درمان بزرگی پروستات برای همه مردان یکسان نیست. اگر علائم خفیف باشند، ممکن است فقط اصلاح عادت‌های روزانه و پیگیری کافی باشد؛ اما در تکرر و فوریت شدید ادرار، ضعیف‌شدن جریان، باقی‌ماندن ادرار در مثانه یا عوارضی مانند احتباس ادرار، دارو یا اقدام درمانی لازم می‌شود.

سه مسیر اصلی وجود دارد: داروهایی که عبور ادرار را آسان‌تر می‌کنند، داروهایی که در طول زمان حجم پروستات را کاهش می‌دهند، و روش‌های جراحی یا کم‌تهاجمی برای بازکردن مسیر ادرار. انتخاب بین این گزینه‌ها به شدت علائم، اندازه و شکل پروستات، وضعیت مثانه، بیماری‌های زمینه‌ای و ترجیح فرد بستگی دارد؛ بنابراین شروع یا قطع دارو بدون نظر پزشک ایمن نیست.

درمان بزرگی پروستات با دارو چگونه انجام می‌شود؟

پزشک معمولاً پس از بررسی علائم، معاینه و در صورت نیاز آزمایش ادرار، ارزیابی عملکرد کلیه، اندازه‌گیری باقی‌مانده ادرار و آزمایش‌های مرتبط، مناسب‌ترین دارو را انتخاب می‌کند. یک دارو ممکن است جریان ادرار را بهتر کند، اما روی اندازه پروستات اثر زیادی نداشته باشد؛ به همین دلیل پاسخ به درمان باید در طول زمان ارزیابی شود.

مسدودکننده‌های آلفا

داروهایی مانند تامسولوسین، آلفوزوسین و برخی داروهای هم‌گروه، عضلات گردن مثانه و بخش ابتدایی پروستات را شل می‌کنند. در نتیجه ممکن است جریان ادرار و تخلیه مثانه بهتر شود، اما این داروها معمولاً پروستات را کوچک نمی‌کنند و پس از قطع مصرف، اثرشان از بین می‌رود.

سرگیجه، افت فشار هنگام بلندشدن، ضعف و تغییر در انزال از عوارض احتمالی این گروه هستند. اگر فرد قرار است جراحی آب‌مروارید انجام دهد، باید مصرف این داروها را به چشم‌پزشک اطلاع دهد؛ قطع خودسرانه هم توصیه نمی‌شود.

مهارکننده‌های ۵آلفا ردوکتاز

فیناستراید و دوتاستراید با کاهش تبدیل هورمون تستوسترون به دی‌هیدروتستوسترون، به‌تدریج حجم پروستات را در بعضی افراد کم می‌کنند. اثر آن‌ها فوری نیست و معمولاً برای پروستات‌های بزرگ‌تر یا خطر پیشرفت بیماری بیشتر مطرح می‌شوند.

کاهش میل جنسی، اختلال نعوظ و تغییر در حجم مایع منی از عوارض احتمالی هستند. این داروها می‌توانند مقدار PSA را پایین بیاورند؛ بنابراین پزشک باید از مصرف آن‌ها اطلاع داشته باشد تا نتیجه آزمایش به شکل درست تفسیر شود.

داروهای دیگر و درمان ترکیبی

در برخی مردان، ترکیب مسدودکننده آلفا با مهارکننده ۵آلفا ردوکتاز از یک دارو مؤثرتر است، اما احتمال عوارض نیز بیشتر می‌شود. اگر تکرر و فوریت ادرار باقی بماند، پزشک ممکن است داروهای مخصوص مثانه مانند آنتی‌موسکارینیک‌ها یا داروهای گروه بتا۳ را بررسی کند؛ این داروها برای همه مناسب نیستند و در صورت باقی‌ماندن ادرار باید با احتیاط مصرف شوند.

تادالافیل در بعضی مردان مبتلا به علائم ادراری و اختلال نعوظ گزینه قابل بررسی است. مصرف هم‌زمان آن با داروهای نیتراتی قلبی می‌تواند خطرناک باشد و درباره تداخل‌ها باید با پزشک یا داروساز مشورت شود. فرآورده‌های گیاهی نیز جایگزین درمان اثبات‌شده نیستند و کیفیت و مقدار ماده مؤثر آن‌ها ممکن است بین محصولات متفاوت باشد.

چه زمانی جراحی بزرگی پروستات مطرح می‌شود؟

وقتی داروها کافی نباشند، عوارض ایجاد شود یا فرد نخواهد درمان طولانی‌مدت دارویی داشته باشد، روش‌های جراحی بررسی می‌شوند. احتباس‌های مکرر ادرار، عفونت‌های تکرارشونده، سنگ مثانه، خونریزی ناشی از پروستات یا آسیب به عملکرد کلیه از موقعیت‌هایی هستند که اهمیت ارزیابی جراحی را بیشتر می‌کنند.

پیش از انتخاب روش، فقط اندازه پروستات مهم نیست. محل رشد بافت، وجود لوب میانی، وضعیت مثانه، توانایی تحمل بیهوشی و تجربه مرکز درمانی نیز روی تصمیم اثر دارند.

برداشتن پروستات از راه مجرای ادرار

در روش تراشیدن پروستات از راه مجرا یا TURP، جراح با ورود ابزار از مسیر مجرای ادرار، بخشی از بافت اضافی را برمی‌دارد. این روش برای بسیاری از اندازه‌های پروستات سابقه طولانی و اثربخشی قابل اتکا دارد و معمولاً نیاز به برش پوستی ندارد.

