اعمال شب بیستوهشتم صفر بیشتر بر یاد پیامبر اکرم(ص) و امام حسن مجتبی(ع) استوار است؛ زیرا روز بیستوهشتم صفر در تقویم شیعه به رحلت پیامبر اسلام(ص) و شهادت امام حسن مجتبی(ع) نسبت داده میشود. در بخش اعمال ماه صفرِ مفاتیحالجنان، برای این شب نماز مستقلی با تعداد رکعت و ذکر مشخص نقل نشده است.
مناسبترین کار، خواندن زیارت پیامبر(ص) و زیارت امام حسن(ع)، فرستادن صلوات، دعا، تلاوت قرآن و صدقه است. این اعمال مستحبیاند و میتوان آنها را متناسب با فرصت و توان، در خانه یا مسجد انجام داد.
اعمال شب بیستوهشتم صفر در مفاتیحالجنان
در متن رایج مفاتیحالجنان، برای شب بیستوهشتم صفر دستور جداگانهای مانند نماز ویژه با رکعت و سوره مشخص دیده نمیشود؛ بلکه در اعمال روز بیستوهشتم، زیارت پیامبر اکرم(ص) و امام حسن مجتبی(ع) مناسب دانسته شده است. به همین دلیل، نسبتدادن نمازها یا ذکرهای بدون منبع به عنوان «عمل قطعی این شب» درست نیست.
با این حال، شب رحلت پیامبر(ص) و شهادت امام حسن(ع) فرصت مناسبی برای عبادت و سوگواری آگاهانه است. میتوان بخشی از برنامه زیر را انتخاب کرد و لازم نیست همه آنها انجام شود:
- خواندن زیارت پیامبر اکرم(ص) از راه دور؛
- خواندن زیارت امام حسن مجتبی(ع)؛
- فرستادن صلوات و طلب مغفرت برای خود، خانواده و مؤمنان؛
- تلاوت آیاتی از قرآن با نیت هدیه به پیامبر(ص) و امام حسن(ع)؛
- صدقه یا کمک به نیازمند به نیت رضای خدا و تعظیم این مناسبت.
زیارت پیامبر(ص) و امام حسن(ع) در این مناسبت
زیارت پیامبر اکرم(ص) از راه دور، برای کسانی که در مدینه حضور ندارند، راهی برای اظهار ارادت و یادآوری جایگاه آن حضرت است. زائر میتواند پس از وضو و رو به قبله نشستن، متن زیارت پیامبر(ص) در مفاتیحالجنان را بخواند و سپس حاجت خود را با ادب و آرامش از خداوند بخواهد.
پس از آن، خواندن زیارت امام حسن مجتبی(ع) نیز مناسب است. بهتر است در هنگام زیارت، به جای شتاب در خواندن متن، چند لحظه درباره صبر، کرامت و مظلومیت امام حسن(ع) تأمل شود؛ این توجه، زیارت را از یک خواندن صرف به ارتباطی معنوی تبدیل میکند.
نماز و دعا در شب بیستوهشتم صفر
نبودن نماز اختصاصی به معنای کنارگذاشتن نماز و دعا نیست. میتوان نمازهای روزانه را با حضور قلب بیشتری خواند و بعد از آن، دو رکعت نماز مستحبی به نیت قربت بهجا آورد؛ اما این نماز نباید به عنوان دستور ویژه و قطعی شب بیستوهشتم صفر معرفی شود.
خواندن دعای توسل، زیارت عاشورا یا دیگر دعاهای معتبر نیز در صورت تمایل اشکالی ندارد، اما این دعاها را نباید بهعنوان عمل مخصوص این شب جا زد. معیار اصلی، معتبر بودن متن و پرهیز از نسبتهای بیدلیل است.
برای خانوادهها در این شب چه برنامهای مناسب است؟
یک برنامه کوتاه خانوادگی میتواند از قرائت چند آیه قرآن، صلوات، بیان چند نکته از زندگی پیامبر(ص) و امام حسن(ع) و خواندن زیارت تشکیل شود. برای کودکان، توضیح ساده درباره مهربانی پیامبر(ص)، صلحطلبی و بردباری امام حسن(ع) معمولاً از ارائه مطالب طولانی و سنگین مؤثرتر است.
پذیرایی ساده، اطعام یا کمک به یک خانواده نیازمند نیز میتواند یاد این مناسبت را به عملی خیرخواهانه پیوند بزند. ارزش چنین کاری به میزان هزینه وابسته نیست و نیت و رعایت توان مالی خانواده اهمیت بیشتری دارد.
تفاوت شب بیستوهشتم با روز بیستوهشتم صفر
در عرف تقویمی، شب هر روز از غروب روز قبل آغاز میشود؛ بنابراین برنامههای مربوط به مناسبت بیستوهشتم صفر معمولاً از غروب بیستوهفتم تا پایان روز بیستوهشتم دنبال میشوند. با این حال، در گفتوگوی عمومی گاهی «شب بیستوهشتم» به شب عزاداریِ پیش از روز بیستوهشتم گفته میشود.
اگر میخواهید دقیقاً مطابق مفاتیحالجنان عمل کنید، زیارتهای مربوط به پیامبر(ص) و امام حسن(ع) را در شب و روز این مناسبت میتوانید بخوانید و آنها را به زمان خاصی محدود نکنید؛ مگر اینکه در برنامه مسجد یا هیئت، زمان مشخصی برای مراسم اعلام شده باشد.
جمعبندی: اعمال شب بیستوهشتم صفر در مفاتیحالجنان نماز ویژه و قطعیِ جداگانهای ندارد. زیارت پیامبر اکرم(ص) و امام حسن مجتبی(ع)، صلوات، قرآن، دعا و صدقه، اعمالی مناسب برای این شب و روز هستند؛ مهم آن است که هیچ دستور بدون منبعی به مفاتیح نسبت داده نشود.
