سردی دست و پا و کمخونی گاهی با هم دیده می‌شوند، اما این رابطه قطعی و همیشگی نیست. وقتی تعداد گلبول‌های قرمز یا میزان هموگلوبین پایین باشد، انتقال اکسیژن به بافت‌ها کاهش پیدا می‌کند و بعضی افراد احساس سرما، به‌ویژه در دست‌ها و پاها، پیدا می‌کنند.
با این حال، سرد بودن اندام‌ها بهتنهایی برای تشخیص کمخونی کافی نیست. اگر این مشکل مداوم است یا همراه با خستگی، رنگ‌پریدگی، تنگی نفس هنگام فعالیت، سرگیجه یا تپش قلب رخ می‌دهد، آزمایش خون و بررسی علت زمینه‌ای اهمیت دارد.
چرا کمخونی میتواند دست و پا را سرد کند؟
هموگلوبین موجود در گلبول‌های قرمز اکسیژن را از ریه‌ها به بافت‌های بدن می‌رساند. در کمخونی، بدن برای حفظ عملکرد اندام‌های حیاتی ممکن است جریان خون را بیشتر به سمت مرکز بدن هدایت کند؛ در نتیجه دست‌ها و پاها در برخی افراد سردتر احساس می‌شوند.
این توضیح به این معنا نیست که هر فرد مبتلا به کمخونی حتماً دست و پای سرد دارد. شدت کمخونی، سرعت ایجاد آن، علت بیماری، دمای محیط و وضعیت گردش خون روی علائم اثر می‌گذارند. حتی ممکن است کمخونی وجود داشته باشد اما فرد هیچ احساس سرمایی در اندام‌ها نداشته باشد.
چه علائمی همراه سردی اندام‌ها احتمال کمخونی را بیشتر می‌کند؟
سردی دست و پا زمانی بیشتر نیازمند بررسی کمخونی است که در کنار چند علامت دیگر دیده شود. نشانه‌های احتمالی عبارت‌اند از:
- خستگی غیرعادی و کاهش توان انجام فعالیت‌های روزمره
- رنگ‌پریدگی پوست یا رنگ‌پریدگی داخل پلک پایین
- تنگی نفس یا تپش قلب هنگام فعالیت
- سرگیجه، سردرد یا احساس سبکی سر
- کاهش تمرکز و خواب‌آلودگی
- شکنندگی ناخن‌ها، ریزش مو یا میل به خوردن مواد غیرخوراکی در برخی موارد کمبود آهن
هیچ‌کدام از این علائم بهتنهایی تشخیص قطعی نیستند. برای نمونه، خستگی میتواند از کم‌خوابی، اضطراب، عفونت، مشکلات تیروئید یا عوامل متعدد دیگر ناشی شود.
سردی دست و پا همیشه از کمخونی نیست
اگر آزمایش‌ها کمخونی را تأیید نکنند، باید علت‌های دیگر هم در نظر گرفته شوند. قرار گرفتن در هوای سرد، لاغری شدید، کم‌کاری تیروئید، دیابت، برخی بیماری‌های عروقی و مصرف بعضی داروها میتوانند احساس سردی اندام‌ها را ایجاد یا تشدید کنند.
در پدیده رینود، رگ‌های انگشتان در واکنش به سرما یا استرس بیش از حد منقبض می‌شوند. انگشتان ممکن است ابتدا سفید یا آبی و سپس هنگام برگشت جریان خون قرمز و دردناک شوند. این الگو با سردی ساده دست و پا یکسان نیست و اگر تکرار شود، باید با پزشک مطرح شود.
برای تشخیص ارتباط سردی دست و پا با کمخونی چه آزمایشهایی انجام می‌شود؟
بررسی معمولاً با شمارش کامل سلولهای خون یا CBC آغاز می‌شود. این آزمایش میزان هموگلوبین، تعداد گلبول‌های قرمز و شاخص‌هایی مانند اندازه متوسط گلبول‌ها را نشان می‌دهد و میتواند سرنخ اولیه‌ای درباره نوع کمخونی بدهد.
برای بررسی کمبود آهن، پزشک ممکن است فریتین و دیگر شاخص‌های مرتبط با آهن را درخواست کند. در صورت وجود علائم یا سابقه مناسب، بررسی ویتامین B۱۲، فولات، عملکرد تیروئید یا علت خون‌ریزی نیز ممکن است لازم باشد. پایین بودن هموگلوبین فقط یک نتیجه آزمایشگاهی است؛ پیدا کردن دلیل آن، بخش مهم‌تر تشخیص محسوب می‌شود.
چرا پیدا کردن علت کمخونی مهم است؟
کمخونی ممکن است به دلیل کمبود آهن در رژیم غذایی، خون‌ریزی‌های آشکار یا پنهان، اختلال جذب، کمبود ویتامین‌ها یا بیماری‌های مزمن ایجاد شود. در افرادی که قاعدگی‌های سنگین دارند، خون‌ریزی ماهانه یکی از علت‌های احتمالی کمبود آهن است، اما نباید هر کمخونی را بدون بررسی به این عامل نسبت داد.
به همین دلیل، مصرف خودسرانه مکمل آهن راه‌حل مناسبی برای هر نوع سردی دست و پا نیست. آهن اضافی برای همه مفید نیست و قرص‌های آهن میتوانند باعث تهوع، یبوست، دل‌درد یا تیره شدن مدفوع شوند. درمان باید بر اساس نتیجه آزمایش و علت کمخونی انتخاب شود.
چه زمانی برای سردی دست و پا به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر سردی دست و پا چند هفته ادامه دارد، با گرم شدن محیط برطرف نمی‌شود یا به‌تدریج شدیدتر شده است، بهتر است برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید. وجود خستگی قابل توجه، رنگ‌پریدگی، تنگی نفس هنگام فعالیت، سرگیجه یا تپش قلب نیز مراجعه را مهم‌تر می‌کند.
تغییر رنگ واضح انگشتان، درد شدید، بی‌حسی مداوم، زخم شدن نوک انگشتان یا سرد شدن ناگهانی یک دست یا پا نیازمند توجه سریع‌تری است. تنگی نفس شدید، درد قفسه سینه، غش یا ضعف ناگهانی هم باید فوراً ارزیابی شود.
جمع‌بندی: سردی دست و پا و کمخونی ممکن است به هم مرتبط باشند، اما این علامت بهتنهایی کمخونی را ثابت نمی‌کند. اگر نشانه‌های دیگری هم وجود دارد، CBC و در صورت نیاز بررسی آهن و سایر عوامل میتواند علت را روشن کند؛ تشخیص و درمان نهایی باید با نظر پزشک انجام شود.
