئنی ایجاد نمی‌کند. اگر ناچار به خروج از خانه هستید، ماسک باید کاملاً بینی، دهان و چانه را بپوشاند؛ بااین‌حال، در هوای بسیار آلوده کاهش زمان حضور در بیرون و استفاده از ماسک فیلتردار استاندارد، انتخاب ایمن‌تری است.