گاهی فرد سالها کار میکند اما هنوز احساس میکند در جای مناسبی قرار نگرفته است. ممکن است از یک کار لذت ببرد اما در آن مهارت کافی نداشته باشد، یا در کاری عملکرد خوبی داشته باشد ولی از انجام آن خسته شود. به همین دلیل پیدا کردن استعداد شغلی فقط به این سؤال محدود نمیشود که «در چه کاری خوب هستم؟»
برای شناخت مسیر شغلی مناسب باید علاقه، توانایی، تجربه، ارزشهای شخصی و شرایط واقعی بازار کار را در کنار هم بررسی کرد.
چگونه استعداد شغلی خود را پیدا کنیم؟
برای پیدا کردن استعداد شغلی، اول باید فعالیتهایی را که در آنها عملکرد خوبی دارید و از انجامشان انرژی میگیرید شناسایی کنید. سپس مهارتها و تجربههای خود را بررسی کنید، از اطرافیان بازخورد بگیرید، در صورت نیاز از آزمونهای معتبر شغلی استفاده کنید و در نهایت چند مسیر کاری را در عمل امتحان کنید.
هیچ آزمونی بهتنهایی نمیتواند یک شغل مشخص را برای همه افراد تعیین کند. ارزیابی شغلی زمانی کاربرد بیشتری دارد که در کنار شناخت فردی و بررسی شرایط واقعی شغل استفاده شود.
استعداد شغلی چیست؟
استعداد شغلی را میتوان مجموعهای از تواناییها و ظرفیتهایی دانست که میتوانند فرد را در انجام بعضی فعالیتهای کاری توانمندتر کنند. این استعداد ممکن است در حل مسئله، ارتباط با دیگران، کارهای فنی، خلاقیت، مدیریت، آموزش، تحلیل اطلاعات یا فعالیتهای اجرایی دیده شود.
نکته مهم این است که استعداد با مهارت یکسان نیست. مهارت معمولاً از طریق آموزش و تمرین تقویت میشود، در حالی که استعداد میتواند نقطه شروع مناسبی برای رشد یک مهارت باشد.
۱. ببینید در چه کارهایی عملکرد بهتری دارید
به گذشته خود نگاه کنید. در مدرسه، دانشگاه، محیط کار یا حتی زندگی روزمره، چه کارهایی را معمولاً بهتر از دیگران انجام میدادید؟
مثلاً شاید در توضیح دادن موضوعات پیچیده برای دیگران مهارت داشته باشید، در برنامهریزی قوی باشید یا هنگام حل مشکلات سریعتر راهحل پیدا کنید.
یک فهرست از این فعالیتها تهیه کنید و برای هرکدام بنویسید چرا فکر میکنید در آن توانمند هستید.
۲. علاقههای خود را با تواناییها مقایسه کنید
علاقه داشتن به یک کار لزوماً به معنی استعداد داشتن در آن نیست؛ اما علاقه میتواند سرنخ مهمی برای انتخاب مسیر شغلی باشد.
از خودتان بپرسید:
چه فعالیتهایی باعث میشوند گذشت زمان را کمتر احساس کنم؟ درباره چه موضوعاتی بدون اجبار مطالعه میکنم؟ چه نوع کارهایی برایم جذابتر است؟ ترجیح میدهم با افراد کار کنم، با اطلاعات، با ابزار یا با ایدهها؟
O*NET Interest Profiler یکی از ابزارهای شناختهشده برای بررسی علایق شغلی است. این ابزار علایق کاری را در شش حوزه کلی بررسی میکند و نتایج آن را به مشاغل مرتبط متصل میکند.
۳. مهارتهایی را که همین حالا دارید مشخص کنید
برای کشف استعداد شغلی لازم نیست فقط به تواناییهای رسمی و مدرک تحصیلی فکر کنید.
مهارتهایی مثل ارتباط مؤثر، حل مسئله، کار گروهی، مدیریت زمان، مذاکره، نوشتن، فروش یا سازماندهی نیز میتوانند در مسیرهای شغلی مختلف کاربرد داشته باشند.
حتما بخوانید: تغییر شغل در ۴۰ سالگی، آیا برای شروع دوباره دیر است؟
در منابع O*NET، مهارتهای قابل انتقال به عنوان مهارتهایی معرفی شدهاند که میتوانند در مشاغل مختلف مورد استفاده قرار بگیرند؛ از جمله ارتباط، حل مسئله و کار تیمی.
یک جدول ساده برای خودارزیابی توانایی سطح فعلی من علاقه من امکان استفاده در شغل ارتباط با دیگران کم / متوسط / زیاد کم / متوسط / زیاد کم / متوسط / زیاد حل مسئله کم / متوسط / زیاد کم / متوسط / زیاد کم / متوسط / زیاد کار با اعداد کم / متوسط / زیاد کم / متوسط / زیاد کم / متوسط / زیاد خلاقیت کم / متوسط / زیاد کم / متوسط / زیاد کم / متوسط / زیاد مدیریت و برنامهریزی کم / متوسط / زیاد کم / متوسط / زیاد کم / متوسط / زیاد کار فنی کم / متوسط / زیاد کم / متوسط / زیاد کم / متوسط / زیاد ۴. از دیگران بازخورد بگیرید
گاهی دیگران تواناییهایی را در ما میبینند که خودمان متوجه آنها نیستیم. از چند نفر که شما را در موقعیتهای مختلف میشناسند بپرسید:
«به نظر تو من در چه کاری از بقیه بهترم؟»
یا:
«اگر قرار بود یک کار را به من بسپاری، چه کاری را انتخاب میکردی؟»
پاسخها را بدون دفاع یا قضاوت یادداشت کنید. اگر یک ویژگی در پاسخ چند نفر تکرار شد، میتواند سرنخ قابل بررسی باشد.
