برای کم‌کردن اثر آلودگی هوا بر بدن، مهم‌ترین کار کاهش مدت و شدت تماس با هوای آلوده است؛ نه نوشیدنی یا خوراکی خاصی که قرار باشد آلودگی را از ریه پاک کند. بررسی شاخص کیفیت هوا، جابه‌جا کردن زمان فعالیت‌های بیرون از خانه، استفاده درست از ماسک فیلتردار و کنترل هوای داخل خانه، مجموعه‌ای عملی برای روزهای آلوده می‌سازد.

کودکان، سالمندان، زنان باردار و افراد مبتلا به آسم، بیماری‌های قلبی یا ریوی معمولاً به احتیاط بیشتری نیاز دارند. اگر آلودگی باعث تنگی نفس، درد قفسه سینه یا تشدید ناگهانی علائم بیماری شده است، خودمراقبتی جای ارزیابی پزشکی را نمی‌گیرد.

راهکارهای کاهش اثرات آلودگی هوا بر بدن از بیرون خانه شروع می‌شود

پیش از بیرون رفتن، شاخص کیفیت هوای شهر را از سامانه‌ها یا اپلیکیشن‌های معتبر بررسی کنید. عدد بالاتر به معنای افزایش خطر است، اما تصمیم مناسب فقط به عدد شاخص محدود نمی‌شود؛ مدت حضور، نوع فعالیت و وضعیت سلامت فرد هم اهمیت دارد.

  • در ساعات آلوده‌تر، خرید، رفت‌وآمد غیرضروری و فعالیت طولانی در فضای باز را به زمان پاک‌تر موکول کنید.
  • دویدن، دوچرخه‌سواری و ورزش شدید در فضای باز را در روزهای ناسالم متوقف یا به فضای داخلی با تهویه و فیلتراسیون مناسب منتقل کنید؛ چون تنفس عمیق هنگام ورزش، ورود هوای آلوده بیشتری را به ریه افزایش می‌دهد.
  • برای مسیرهای کوتاه، از خیابان‌های کم‌ترافیک‌تر و دورتر از خروجی اگزوز خودروها استفاده کنید. کنار خیابان‌های پرتردد، حتی چند دقیقه انتظار می‌تواند تماس با آلاینده‌ها را بیشتر کند.
  • کودکان را از بازی طولانی در فضای باز، به‌ویژه نزدیک بزرگراه‌ها، پایانه‌ها و محل تجمع خودروها دور نگه دارید.

ماسک مناسب برای ذرات معلق چه ویژگی‌هایی دارد؟

برای کاهش ورود ذرات ریز معلق، ماسک فیلتردار استاندارد مانند N۹۵، KN۹۵ یا معادل معتبر آن، از ماسک پارچه‌ای یا جراحی مناسب‌تر است. این ماسک زمانی اثر بیشتری دارد که کاملاً روی بینی، گونه‌ها و چانه بنشیند و هوا از کناره‌های آن وارد نشود.

ریش، فاصله میان ماسک و پوست و استفاده طولانی از ماسک خیس یا آسیب‌دیده، کارایی آن را کم می‌کند. ماسک فیلتردار آلودگی گازی را به‌طور کامل حذف نمی‌کند و نباید بهانه‌ای برای ماندن طولانی در هوای بسیار آلوده باشد. کودکان خردسال یا افرادی که با ماسک دچار تنگی نفس می‌شوند، باید درباره انتخاب و شیوه استفاده از پزشک یا متخصص سلامت راهنمایی بگیرند.

چطور هوای داخل خانه را در روزهای آلوده پاک‌تر نگه داریم؟

بسته‌بودن پنجره‌ها در زمان اوج آلودگی می‌تواند ورود هوای بیرون را کم کند، اما خانه هم منبع آلودگی دارد. دود سیگار و قلیان، سرخ‌کردن غذا، سوختن چوب یا زغال، عود و شمع معطر و بعضی اسپری‌ها ذرات و ترکیبات تحریک‌کننده تولید می‌کنند.

