سردی دست و پا در اختلال گردش خون معمولاً زمانی مطرح میشود که خون‌رسانی به انگشتان و اندامها کاهش پیدا کرده باشد؛ اما هر دست یا پای سردی به معنی گرفتگی رگ نیست. قرار گرفتن در هوای سرد، اضطراب، کمتحرکی و واکنش طبیعی بدن میتوانند بدون وجود بیماری، دمای دست‌وپا را پایین بیاورند.
نکته مهم، توجه به الگوی علائم است: سردی مداوم یا یکطرفه، درد هنگام راه رفتن، بیحسی، تغییر رنگ پوست، زخم دیرخوب‌شونده و تفاوت محسوس دمای دو اندام، ارزش بررسی بیشتری دارد. این مطلب جایگزین معاینه و تشخیص پزشک نیست؛ به‌ویژه اگر علائم تازه، شدید یا رو به بدتر شدن باشند.
سردی دست و پا در اختلال گردش خون چگونه ایجاد میشود؟
رگ‌های شریانی خونِ حاوی اکسیژن را از قلب به دست‌ها و پاها می‌رسانند. اگر این رگها به‌دلیل تنگی، اسپاسم یا آسیب دیواره نتوانند خون کافی را عبور دهند، پوست اندام ممکن است سرد، رنگپریده یا متمایل به آبی شود و فرد گزگز یا بیحسی را هم تجربه کند.
در بیماری شریان‌های محیطی، کاهش جریان خون بیشتر در پاها دیده میشود. این مشکل می‌تواند هنگام راه رفتن درد یا گرفتگی ساق ایجاد کند؛ در موارد پیشرفته‌تر، درد در زمان استراحت یا زخم‌هایی که دیر التیام می‌یابند نیز ممکن است دیده شود. این علائم با «سردی معمولی» که پس از گرم شدن محیط برطرف میشود، یکسان نیستند.
کدام علتهای عروقی میتوانند دست و پا را سرد کنند؟
- بیماری شریان‌های محیطی: تنگ شدن رگ‌های اندام، به‌خصوص در افراد سیگاری و مبتلایان به دیابت، فشار خون بالا یا چربی خون بالا.
- پدیده رینود: تنگ شدن موقت رگ‌های انگشتان در پاسخ به سرما یا استرس که می‌تواند رنگ انگشت‌ها را از سفید به آبی و سپس قرمز تغییر دهد.
- لخته یا انسداد ناگهانی: سردی و درد ناگهانی یک اندام، همراه با رنگ‌پریدگی یا بیحسی، می‌تواند نشانه‌ای جدی باشد و به ارزیابی فوری نیاز دارد.
- فشار یا آسیب عروقی: برخی آسیب‌ها یا فشارهای موضعی ممکن است خون‌رسانی یک دست یا پا را کاهش دهند.
مشکلات وریدی معمولاً بیشتر با ورم، سنگینی و تغییرات پوستی همراه‌اند و بهتنهایی علت معمول سردی انگشتان نیستند. به همین دلیل، عبارت «اختلال گردش خون» باید دقیق‌تر بررسی شود تا مشخص شود مشکل احتمالی به شریان‌ها مربوط است یا وریدها.
علتهای غیرعروقی سردی مداوم دست و پا
گاهی رگها سالم‌اند اما عوامل دیگری احساس سرما یا کاهش دمای پوست ایجاد می‌کنند. کم‌کاری تیروئید، کم‌خونی، کاهش وزن شدید، کمبود کالری، بعضی بیماریهای عصبی و برخی داروها میتوانند در این وضعیت نقش داشته باشند. در این حالت، معمولاً نشانه‌های دیگری مانند خستگی، رنگ‌پریدگی، خواب‌آلودگی، گزگز یا افزایش حساسیت به سرما هم وجود دارد.
