وقتی فرد تحت فشار روانی قرار می‌گیرد، بدن برای واکنش سریع آماده میشود. در این حالت، فعالیت دستگاه عصبی سمپاتیک بالا می‌رود و رگ‌های خونی سطحی دست و پا ممکن است برای مدت کوتاهی تنگ شوند؛ در نتیجه خون بیشتری به اندام‌های حیاتی می‌رسد و دست‌ها و پاها سردتر احساس می‌شوند. به همین دلیل، سردی دست و پا ناشی از استرس و اضطراب میتواند حتی در اتاقی با دمای مناسب هم رخ دهد.
این حالت معمولاً با نشانه‌هایی مانند تپش قلب، لرزش، عرق‌کردن، تنفس سریع، احساس دلشوره یا گزگز همراه است و با کاهش اضطراب بهتر میشود. با این حال، هر سردی دست و پا را نباید به استرس نسبت داد؛ ماندگاری علامت یا وجود تغییر رنگ و درد، بررسی علتهای دیگر را ضروری می‌کند.
استرس و اضطراب چگونه باعث سردی دست و پا میشود؟
مغز در موقعیت تهدید، چه واقعی باشد و چه ناشی از نگرانی، پیام آماده‌باش به بدن می‌فرستد. هورمون‌ها و پیام‌های عصبی مرتبط با این وضعیت، ضربان قلب و هوشیاری را افزایش می‌دهند و همزمان می‌توانند جریان خون پوست و بخش‌های انتهایی بدن را کاهش دهند. نتیجه ممکن است احساس سرمای ناگهانی در انگشتان، کف دست یا پا باشد.
گاهی تنفس سریع در زمان اضطراب نیز این احساس را تشدید می‌کند. پایین‌آمدن نسبی دی‌اکسیدکربن خون در اثر نفس‌کشیدن تند میتواند گزگز، بیحسی یا احساس غیرعادی در دست‌ها و پاها ایجاد کند؛ فرد ممکن است این ترکیب را به‌صورت سرمای شدید تجربه کند، حتی اگر دمای پوست خیلی پایین نباشد.
سردی ناشی از اضطراب معمولاً چه الگویی دارد؟
سردی مرتبط با فشار روانی اغلب با یک موقعیت یا فکر نگران‌کننده شروع میشود و همزمان با آرامشدن بدن کاهش پیدا می‌کند. ممکن است پیش از امتحان، گفت‌وگوی دشوار، خبر ناخوشایند، حضور در جمع یا هنگام حمله اضطراب رخ دهد. در این حالت معمولاً هر دو دست یا هر دو پا درگیر می‌شوند و علائم دیگری از برانگیختگی عصبی هم وجود دارد.
با این حال، بهترشدن علامت پس از آرامشدن، بهتنهایی ثابت نمی‌کند که علت فقط اضطراب است. بعضی مشکلات جسمی نیز ممکن است دوره‌ای باشند یا در هوای سرد شدت بگیرند؛ بنابراین الگوی زمانی، شدت و نشانه‌های همراه اهمیت دارند.
چطور سردی دست و پا را هنگام اضطراب کمتر کنیم؟
هدف، آرام‌کردن پاسخ آماده‌باش بدن و جلوگیری از تشدید احساس سرماست. چند اقدام ساده میتواند در همان لحظه کمک کند:
- تنفس را آهسته کنید و بازدم را کمی طولانیتر از دم انجام دهید؛ نفس‌کشیدن بسیار عمیق و پشت‌سرهم ممکن است سرگیجه و گزگز را بیشتر کند.
- شانه‌ها و فک را شل کنید و چند دقیقه با سرعت آرام راه بروید تا بدن از حالت انقباض خارج شود.
- جوراب، کفش، دستکش یا لباس لایه‌ای بپوشید و از تماس مستقیم با باد سرد دور شوید.
- دست‌ها و پاها را به‌آرامی حرکت دهید و با آب ولرم گرم کنید؛ برای اندام بی‌حس، آب بسیار داغ یا بخاری و پد حرارتی مستقیم مناسب نیست.
- توجه خود را به چند چیز قابل دیدن، شنیدن و لمس‌کردن در محیط برگردانید تا چرخه نگرانی و پایش مداوم علائم کمتر شود.
اگر این اتفاق مرتب تکرار میشود، ثبت زمان شروع، موقعیت استرس‌زا، مدت سردی، تغییر رنگ پوست و علائم همراه میتواند به پزشک در تشخیص کمک کند. مدیریت اضطراب، خواب کافی و کاهش مصرف کافئین در برخی افراد علائم بدنی اضطراب را کمتر می‌کند، اما جای ارزیابی پزشکی را نمی‌گیرد.
چه زمانی سردی دست و پا را نباید به اضطراب نسبت داد؟
اگر سردی بدون ارتباط روشن با نگرانی رخ می‌دهد، بیشتر روزها ادامه دارد یا به‌تدریج شدیدتر شده است، بهتر است علتهای دیگری هم بررسی شوند. کمخونی، کمکاری تیروئید، دیابت، بعضی اختلال‌های گردش خون، پدیده رینود و برخی داروها می‌توانند با احساس سردی یا تغییر حس در اندام‌ها ارتباط داشته باشند.
تغییر رنگ انگشتان به سفید، آبی یا قرمز، درد، زخم، تورم، بیحسی ماندگار و درگیری واضح یک دست یا یک پا از نشانه‌هایی هستند که نباید صرفاً به اضطراب نسبت داده شوند. همچنین همراهی سردی ناگهانی با تنگی نفس، درد قفسه سینه، ضعف شدید یا غش به ارزیابی فوری نیاز دارد.
اطلاعات این مطلب برای آگاهی عمومی است و تشخیص علت سردی دست و پا به معاینه و گاهی آزمایش نیاز دارد. اگر علامت مداوم، شدید یا نگران‌کننده است، با پزشک مشورت کنید.
جمع‌بندی
سردی دست و پا ناشی از استرس و اضطراب معمولاً نتیجه تنگ‌شدن موقت رگ‌های سطحی و گاهی تنفس سریع است و با آرامشدن بدن کاهش می‌یابد. گرم‌کردن ملایم، حرکت و تنفس آهسته میتواند کمک کند؛ اما سردی پایدار، تغییر رنگ، درد یا بیحسی نیازمند بررسی پزشکی است و نباید همیشه به اضطراب نسبت داده شود.