۵. از تست استعداد شغلی به عنوان یک ابزار کمکی استفاده کنید
آزمونهای شغلی میتوانند به منظم کردن شناخت فرد از علایق و ویژگیهای کاری کمک کنند، اما بهتر است نتیجه آنها را حکم نهایی درباره آینده شغلی ندانیم.
برای مثال، O*NET ابزارهای اکتشاف شغلی را برای کمک به بررسی و برنامهریزی گزینههای شغلی طراحی کرده است. نسخه جدید Interest Profiler نیز با پرسشهایی درباره علاقههای کاری، پروفایل فرد را با مسیرهای شغلی مرتبط میکند.
حتما بخوانید: از کجا بفهمیم چه شغلی برای ما مناسب است؟ راهنمای انتخاب شغل
۶. استعداد خود را در عمل امتحان کنید
یکی از اشتباههای رایج این است که فرد مدت زیادی فقط درباره استعدادش فکر میکند، بدون اینکه آن را در دنیای واقعی امتحان کند.
اگر فکر میکنید در آموزش خوب هستید، یک دوره کوتاه آموزشی برگزار کنید. اگر به فروش علاقه دارید، یک پروژه کوچک فروش را امتحان کنید. اگر فکر میکنید در تولید محتوا استعداد دارید، چند مطلب یا ویدئو تولید کنید.
تجربه واقعی معمولاً اطلاعات بیشتری درباره نقاط قوت و ضعف شما ایجاد میکند.
۷. استعداد را با شرایط شغلی خود هماهنگ کنید
حتی اگر در کاری استعداد داشته باشید، ممکن است آن شغل با شرایط زندگی شما سازگار نباشد.
قبل از انتخاب مسیر شغلی، مواردی مثل میزان درآمد مورد انتظار، ساعت کاری، امکان دورکاری، نیاز به آموزش، محیط کار، فرصت رشد و میزان ارتباط با دیگران را بررسی کنید.
بهتر است به جای پرسیدن «من در چه کاری استعداد دارم؟» سؤال کاملتری مطرح کنید:
«در چه کاری استعداد و علاقه دارم و آن کار با شرایط زندگی و اهداف من همخوانی دارد؟»
تفاوت استعداد، علاقه و مهارت چیست؟ مورد معنی سؤال مناسب استعداد توانایی یا ظرفیت قابل رشد در چه کاری ظرفیت خوبی دارم؟ علاقه چیزی که انجام دادن یا یادگیری آن برایم جذاب است از انجام چه کاری لذت میبرم؟ مهارت تواناییای که از طریق یادگیری و تمرین ایجاد یا تقویت شده چه کاری را الان میتوانم خوب انجام دهم؟ تجربه دانشی که از انجام واقعی کار به دست آمده قبلاً چه کارهایی انجام دادهام؟
ترکیب این چهار مورد میتواند تصویر دقیقتری از مسیر شغلی ایجاد کند.
اگر هنوز استعداد شغلی خود را پیدا نکردهاید چه کار کنید؟
اگر بعد از چند بار بررسی هنوز جواب مشخصی ندارید، نگران نباشید. ممکن است استعداد شما در یک فعالیت خاص هنوز فرصت بروز پیدا نکرده باشد.
حتما بخوانید: چگونه شغل مناسب خود را پیدا کنیم؟ راهنمای انتخاب شغل مناسب
به جای اینکه دنبال یک «استعداد مخفی» بگردید، چند حوزه را انتخاب کنید و هرکدام را در مقیاس کوچک امتحان کنید. نتیجه هر تجربه را ثبت کنید و ببینید در کدام فعالیت هم عملکرد بهتری دارید، هم علاقه بیشتری نشان میدهید و هم حاضر هستید برای پیشرفت در آن زمان بگذارید.
در صورت سردرگمی جدی، مشاوره شغلی نیز میتواند به ساختارمند کردن این فرایند کمک کند.
جمعبندی
پیدا کردن استعداد شغلی یک اتفاق ناگهانی نیست؛ بیشتر شبیه یک فرایند شناخت و آزمایش است. بررسی علاقهها، تواناییها، مهارتهای قابل انتقال، تجربههای قبلی و بازخورد دیگران میتواند سرنخهای مهمی ایجاد کند. آزمونهای شغلی نیز میتوانند در این مسیر ابزار کمکی باشند، اما بهتر است نتیجه آنها در کنار شرایط واقعی زندگی و بازار کار بررسی شود.
هدف نهایی این نیست که فقط یک استعداد پیدا کنید؛ مهمتر این است که بفهمید کدام تواناییها را میتوانید به مهارت، تجربه و در نهایت یک مسیر شغلی مناسب تبدیل کنید.
