آداب استفاده از وسایل حملونقل عمومی فقط به رعایت نوبت محدود نمی‌شود؛ از لحظه‌ای که وارد صف می‌شویم تا زمانی که به مقصد می‌رسیم، باید سهم خودمان را در حفظ نظم، آرامش و امنیت جمعی رعایت کنیم. اتوبوس، مترو و دیگر وسایل عمومی فضای مشترک میلیون‌ها نفر هستند و رفتار هر مسافر مستقیماً بر تجربهٔ دیگران اثر می‌گذارد.
قاعدهٔ ساده این است: همان‌طور رفتار کنیم که انتظار داریم دیگران در شلوغی، خستگی یا عجله با ما رفتار کنند. رعایت حریم شخصی، کمک به افراد نیازمند، کم کردن صدا و باز گذاشتن مسیر رفت‌وآمد، بخش‌های اصلی این فرهنگ شهروندی‌اند.
آداب استفاده از وسایل حملونقل عمومی از صف شروع میشود
صف، اولین آزمون رعایت حق دیگران است. در ایستگاه اتوبوس، مترو یا هنگام سوار شدن به تاکسی، جلو زدن و وارد شدن از کنار صف باعث بی‌نظمی و تنش میشود؛ حتی اگر عجله داشته باشید، نوبت خود را حفظ کنید. اگر صف مشخصی وجود ندارد، ترتیب رسیدن افراد را تا حد امکان رعایت کنید.
هنگام رسیدن وسیله، مسافران ابتدا باید اجازه دهند افراد داخل واگن یا اتوبوس خارج شوند. ایستادن دقیقاً جلوی در، عبور را دشوار می‌کند و ممکن است باعث برخورد یا زمین خوردن دیگران شود. یک قدم کنار رفتن، فرصت کوتاهی برای پیاده شدن ایجاد می‌کند و سوار شدن را هم سریع‌تر پیش می‌برد.
چطور در زمان سوار شدن و پیاده شدن مزاحم دیگران نشویم؟
- پیش از رسیدن وسیله، کارت، بلیت یا کرایه را آماده کنید تا جلوی در معطل نشوید.
- در مسیر خروج نایستید و اگر نزدیک در هستید، هنگام توقف در ایستگاه برای عبور مسافران کنار بروید.
- در واگن یا اتوبوس تا جای ممکن به داخل حرکت کنید تا ورودی برای دیگران باز بماند.
- برای پیاده شدن در ایستگاه بعد، زودتر به سمت در حرکت کنید؛ اما دیگران را هل ندهید.
- اگر کودک همراهتان است، دست او را بگیرید و پیش از حرکت وسیله، از ایمنی او مطمئن شوید.
هل دادن، تکیه دادن به در و نگه داشتن بی‌دلیل آن، فقط بیادبی نیست و میتواند برای مسافران خطر ایجاد کند. در مترو و اتوبوس، فاصلهٔ ایمن با لبهٔ سکو و درها را جدی بگیرید و اجازه دهید درها بدون مانع بسته شوند.
رعایت صندلی و توجه به مسافران نیازمند
صندلی‌های ویژه معمولاً برای سالمندان، افراد دارای معلولیت، زنان باردار، افراد آسیب‌دیده یا کسانی در نظر گرفته شده‌اند که ایستادن برایشان دشوارتر است. نشستن روی این صندلی‌ها ممنوع نیست، اما باید آماده باشید در صورت حضور فرد نیازمند، جای خود را بدون بحث و منت واگذار کنید.
این رفتار به معنای قضاوت دربارهٔ ظاهر افراد نیست. همهٔ نیازها از بیرون دیده نمی‌شوند؛ بنابراین اگر کسی جای شما را نپذیرفت، اصرار نکنید. همچنین گذاشتن کیف یا خرید روی صندلی، حتی در وسیلهٔ خلوت، حق استفادهٔ دیگران از آن فضا را از بین می‌برد.