کمتحرکی و نشستن طولانی نیز با کاهش حرکت عضلات و پایین آمدن تولید گرما، سردی دست و پا را محسوس‌تر میکند. با این حال، نباید هر مورد طولانی‌مدت را فقط به کمتحرکی نسبت داد؛ تداوم علائم یا همراهی آن‌ها با نشانه‌های هشدار، بررسی علت زمینه‌ای را ضروری میکند.
چه نشانه‌هایی احتمال اختلال گردش خون را بیشتر می‌کنند؟
سردی دست و پا زمانی نگران‌کننده‌تر است که بهتنهایی بروز نکند. توجه به زمان شروع، یکطرفه یا دوطرفه بودن و ارتباط آن با فعالیت یا سرما، اطلاعات مفیدی برای پزشک فراهم میکند.
- درد یا گرفتگی پا پس از راه رفتن که با استراحت بهتر میشود
- تفاوت محسوس دما، رنگ یا نبض میان دو دست یا دو پا
- بیحسی، گزگز، ضعف یا کاهش توان حرکت انگشتان
- پوست براق، کم‌مو شدن ساق یا تغییر شکل ناخن‌ها در موارد طولانی‌مدت
- زخم، ترک پوستی یا عفونتی که دیر بهبود پیدا میکند
- سردی ناگهانی و شدید یک اندام، به‌خصوص همراه با درد یا رنگ‌پریدگی
سردی ناگهانی یک دست یا پا را نباید با پوشیدن جوراب یا گرم کردن خانگی پیگیری کرد. اگر این حالت با درد شدید، بیحسی، ضعف یا تغییر رنگ همراه است، مراجعه فوری لازم است؛ چون تأخیر در برخی انسدادهای شریانی می‌تواند به بافت اندام آسیب بزند.
پزشک برای پیدا کردن علت چه چیزهایی را بررسی میکند؟
ارزیابی معمولاً با پرسش درباره زمان شروع علائم، محرک‌هایی مانند سرما و فعالیت، سابقه دیابت و مصرف دخانیات، داروها و بیماریهای زمینه‌ای آغاز میشود. پزشک دمای پوست، رنگ اندام، نبض‌های محیطی و وجود زخم یا تغییرات پوستی را نیز بررسی میکند.
بر اساس یافته‌های معاینه، ممکن است آزمایش خون برای بررسی کم‌خونی یا عملکرد تیروئید و آزمایش‌های عروقی مانند اندازه‌گیری فشار خون در اندامها یا سونوگرافی داپلر درخواست شود. نوع آزمایش به علائم و احتمال‌های تشخیصی بستگی دارد و برای همه افراد یکسان نیست.
برای پیشگیری از بدتر شدن سردی اندامها چه کنیم؟
محافظت از دست و پا در برابر سرما، تحرک منظم، پرهیز از مصرف دخانیات و کنترل بیماری‌هایی مانند دیابت، فشار خون و چربی خون به سلامت عروق کمک میکند. کفش مناسب بپوشید و پاها را روزانه از نظر زخم، تاول یا تغییر رنگ بررسی کنید؛ به‌خصوص اگر دیابت یا کاهش حس پا دارید.
برای گرم کردن اندام بیحس، از آب بسیار داغ، بخاری، کیسه آب گرم یا تماس مستقیم با وسیله حرارتی استفاده نکنید. کاهش حس می‌تواند باعث شود سوختگی را دیر متوجه شوید. اگر سردی با وجود گرم شدن محیط باقی می‌ماند یا به‌تدریج بیشتر میشود، خوددرمانی را ادامه ندهید.
جمع‌بندی: سردی دست و پا در اختلال گردش خون معمولاً با نشانه‌هایی مانند تغییر رنگ، درد هنگام راه رفتن، بیحسی، زخم یا سردی یکطرفه معنا پیدا میکند و سردی ساده ناشی از سرما همیشه بیماری عروقی نیست. علائم مداوم یا ناگهانی، به‌ویژه در فرد مبتلا به دیابت یا بیماری قلبی‌عروقی، باید توسط پزشک بررسی شود.
