سرماخوردگی یکی از بیماری‌های شایع دوران کودکی است و حضور روزانه در کلاس، بازی گروهی و استفاده مشترک از وسایل می‌تواند انتقال ویروس‌ها را آسان‌تر کند. با این حال، رعایت چند عادت ساده در خانه و مدرسه می‌تواند احتمال ابتلای کودک و همچنین انتقال بیماری به همکلاسی‌ها را کاهش دهد.

چرا کودکان در مدرسه بیشتر سرما می‌خورند؟

در محیط مدرسه، کودکان ساعت‌های زیادی را در فضای مشترک می‌گذرانند، به یکدیگر نزدیک می‌شوند و گاهی وسایل شخصی یا اسباب‌بازی‌ها را به‌صورت مشترک استفاده می‌کنند. لمس چشم، بینی و دهان با دست‌های آلوده نیز می‌تواند به ورود ویروس‌ها به بدن کمک کند. از طرف دیگر، تهویه نامناسب کلاس و ماندن کودک بیمار در مدرسه احتمال انتقال عفونت‌های تنفسی را افزایش می‌دهد.

۱. شستن صحیح و منظم دست‌ها را به کودک آموزش دهید

شستن دست‌ها با آب و صابون یکی از مؤثرترین راه‌های کاهش انتقال بسیاری از میکروب‌هاست. بهتر است کودک یاد بگیرد دست‌های خود را پیش از غذا خوردن، پس از استفاده از سرویس بهداشتی، بعد از بازی، پس از سرفه یا عطسه و پس از پاک کردن بینی بشوید.

به کودک نشان دهید که تمام قسمت‌های دست، از جمله کف دست، پشت دست، بین انگشتان و اطراف ناخن‌ها را با صابون تمیز کند و سپس دست‌ها را کاملاً آبکشی و خشک کند. اگر آب و صابون در دسترس نبود، محلول ضدعفونی‌کننده دست با حداقل ۶۰ درصد الکل می‌تواند جایگزین موقت باشد؛ استفاده از آن برای کودکان خردسال باید با نظارت بزرگسال انجام شود.

۲. به کودک یاد بدهید هنگام سرفه و عطسه دهان و بینی را بپوشاند

ویروس‌های تنفسی می‌توانند هنگام سرفه و عطسه در محیط پخش شوند. به کودک آموزش دهید هنگام سرفه یا عطسه از دستمال کاغذی استفاده کند، دستمال مصرف‌شده را در سطل بیندازد و سپس دست‌هایش را بشوید. اگر دستمال در دسترس نبود، بهتر است داخل آرنج عطسه یا سرفه کند، نه داخل کف دست.

تمرین این رفتارها در خانه باعث می‌شود کودک در مدرسه نیز آن‌ها را راحت‌تر به خاطر بیاورد.

۳. از تماس دست آلوده با چشم، بینی و دهان جلوگیری کنید

کودکان ممکن است هنگام بازی یا کار با وسایل کلاس، سطوح مختلف را لمس کنند و سپس بدون توجه دست خود را به صورتشان بزنند. به جای تذکرهای مداوم، با توضیحی ساده به کودک بگویید دست‌ها ابتدا باید تمیز شوند و بهتر است چشم، بینی و دهان را با دست نشسته لمس نکند.

۴. وسایل شخصی کودک را جدا نگه دارید

بطری آب، لیوان، قاشق و چنگال، دستمال، حوله و وسایل بهداشتی بهتر است شخصی باشند و بین دانش‌آموزان به اشتراک گذاشته نشوند. نام کودک را روی بطری آب و ظرف غذای او بنویسید تا با وسایل دیگران اشتباه نشوند.

همچنین بهتر است کودک از گذاشتن مداد، خودکار یا اسباب‌بازی در دهان خودداری کند و پس از استفاده از وسایل مشترک، در زمان مناسب دست‌هایش را تمیز کند.

۵. تهویه کلاس و هوای تازه را جدی بگیرید

تهویه مناسب می‌تواند به کاهش تجمع ذرات تنفسی در فضای بسته کمک کند. باز کردن پنجره‌ها در صورت ایمن بودن، استفاده درست از سیستم تهویه و پرهیز از شلوغی غیرضروری در فضاهای کم‌تهویه از اقداماتی هستند که مدرسه می‌تواند انجام دهد. خانواده‌ها نیز می‌توانند در صورت امکان، موضوع تهویه کلاس را با مسئولان مدرسه مطرح کنند.

۶. خواب کافی و تغذیه متعادل را در برنامه کودک قرار دهید

خواب کافی، وعده‌های غذایی منظم و متنوع و نوشیدن آب به حفظ سلامت عمومی کودک کمک می‌کنند. در برنامه غذایی او از میوه‌ها، سبزیجات، غلات کامل، منابع پروتئین و لبنیات یا جایگزین‌های مناسب استفاده کنید. هیچ خوراکی یا مکملی به‌تنهایی نمی‌تواند از سرماخوردگی جلوگیری کند؛ بنابراین بهتر است به جای تکیه بر یک ماده غذایی خاص، بر الگوی تغذیه متعادل تمرکز شود.