  • در زمان آلودگی شدید، پنجره‌ها و درهای رو به خیابان پرتردد را بسته نگه دارید و در ساعاتی که کیفیت هوا بهتر است، تهویه کوتاه انجام دهید.
  • هنگام آشپزی از هودِ دارای خروجی مناسب استفاده کنید و تا مدتی بعد از پخت، تهویه را ادامه دهید.
  • در فضای بسته سیگار و قلیان نکشید و از عود، شمع معطر و خوشبوکننده‌های اسپری‌شونده کمتر استفاده کنید.
  • گردوغبار را با دستمال نم‌دار پاک کنید تا دوباره در هوا پخش نشود. اگر جاروبرقی دارید، مدل دارای فیلتر مناسب می‌تواند انتخاب بهتری باشد.

دستگاه تصفیه‌هوا در اتاقی که بیشتر در آن حضور دارید، در صورت داشتن فیلتر HEPA و ظرفیت متناسب با اندازه اتاق، می‌تواند به کاهش ذرات کمک کند. فیلتر باید طبق دستور سازنده تعویض یا تمیز شود. دستگاه‌هایی که عمداً ازن تولید می‌کنند، انتخاب مناسبی برای تصفیه هوای خانه نیستند؛ ازن خود می‌تواند مجاری تنفسی را تحریک کند.

برای کودکان و افراد دارای بیماری زمینه‌ای چه احتیاطی لازم است؟

کودکان به‌دلیل فعالیت بیشتر و رشد ریه، ممکن است با تماس کمتر هم علائم تنفسی نشان دهند. در روزهای ناسالم، زمان بازی بیرون را کوتاه کنید و فعالیت‌های آرام داخل خانه را جایگزین ورزش و بازی پرتحرک در فضای باز کنید.

افراد مبتلا به آسم، بیماری انسدادی مزمن ریه، بیماری قلبی یا حساسیت‌های تنفسی باید داروهای تجویزشده و برنامه کنترل بیماری خود را طبق نظر پزشک ادامه دهند. آلودگی هوا زمان مناسبی برای قطع خودسرانه دارو یا افزایش دوز آن نیست. زنان باردار نیز بهتر است تماس طولانی و فعالیت شدید در هوای آلوده را کاهش دهند.

آب، تغذیه و شست‌وشو چه کمکی می‌کنند؟

نوشیدن آب به اندازه نیاز بدن، استراحت کافی و مصرف منظم میوه، سبزی و غذاهای متنوع از سلامت عمومی حمایت می‌کند؛ اما هیچ‌کدام آلودگی را از ریه «پاک» نمی‌کنند. ادعاهایی درباره شیر، دمنوش یا مکملی که اثر آلودگی هوا را خنثی کند، نباید جای کاهش تماس با آلاینده‌ها یا درمان پزشکی را بگیرد.

پس از بازگشت از فضای آلوده، شستن دست‌ها و صورت و تعویض لباس می‌تواند گردوغبار نشسته روی پوست و پارچه را کم کند. این کار آلودگی هوای تنفس‌شده را جبران نمی‌کند، اما برای رعایت بهداشت و کاهش انتقال ذرات به فضای خانه مفید است.

چه زمانی علائم آلودگی هوا جدی است؟

سوزش چشم، خشکی گلو، سرفه و سردرد ممکن است با آلودگی تشدید شوند. اگر علائم با دورشدن از منبع آلودگی بهتر نشدند، تکرار شدند یا در فردی با بیماری زمینه‌ای شدت گرفتند، با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید.

تنگی نفس شدید، درد یا فشار قفسه سینه، خس‌خس شدید، گیجی، ضعف ناگهانی یا کبودی لب‌ها نشانه‌هایی هستند که نباید به آلودگی هوا نسبت داده و نادیده گرفته شوند. در چنین شرایطی، کمک پزشکی فوری لازم است.

جمع‌بندی: راهکارهای کاهش اثرات آلودگی هوا بر بدن بر یک اصل ساده استوارند: تماس کمتر، تنفس هوای پاک‌تر و واکنش سریع‌تر به علائم. شاخص هوا را بررسی کنید، ورزش و رفت‌وآمد غیرضروری را در زمان نامناسب کنار بگذارید، ماسک فیلتردار را درست استفاده کنید و منابع آلودگی داخل خانه را کاهش دهید.