اعمال روز عاشورا برای شیعیان فقط مجموعهای از دعاها نیست؛ این روز یادآور شهادت امام حسین(ع)، یاران ایشان و ایستادگی در برابر ظلم است. در دهم محرم، خواندن زیارت عاشورا، توجه به نمازهای واجب، دعا و پرهیز از رفتارهای شادیآمیز و بیاحترامی به حرمت این روز، جایگاه ویژهای دارد.
برای بهرهبردن از برنامه عبادی عاشورا لازم نیست همه اعمال را با عجله انجام دهید. نماز اول وقت، زیارت با توجه، سوگواری متناسب و پرهیز از گناه، از برنامهای طولانی اما بیتوجه ارزشمندتر است.
اعمال روز عاشورا در مفاتیحالجنان
در بخش اعمال روز دهم محرم در مفاتیحالجنان، چند عمل برای این روز نقل شده است. برخی از آنها در میان شیعیان رواج بیشتری دارند و برخی دعاها و نمازهای ویژه نیز با کیفیتهای گوناگون در کتابهای دعا آمدهاند.
- غسل روز عاشورا: غسل کردن به نیت پاکیزگی و آمادگی برای عبادت، از اعمال نقلشده برای این روز است.
- خواندن زیارت عاشورا: این زیارت، اصلیترین متن عبادی مرتبط با روز عاشورا به شمار میآید و میتوان آن را در هر مکان مناسبی خواند.
- خواندن دعای امام حسین(ع) در روز عاشورا: دعای «اللهم أنت ثقتی فی کل کرب» از دعاهای منقول برای این روز است.
- خواندن دعای علقمه: این دعا معمولاً پس از زیارت عاشورا خوانده میشود و ادامه آن برنامه زیارتی به شمار میرود.
- زیارت امام حسین(ع): زیارت آن حضرت از نزدیک یا دور، با رعایت ادب و توجه به مقام ایشان، از اعمال مهم این روز است.
زیارت عاشورا را در روز دهم محرم چگونه بخوانیم؟
زیارت عاشورا را میتوان در صبح عاشورا، پس از نماز یا در هر زمان دیگری از روز خواند. آنچه اهمیت دارد، خواندن با درک مضمون سلامها، بیزاری از ظلم و درخواست همراهی با راه حق است؛ نه صرفاً سرعت در پایان دادن به متن.
در نسخه کامل زیارت عاشورا، صد بار فرستادن لعن و صد بار فرستادن سلام نیز آمده است. اگر فردی به دلیل کمبود وقت، بیماری، خستگی یا شرایط خانوادگی نمیتواند این بخشها را کامل بخواند، بهتر است به اندازه توان خود و با احترام بخواند و انجام واجبات را مقدم بداند.
پس از زیارت عاشورا
دعای علقمه را میتوان پس از زیارت عاشورا خواند. این دعا درباره پناهبردن به خدا، درخواست یاری و تجدید پیوند با امام حسین(ع) است و برای بسیاری از خانوادهها بخشی از برنامه ثابت روز عاشورا محسوب میشود.
نماز و دعا در روز عاشورا
نمازهای واجب، بهویژه نماز ظهر عاشورا، باید در اول وقت و تا حد امکان به جماعت خوانده شوند. اقامه نماز در روزی که امام حسین(ع) حتی در میدان نبرد نیز به آن توجه داشت، معنای عملی مهمی برای عزاداری دارد.
در کتابهای دعا، نمازها و ذکرهای ویژهای برای روز عاشورا با کیفیتهای مختلف نقل شده است. درباره تعداد رکعتها، شمار تکرار سورهها یا ذکر استغفار، میان نقلها و نسخههای رایج تفاوتهایی دیده میشود؛ بنابراین برای نسبتدادن یک کیفیت دقیق به مفاتیحالجنان، باید به چاپ معتبر همان کتاب مراجعه کرد. انجام این نمازها مستحب است و جای نمازهای واجب را نمیگیرد.
دعای «اللهم أنت ثقتی فی کل کرب» نیز از دعاهای مناسب این روز است. مضمون آن یادآور اعتماد به خدا در سختیهاست و میتوان آن را پس از نماز یا در فاصله میان برنامههای عزاداری خواند.
روزه و خوردوخوراک در عاشورا چه حکمی دارد؟
روزه کامل روز عاشورا در فقه شیعه توصیه نشده است و در منابع دینی، به دلیل سابقه شادی و روزهداری بنیامیه در این روز، مکروه دانسته میشود. در عین حال، برخی افراد برای همدردی با اهلبیت(ع) از صبح تا عصر از خوردن و آشامیدن خودداری میکنند؛ این امساک نباید به نیت روزه کامل باشد و پس از عصر با غذایی ساده پایان مییابد.
این توصیه برای همه یکسان نیست. کودکان، سالمندان، زنان باردار یا شیرده، افراد بیمار و کسانی که دارو مصرف میکنند نباید سلامت خود را به خطر بیندازند و در صورت تردید باید از مرجع تقلید یا پزشک خود راهنمایی بگیرند.
آداب سوگواری و رفتار مناسب در دهم محرم
عزاداری عاشورا با حفظ حرمت دیگران و دوری از کارهای حرام معنا پیدا میکند. پخش نذری، شرکت در هیئت، کمک به نیازمندان و همراهی با کودکان و سالمندان، میتواند این روز را برای خانواده به فرصتی برای شناخت بهتر پیام قیام امام حسین(ع) تبدیل کند.
- از شوخی، موسیقی و رفتارهای متناسب با جشن و شادی پرهیز شود.
- نماز و حقوق مردم، از جمله رعایت نظم، نظافت و حق همسایهها، نادیده گرفته نشود.
- کودکان با توضیحی ساده و بدون ایجاد ترس افراطی با مفهوم عاشورا آشنا شوند.
- در نذر و اطعام، اسراف و چشموهمچشمی کنار گذاشته شود و توان مالی خانواده در نظر گرفته شود.
آسیبزدن به بدن، ایجاد مزاحمت برای مردم یا نسبتدادن باورهای بیپایه به دین، جزء اعمال معتبر عاشورا نیست. عزاداری باید با حفظ کرامت انسان، نظم اجتماعی و موازین شرعی انجام شود.
یک برنامه ساده برای اعمال روز عاشورا
اگر میخواهید برنامهای قابل اجرا داشته باشید، میتوانید از این ترتیب استفاده کنید:
- غسل و آمادهشدن برای عبادت، در صورت امکان.
- اقامه نماز صبح و دیگر نمازهای واجب در اول وقت.
- خواندن زیارت عاشورا و در صورت فرصت، دعای علقمه.
- شرکت در مراسم سوگواری یا اختصاص زمانی به مطالعه درباره قیام امام حسین(ع).
- اقامه نماز ظهر عاشورا و خواندن دعای امام حسین(ع).
- پایاندادن به امساک مستحبی با غذایی ساده پس از عصر، بدون آسیبزدن به سلامت.
جمعبندی: اعمال روز عاشورا بر زیارت امام حسین(ع)، خواندن زیارت عاشورا، دعا، نماز اول وقت و سوگواری آگاهانه استوار است. در دهم محرم، کیفیت توجه و احترام به پیام عاشورا از زیادکردن تعداد اعمال مهمتر است؛ بنابراین هرکس میتواند متناسب با توان و شرایط خود، برنامهای ساده اما با حضور قلب داشته باشد.
