بیماری رینود نوعی واکنش بیش‌ازحد رگ‌های خونی انگشتان به سرما یا استرس است. در این حالت، رگ‌های کوچک دست و پا برای مدتی منقبض می‌شوند و جریان خون کاهش می‌یابد؛ به همین دلیل انگشتان ممکن است ابتدا سفید، سپس آبی و بعد از گرم‌شدن قرمز شوند.
هر دست و پای سردی نشانه رینود نیست. آنچه این بیماری را قابل‌توجه میکند، حمله‌های تکرارشونده همراه با تغییر رنگ، بیحسی، گزگز یا درد است. نوع خفیف و اولیه معمولاً عارضه جدی ایجاد نمی‌کند، اما گاهی رینود در کنار یک بیماری زمینه‌ای رخ می‌دهد و به بررسی پزشکی نیاز دارد.
بیماری رینود چیست و چه اتفاقی برای انگشتان می‌افتد؟
در افراد مبتلا، رگ‌های انگشتان در برابر سرما یا فشار روانی سریع‌تر و شدیدتر از حالت معمول تنگ می‌شوند. این واکنش که «حمله رینود» نام دارد، بیشتر انگشتان دست و پا را درگیر میکند، اما گاهی در نوک بینی، گوش‌ها یا لب‌ها هم دیده میشود.
حمله ممکن است از چند دقیقه تا چند ساعت طول بکشد. الگوی شناخته‌شده آن معمولاً چنین است:
- مرحله اول: انگشتان بهدلیل کاهش جریان خون سفید یا رنگ‌پریده می‌شوند.
- مرحله دوم: با ادامه انقباض رگ‌ها، پوست ممکن است آبی یا بنفش به نظر برسد.
- مرحله سوم: هنگام بازگشت جریان خون، انگشتان قرمز، گرم، متورم یا دردناک می‌شوند.
این تغییر رنگ همیشه هر سه مرحله را شامل نمی‌شود و در پوست‌های مختلف ممکن است به شکل متفاوتی دیده شود.
چرا انگشتان دست و پا در رینود سرد و بی‌حس می‌شوند؟
محرک اصلی معمولاً سرماست؛ حتی بیرون رفتن در هوای سرد، گرفتن یک جسم یخ یا کار کردن در محیط دارای تهویه شدید میتواند حمله ایجاد کند. استرس و هیجان نیز با فعال‌کردن واکنش‌های عصبی بدن، گاهی همین اثر را دارند.
عواملی مانند سیگار و نیکوتین، برخی داروهای تنگ‌کننده رگ، کار طولانی با ابزارهای لرزان و آسیب‌های مکرر به دست می‌توانند علائم را تشدید کنند. شدت و تعداد حمله‌ها در افراد مختلف یکسان نیست.
تفاوت رینود اولیه و ثانویه چیست؟
رینود اولیه
در نوع اولیه، بیماری دیگری عامل شناخته‌شده‌ای برای علائم نیست. این نوع اغلب در سنین پایین‌تر شروع میشود، معمولاً هر دو دست را به شکل مشابه درگیر میکند و بین حمله‌ها پوست زخم یا آسیب‌دیده نیست. بسیاری از افراد با رعایت اصول محافظتی، زندگی عادی دارند.
رینود ثانویه
نوع ثانویه در نتیجه یک بیماری یا عامل دیگر ایجاد میشود و ممکن است شدیدتر باشد. بیماریهای بافت همبند و خودایمنی مانند اسکلرودرمی، لوپوس و برخی انواع التهاب مفاصل از علت‌های شناخته‌شده‌اند؛ البته سردی انگشتان به‌تنهایی به معنی ابتلا به این بیماری‌ها نیست.
شروع علائم در بزرگسالی، درگیری شدید یا یک‌طرفه، وجود زخم نوک انگشتان، درد قابل‌توجه، ضعف عضلات یا نشانه‌های دیگری مانند درد مفصل و بثورات پوستی، بررسی دقیق‌تری را ضروری میکند.
تشخیص بیماری رینود چگونه انجام میشود؟
تشخیص بیشتر بر اساس شرح حال و معاینه انجام میشود. پزشک درباره محرک‌های حمله، مدت تغییر رنگ، تعداد دفعات، داروهای مصرفی، سیگار، شغل و سابقه بیماریهای خودایمنی سؤال میکند.
اگر احتمال نوع ثانویه وجود داشته باشد، ممکن است آزمایش خون، بررسی مویرگ‌های اطراف ناخن یا آزمایش‌های دیگری درخواست شود. این بررسی‌ها برای پیدا کردن علت احتمالی انجام می‌شوند، نه اینکه هر فرد دارای دست سرد الزاماً به آزمایش‌های گسترده نیاز داشته باشد.
برای کاهش حمله‌های رینود چه کارهایی کمک میکند؟
هدف اصلی، جلوگیری از افت ناگهانی دمای بدن و محافظت از انگشتان است. چند اقدام ساده اما مؤثر عبارت‌اند از:
- در هوای سرد، دستکش گرم بپوشید و فقط به گرم‌کردن کف دست اکتفا نکنید؛ انگشتان باید پوشش کافی داشته باشند.
- هنگام برداشتن مواد غذایی از فریزر یا کار با آب سرد از دستکش استفاده کنید.
- در زمان حمله به محیط گرم بروید و دست‌ها را به‌آرامی با لباس یا آب ولرم گرم کنید.
- از آب بسیار داغ، بخاری یا تماس مستقیم با منبع حرارت برای گرم‌کردن دست بی‌حس استفاده نکنید؛ چون احتمال سوختگی بیشتر است.
- سیگار و محصولات نیکوتینی را کنار بگذارید و درباره داروهایی که ممکن است علائم را تشدید کنند با پزشک مشورت کنید.
- روش‌هایی مانند تنفس آرام و مدیریت استرس را برای کاهش محرک‌های عصبی امتحان کنید.
اگر علائم شدید یا مکرر باشند، پزشک ممکن است داروهای گشادکننده رگ تجویز کند. انتخاب دارو به نوع رینود، فشار خون، بیماریهای همراه و داروهای دیگر بستگی دارد و نباید خودسرانه انجام شود. این مطلب جایگزین معاینه و نظر پزشک نیست.
چه زمانی سردی انگشتان هشداردهنده است؟
در نوع معمولی، رنگ و حس انگشتان پس از گرم‌شدن به حالت طبیعی برمی‌گردد. اما زخم، تاول، عفونت، سیاهشدن پوست، درد شدید یا باقی‌ماندن تغییر رنگ میتواند نشانه کاهش جدی جریان خون باشد و به ارزیابی سریع پزشکی نیاز دارد.
همچنین اگر علائم برای نخستین بار در سنین بالاتر شروع شده، فقط یک سمت بدن را درگیر میکند یا همراه با درد مفاصل، ضعف، تنگی پوست و بثورات پوستی است، مراجعه به پزشک را به تأخیر نیندازید.
جمع‌بندی: بیماری رینود با انقباض گذرای رگ‌های انگشتان، سردی، بیحسی و تغییر رنگ دستوپا ایجاد میشود. پرهیز از سرما و نیکوتین معمولاً به کنترل نوع خفیف کمک میکند، اما علائم شدید، یک‌طرفه یا همراه با زخم باید از نظر رینود ثانویه و سایر علت‌ها بررسی شود.