۷. واکسیناسیون‌های توصیه‌شده را پیگیری کنید

واکسن آنفلوانزا از سرماخوردگی معمولی پیشگیری نمی‌کند، اما می‌تواند خطر ابتلا به آنفلوانزا و عوارض آن را کاهش دهد. واکسن‌های توصیه‌شده متناسب با سن کودک را طبق برنامه کشوری و نظر پزشک پیگیری کنید. آنفلوانزا، کووید-۱۹ و سرماخوردگی بیماری‌های متفاوتی هستند و ممکن است علائم مشابهی داشته باشند.

۸. کودک بیمار را در زمان مناسب در خانه نگه دارید

اگر کودک تب دارد، حال عمومی مناسبی ندارد یا علائم تنفسی او رو به تشدید است، بهتر است به مدرسه نرود تا استراحت کند و احتمال انتقال بیماری به دیگران کمتر شود. بر اساس راهنمای مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌ها (CDC)، بازگشت به فعالیت‌های معمول زمانی مناسب است که علائم در مجموع رو به بهبود باشند و کودک دست‌کم ۲۴ ساعت بدون استفاده از داروی تب‌بر تب نداشته باشد. پس از بازگشت نیز رعایت بهداشت دست، تهویه و در صورت نیاز اقدامات احتیاطی بیشتر اهمیت دارد. مقررات مدرسه یا توصیه‌های محلی ممکن است جزئیات بیشتری داشته باشند.

۹. سطح‌های پرتماس و وسایل مدرسه را تمیز نگه دارید

دستگیره‌ها، میزها، شیرهای آب، صفحه‌کلیدها و وسایلی که افراد زیادی لمس می‌کنند، باید طبق برنامه مدرسه تمیز شوند. در خانه نیز ظرف غذا، بطری آب و وسایل شخصی کودک را به‌طور منظم بشویید. استفاده از مواد ضدعفونی‌کننده قوی یا ترکیب کردن شوینده‌ها ضروری نیست و ممکن است خطرناک باشد؛ نظافت معمول و درست، متناسب با نوع سطح، کافی است.

۱۰. استفاده درست از ماسک را در شرایط لازم در نظر بگیرید

در دوره‌هایی که بیماری‌های تنفسی در جامعه زیاد شده‌اند، یا کودک در تماس نزدیک با فرد بیمار قرار دارد، ماسک مناسب و اندازه صورت می‌تواند یک لایه محافظتی اضافه ایجاد کند. ماسک باید بینی و دهان را بپوشاند و کودک بتواند آن را به‌درستی استفاده کند. ماسک جایگزین شستن دست‌ها، تهویه و ماندن در خانه هنگام بیماری نیست.

چک‌لیست ساده پیشگیری از سرماخوردگی پیش از رفتن به مدرسه

  • بطری آب و ظرف غذای شخصی کودک در کیف قرار داده شده است.
  • دستمال کاغذی تمیز در اختیار کودک است.
  • کودک روش درست شستن دست‌ها و پوشاندن دهان هنگام سرفه و عطسه را می‌داند.
  • کودک تب یا بدحالی قابل‌توجه ندارد.
  • وسایل شخصی کودک با وسایل همکلاسی‌ها مشترک نیست.

چه زمانی سرماخوردگی کودک نیاز به بررسی دارد؟

بیشتر سرماخوردگی‌های ساده کودکان به‌تدریج بهتر می‌شوند؛ با این حال، اگر کودک دچار تنگی نفس، تنفس دشوار، کبودی لب‌ها، خواب‌آلودگی غیرعادی، کم‌آبی یا بدتر شدن واضح حال عمومی شد، باید فوراً ارزیابی پزشکی شود. تب در نوزادان کم‌سن نیز نیازمند توجه ویژه است. اگر علائم طولانی شوند، شدیدتر شوند یا والدین درباره وضعیت کودک نگرانی داشته باشند، بهتر است با پزشک مشورت کنند.

جمع‌بندی

برای جلوگیری از سرماخوردگی کودک در مدرسه، مجموعه‌ای از عادت‌های ساده اما مؤثر اهمیت دارند: شستن منظم دست‌ها، رعایت بهداشت سرفه و عطسه، استفاده نکردن از وسایل شخصی مشترک، تهویه مناسب کلاس، خواب و تغذیه متعادل و پیگیری واکسن‌های توصیه‌شده. همچنین کودکانی که تب دارند یا حال عمومی مناسبی ندارند باید در خانه استراحت کنند. همکاری خانواده و مدرسه می‌تواند به کاهش انتقال بیماری و حفظ سلامت دانش‌آموزان کمک کند.