خونریزی، عفونت، تنگی مجرا و تغییر در انزال از عوارض احتمالی‌اند. تغییر در انزال به‌معنای خروج منی به سمت مثانه است و با ناتوانی جنسی یکسان نیست، هرچند باید پیش از عمل درباره تفاوت این عوارض توضیح دریافت کرد.

جراحی لیزری و روش‌های بازکردن مسیر ادرار

در روش‌هایی مانند هولمیوم لیزر یا HoLEP، بافت اضافی پروستات با لیزر جدا یا تبخیر می‌شود. این روش می‌تواند برای پروستات‌های بزرگ هم کاربرد داشته باشد، اما دسترسی به تجهیزات و تجربه جراح در همه مراکز یکسان نیست.

در پروستات‌های بسیار بزرگ، گاهی خارج‌کردن بخش داخلی پروستات با جراحی ساده پروستات مطرح می‌شود. این عمل با جراحی سرطان پروستات تفاوت دارد و هدفش برداشتن بافتی است که مسیر ادرار را بسته است، نه خارج‌کردن کل پروستات.

روش‌های کم‌تهاجمی برای بزرگی پروستات کدام‌اند؟

روش‌های کم‌تهاجمی با هدف کاهش انسداد و کوتاه‌ترکردن دوره نقاهت توسعه یافته‌اند. مناسب‌بودن آن‌ها به اندازه و شکل پروستات، وجود لوب میانی و امکانات مرکز درمانی بستگی دارد؛ بنابراین «کم‌تهاجمی» به‌معنای بی‌عارضه‌بودن یا مناسب‌بودن برای همه نیست.

  • بالابر مجرای پروستات: با قرار دادن ایمپلنت‌های کوچک، بخش‌هایی از پروستات کنار زده می‌شوند تا مسیر ادرار بازتر شود. در برخی افراد احتمال آسیب به انزال کمتر از بعضی روش‌های تراشیدن است، اما همه آناتومی‌ها برای این روش مناسب نیستند.
  • درمان با بخار آب: انرژی بخار برای تخریب بخشی از بافت اضافی به کار می‌رود. بهبود ممکن است تدریجی باشد و در روزها یا هفته‌های نخست، سوزش و تکرر ادرار دیده شود.
  • آب‌تراشی یا Aquablation: بخشی از بافت با جریان دقیق آب برداشته می‌شود. دسترسی محدود، هزینه و نیاز به تجهیزات تخصصی از عواملی هستند که باید پیش از انتخاب در نظر گرفته شوند.
  • روش‌های حرارتی دیگر: بعضی مراکز از انرژی‌های حرارتی برای کاهش بافت پروستات استفاده می‌کنند. میزان شواهد و کاربرد هر روش به دستگاه، تجربه تیم درمان و شرایط بیمار وابسته است.

در بعضی روش‌های کم‌تهاجمی ممکن است نیاز به استفاده موقت از سوند وجود داشته باشد و نتیجه نهایی بلافاصله ظاهر نشود. همچنین احتمال درمان مجدد، باقی‌ماندن علائم یا نیاز به تبدیل روش به جراحی دیگر باید پیش از اقدام توضیح داده شود.

قبل از انتخاب درمان چه چیزهایی باید بررسی شود؟

شدت علائم به‌تنهایی تصمیم‌گیرنده نیست. پزشکی که درمان را انتخاب می‌کند باید بداند مشکل اصلی ضعیف‌بودن جریان ادرار است یا تکرر و فوریت، آیا ادرار در مثانه باقی می‌ماند، پروستات چه اندازه و شکلی دارد و فرد چه انتظاری از درمان دارد.

  • فهرست داروهای مصرفی، به‌ویژه داروهای قلبی، رقیق‌کننده‌های خون و داروهای اختلال نعوظ
  • سابقه احتباس ادرار، عفونت ادراری، سنگ مثانه یا بیماری کلیه
  • اهمیت حفظ انزال و عملکرد جنسی برای فرد
  • زمان مورد نیاز برای بازگشت به کار و مراقبت‌های پس از عمل
  • احتمال باقی‌ماندن علائم یا نیاز به درمان مجدد

ناتوانی کامل در ادرار کردن، تب و لرز همراه با علائم ادراری، خون واضح در ادرار، درد شدید پایین شکم یا کاهش محسوس ادرار نیازمند ارزیابی سریع پزشکی است. علائم ادراری همیشه فقط از بزرگی خوش‌خیم پروستات ناشی نمی‌شوند و ممکن است علت دیگری داشته باشند.

جمع‌بندی: بهترین درمان بزرگی پروستات کدام است؟

بهترین درمان بزرگی پروستات، روشی است که با شدت علائم، اندازه و شکل پروستات و اولویت‌های فرد هماهنگ باشد. داروها برای بسیاری از مردان شروع مناسبی هستند، اما در انسداد شدید یا بروز عوارض، جراحی و روش‌های کم‌تهاجمی می‌توانند گزینه مناسب‌تری باشند. این مطلب جایگزین معاینه و تصمیم‌گیری متخصص اورولوژی نیست؛ انتخاب درمان باید پس از ارزیابی کامل و گفت‌وگوی روشن درباره فواید و عوارض انجام شود.