حریم شخصی و آرامش جمعی را حفظ کنیم
فضای حملونقل عمومی محدود است و فاصلهٔ معمول میان افراد همیشه امکان‌پذیر نیست، اما می‌توان مزاحمت غیرضروری را کم کرد. به دیگران خیره نشوید، بدون اجازه از صفحهٔ تلفن یا گفت‌وگویشان عکس نگیرید و در زمان ایستادن، تا جای ممکن به بدن یا وسایل مسافران تکیه ندهید.
مکالمهٔ بلند، پخش موسیقی و تماشای ویدئو بدون هدفون، صدای اعلان‌های مداوم و گفت‌وگوی طولانی با تلفن میتواند آسایش چندین نفر را مختل کند. هدفون هم نباید آن‌قدر بلند باشد که صدای محیط یا اعلام ایستگاه را نشنوید. بوی تند غذا و خوردن خوراکی‌های ریخت‌وپاش‌دار نیز در فضای بسته برای دیگران آزاردهنده است؛ مگر در شرایطی که نیاز پزشکی یا ضرورت مشخصی وجود داشته باشد.
کودک، کالسکه و بار همراه در وسایل عمومی
همراه داشتن کودک نیازمند توجه بیشتری است، اما گریه یا بی‌قراری او به خودی خود بی‌احترامی محسوب نمی‌شود. والدین می‌توانند با آرام کردن کودک، جلوگیری از دویدن در راهرو و مراقبت از تماس او با مسافران، شرایط را برای همه قابل‌تحمل‌تر کنند. سرزنش والدین یا کودک معمولاً تنش را بیشتر می‌کند و کمکی به حل مسئله نمی‌رساند.
کالسکه، چمدان و ساک‌های بزرگ را در محلی قرار دهید که جلوی در، راهرو یا محل نشستن دیگران را نگیرد. در ساعات شلوغی، اگر امکان انتخاب دارید، وسیله و زمان کم‌ازدحام‌تری را انتخاب کنید. کولهپشتی را در ازدحام از پشت بردارید و جلوی بدن نگه دارید تا هم فضای کمتری بگیرد و هم برخورد آن با دیگران کمتر شود.
وقتی با بی‌نظمی یا رفتار آزاردهنده روبه‌رو می‌شویم
هر رفتار نادرستی ارزش درگیری مستقیم ندارد. اگر کسی نوبت را رعایت نمی‌کند یا صدایش بلند است، تذکر کوتاه، محترمانه و بدون تحقیر میتواند مؤثر باشد؛ اما در برابر پرخاشگری، مزاحمت جنسی، تهدید یا رفتار خطرناک، فاصله بگیرید و از مأمور ایستگاه، راننده یا سامانهٔ رسمی رسیدگی کمک بخواهید.
از فیلم‌برداری و انتشار تصویر افراد برای تنبیه اجتماعی پرهیز کنید؛ این کار ممکن است حریم خصوصی آن‌ها را نقض کند و مسئله را پیچیده‌تر سازد. اگر وسیله یا ایستگاه بیش از حد شلوغ است، به جای فشار آوردن برای ورود، منتظر سرویس بعدی بمانید؛ چند دقیقه تأخیر معمولاً از خطر و درگیری ارزشمندتر است.
جمع‌بندی رفتارهای ساده اما اثرگذار
آداب استفاده از وسایل حملونقل عمومی مجموعه‌ای از رفتارهای کوچک است: رعایت صف، باز گذاشتن مسیر خروج، اشغال نکردن صندلی اضافه، کنترل صدا، مراقبت از کودک و وسایل شخصی و احترام به حریم دیگران. این اصول هزینه‌ای ندارند، اما سفر را برای مسافران خسته، سالمندان، افراد دارای معلولیت و خانواده‌هایی که در رفت‌وآمدند، امن‌تر و آرام‌تر می‌کنند.
