بازار تاریخی تبریز از آن جاهایی است که بازدیدش فقط به خرید سوغات محدود نمیشود. راهروهای سرپوشیده، طاقهای آجری، سراها و تیمچههای بههمپیوسته، تصویری زنده از شهری میسازند که قرنها در مسیر تجارت میان ایران، قفقاز و آناتولی قرار داشته است.
برای دیدن بازار سرپوشیده تبریز بهتر است زمان کافی بگذارید و با کفش راحت وارد شوید. این مجموعه یک سالن واحد نیست؛ از راستههای تخصصی و حیاطهای تجاری تشکیل شده و بعضی ورودیها به مسجد جامع، خیابانهای مرکزی و بخشهای مختلف بازار میرسند.
بازار تاریخی تبریز کجاست و چرا اهمیت دارد؟
بازار در بافت تاریخی مرکز تبریز قرار دارد و در نزدیکی مسجد جامع و خیابانهای مرکزی شهر گسترده شده است. دسترسی به آن از مسیرهایی مانند خیابان جمهوری اسلامی و خیابان فردوسی امکانپذیر است؛ اما بهدلیل چندین ورودی و خروجی، بهتر است پیش از حرکت، نقطه شروع خود را روی نقشه مشخص کنید.
رونق بازار تبریز به دورههای میانه تاریخی بازمیگردد و در دوره صفوی، بهدلیل جایگاه شهر در شبکه تجارت منطقه، اهمیت بیشتری پیدا کرد. بخشهایی از بازار پس از زلزلههای تاریخی بازسازی شدهاند و ترکیب کنونی آن حاصل دورههای مختلف معماری و توسعه شهری است. این مجموعه در سال ۲۰۱۰ در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد.
در بازار سرپوشیده تبریز چه بخشهایی را ببینیم؟
بازار راستههای گوناگونی دارد و هر قسمت، حالوهوای خاص خود را نشان میدهد. نام راستهها معمولاً با نوع کالا یا پیشهای که در آن متمرکز بوده، ارتباط دارد؛ به همین دلیل قدمزدن در بازار شبیه عبور از چند محله تجاری کوچک است.
- تیمچه مظفریه: مشهورترین بخش بازار برای تماشای معماری آجری و فعالیت فرشفروشان است. طاق بلند، ردیف حجرهها و فضای مرکزی آن، از دیدنیترین قابهای بازار به شمار میآید.
- راسته کفاشان و راستههای پارچهفروشان: برای آشنایی با شکل سنتی دادوستد و مقایسه کالاها مناسباند.
- بازار مسگران: صدای ساخت و پرداخت ظروف مسی، این بخش را از دیگر راستهها متمایز میکند.
- راسته بلورفروشان و خشکبارفروشان: برای خرید سوغات، ادویه، خشکبار و برخی محصولات محلی گزینههای شناختهشدهای هستند.
- مسجد جامع تبریز: در مجاورت بازار قرار دارد و میتوان بازدید از این بنای تاریخی را با گشتوگذار در بازار ترکیب کرد؛ البته زمان برگزاری نماز و مقررات محل را رعایت کنید.
بهترین مسیر برای بازدید از بازار تاریخی تبریز
برای نخستین بازدید، از یک ورودی اصلی وارد شوید و بهجای تلاش برای دیدن همه راستهها، یک مسیر پیوسته انتخاب کنید. حرکت به سمت تیمچه مظفریه و سپس ادامه مسیر در راستههای فرش، مسگرها و خشکبار، تصویری نسبتاً کامل از ساختار بازار به شما میدهد.
تابلوهای راهنما در همه پیچوخمها یکدست نیستند و برخی گذرها به سراها یا خروجیهای دیگری میرسند. اگر همراه سالمند یا کودک هستید، نقطههای قرار مشخص کنید؛ در شلوغی بازار ممکن است اعضای خانواده در چند قدمی همدیگر را نبینند.
- بازدید را از صبح آغاز کنید تا نور طبیعی و خلوتی نسبی مسیرها را از دست ندهید.
- ابتدا تیمچهها و بناهای معماری را ببینید و خرید را به بخش پایانی موکول کنید.
- برای استراحت، از محدوده بازار خارج شوید و در یکی از فضاهای شهری اطراف توقف کنید؛ همه گذرها جای مناسبی برای ایستادن طولانی نیستند.
نکات کاربردی برای خرید و عکاسی
بازار تبریز محل فعالیت واقعی کسبه است، نه فقط یک بنای موزهای. هنگام عکاسی از فروشندگان، کارگاهها یا مشتریان، اجازه بگیرید و مسیر عبور را برای ثبت عکس متوقف نکنید. در تیمچهها نیز استفاده از سهپایه یا ایستادن طولانی میتواند مزاحم رفتوآمد باشد.
برای خرید فرش و تابلوفرش، فقط به ظاهر یا قیمت اولیه اکتفا نکنید؛ درباره جنس نخ، روش بافت، ابعاد دقیق و امکان ارسال سؤال کنید. در خرید ادویه و خشکبار هم بستهبندی، تازگی و شرایط نگهداری اهمیت دارد. چانهزنی بخشی از فرهنگ خرید در برخی راستههاست، اما مقایسه چند فروشگاه پیش از تصمیم نهایی، نتیجه مطمئنتری میدهد.
چه زمانی برای رفتن به بازار مناسبتر است؟
صبحهای روزهای کاری معمولاً برای تماشای آرامتر معماری و خرید مناسبترند. در ساعات میانی روز و پیش از مناسبتهای خرید، بعضی مسیرها شلوغ میشوند و عبور با کودک یا کالسکه دشوارتر است.
ساعت باز بودن مغازهها با روز هفته، تعطیلات رسمی و نوع صنف تغییر میکند؛ بنابراین اگر هدف اصلی شما خرید کالای مشخصی است، زمان فعالیت همان راسته را از کسبه یا اطلاعات محلی بررسی کنید. سرپوشیده بودن بازار به معنی مناسب بودن همه مسیرها برای هر شرایط آبوهوایی نیست؛ ورودیها و مسیرهای اتصال به خیابان ممکن است در باران یا برف لغزنده باشند.
نکات مهم برای بازدید خانوادگی
کف بازار در همه قسمتها کاملاً هموار نیست و گذرها عرض یکسانی ندارند. برای خانوادههایی که با کودک خردسال، سالمند یا فرد دارای محدودیت حرکتی سفر میکنند، مسیر کوتاهتر و توقفهای بیشتر انتخاب عملیتری است.
- کفش بسته و راحت بپوشید؛ بازدید طولانی روی سنگفرش و کف آجری خستهکننده میشود.
- کیف و وسایل شخصی را در شلوغی نزدیک خود نگه دارید.
- برای کودکان، محل ملاقات خانوادگی و زمان استراحت را از قبل تعیین کنید.
- از لمس کالاهای حساس یا ایستادن جلوی ورودی حجرهها بدون هماهنگی خودداری کنید.
جمعبندی: بازار تاریخی تبریز را باید آرام و مرحلهبهمرحله دید، نه مثل یک مرکز خرید سریع. با انتخاب ورودی مشخص، اختصاص دستکم دو تا سه ساعت زمان و توجه به تیمچه مظفریه، راستههای تخصصی و مسجد جامع، بازدید از بازار سرپوشیده تبریز به تجربهای کاملتر و منظمتر تبدیل میشود.
