پروتکل‌های ارتباطی اینترنت اشیا مشخص می‌کنند یک حسگر، لامپ، دوربین یا کنتور هوشمند چگونه داده بفرستد و فرمان دریافت کند. انتخاب میان وای‌فای، بلوتوث کم‌مصرف، زیگبی، ترد، شبکه‌های سلولی و فناوری‌های دوربرد فقط به سرعت اینترنت مربوط نیست؛ مصرف باتری، فاصله، تعداد دستگاه‌ها، وجود هاب و امنیت هم اهمیت دارد.

برای خانه‌ای با چند وسیلهٔ هوشمند، وای‌فای معمولاً ساده و در دسترس است. اما وقتی تعداد حسگرها زیاد می‌شود یا دستگاه باید ماه‌ها با یک باتری کار کند، فناوری‌هایی مانند Zigbee و Thread مزیت بیشتری پیدا می‌کنند. در کاربردهای بیرون از خانه و فواصل طولانی نیز فناوری‌های LPWAN و شبکه‌های سلولی اینترنت اشیا وارد میدان می‌شوند.

پروتکل‌های ارتباطی اینترنت اشیا چه چیزی را تعیین می‌کنند؟

پروتکل، مجموعه‌ای از قواعد برای برقراری ارتباط است: دستگاه‌ها چگونه یکدیگر را پیدا کنند، داده را با چه قالبی بفرستند، خطا را تشخیص دهند و ارتباط را امن نگه دارند. در اینترنت اشیا، چند لایه کنار هم کار می‌کنند و نباید همه آن‌ها را یک چیز دانست.

  • لایهٔ ارتباطی: مسیر انتقال داده را مشخص می‌کند؛ مانند وای‌فای، بلوتوث، ترد یا شبکهٔ سلولی.
  • لایهٔ شبکه: شیوهٔ آدرس‌دهی و عبور داده میان دستگاه‌ها را مدیریت می‌کند.
  • لایهٔ کاربرد: معنی داده و فرمان را مشخص می‌کند؛ برای نمونه، اینکه «روشن‌کردن چراغ» چه قالبی داشته باشد.

به همین دلیل ممکن است دو دستگاه از یک فناوری رادیویی استفاده کنند، اما به‌دلیل تفاوت در نرم‌افزار یا اکوسیستم، مستقیماً با یکدیگر سازگار نباشند.

وای‌فای؛ انتخاب ساده برای دستگاه‌های پرمصرف

وای‌فای برای تجهیزاتی مناسب است که به برق شهری وصل‌اند و به انتقال دادهٔ نسبتاً زیاد نیاز دارند؛ مانند دوربین مداربسته، تلویزیون، اسپیکر و برخی لوازم آشپزخانه. مزیت اصلی آن این است که بیشتر خانه‌ها از قبل روتر وای‌فای دارند و برای راه‌اندازی دستگاه معمولاً به هاب جداگانه نیاز نیست.

نقطهٔ ضعف وای‌فای، مصرف انرژی بیشتر در مقایسه با فناوری‌های کم‌مصرف است. اتصال تعداد زیادی وسیله نیز می‌تواند روتر را تحت فشار بگذارد، به‌ویژه اگر همهٔ دستگاه‌ها از یک شبکهٔ شلوغ استفاده کنند. برای حسگر در و پنجره که باید مدت طولانی با باتری کار کند، وای‌فای معمولاً انتخاب اول نیست.

بلوتوث کم‌مصرف و NFC برای فاصله‌های کوتاه

Bluetooth Low Energy یا بلوتوث کم‌مصرف برای ارتباط کوتاه‌برد و کم‌مصرف طراحی شده است. دستبند سلامت، قفل هوشمند، ردیاب، حسگرهای نزدیک و فرایند راه‌اندازی بعضی تجهیزات از این فناوری استفاده می‌کنند. مصرف کم، تراشهٔ ارزان و ارتباط مستقیم با تلفن همراه از مزیت‌های آن است.

بلوتوث کم‌مصرف برای پوشش کل خانه یا انتقال ویدئو ساخته نشده است، هرچند برخی نسخه‌ها و معماری‌های جدید امکان شبکه‌سازی گسترده‌تری دارند. NFC نیز برای فاصلهٔ بسیار نزدیک کاربرد دارد؛ مثلاً در جفت‌سازی سریع، پرداخت یا خواندن برچسب. این فناوری معمولاً جایگزین شبکهٔ دائمی برای دستگاه‌های اینترنت اشیا نیست.

زیگبی و ترد؛ شبکهٔ مش برای خانه‌های هوشمند

Zigbee و Thread برای دستگاه‌های کم‌مصرفی مانند حسگر حرکت، کلید، ترموستات و لامپ هوشمند جذاب‌اند. در شبکهٔ مش، برخی دستگاه‌های برق‌دار می‌توانند داده را برای دستگاه‌های دیگر بازپخش کنند؛ بنابراین پیام لزوماً مستقیماً از دورترین حسگر به هاب نمی‌رسد.

این معماری می‌تواند پوشش خانه را بهتر کند و فشار را از روی یک اتصال مستقیم بردارد. در مقابل، راه‌اندازی آن ممکن است به هاب یا مرزبانی نیاز داشته باشد و سازگاری محصولات مختلف باید پیش از خرید بررسی شود. دستگاهی که فقط Zigbee را پشتیبانی می‌کند، الزاماً با شبکهٔ Thread ارتباط برقرار نمی‌کند.

Thread چه تفاوتی با Zigbee دارد؟

Thread یک شبکهٔ مش کم‌مصرف و مبتنی بر IP است؛ یعنی دستگاه‌های آن می‌توانند در معماری شبکه‌ای مدرن‌تر با آدرس‌دهی اینترنتی کار کنند. Thread به‌تنهایی زبان مشترک همهٔ تجهیزات خانه نیست و برای تعامل کاربردی، استانداردی مانند Matter یا نرم‌افزار سازنده نیز نقش دارد.

Matter چیست و چرا با وای‌فای و ترد اشتباه گرفته می‌شود؟

Matter بیشتر یک استاندارد در لایهٔ کاربرد و سازگاری دستگاه‌های خانهٔ هوشمند است، نه یک فناوری رادیویی مستقل. این استاندارد می‌تواند روی بسترهایی مانند وای‌فای، اترنت و Thread اجرا شود و هدفش این است که محصولاتی از اکوسیستم‌های مختلف راحت‌تر با هم کار کنند.

در نتیجه، درج عبارت Matter روی جعبه به این معنی نیست که دستگاه بدون روتر، هاب یا اینترنت حتماً در هر شرایطی کار می‌کند. هنگام خرید باید نسخهٔ پشتیبانی‌شده، نیاز به کنترلر، نوع اتصال و قابلیت‌های قابل استفاده در کشور محل زندگی نیز بررسی شود.

فناوری‌های دوربرد اینترنت اشیا برای بیرون از خانه

وقتی دستگاه‌ها در مزرعه، پارکینگ، کنتور یا نقاطی دور از روتر قرار دارند و فقط داده‌های کوچکی می‌فرستند، فناوری‌های LPWAN می‌توانند مناسب باشند. LoRaWAN از شبکه‌های کم‌مصرف و دوربرد است که برای انتقال حجم محدود داده طراحی شده و معمولاً به دروازهٔ محلی نیاز دارد.

NB-IoT و LTE-M از شبکهٔ سلولی اپراتورها استفاده می‌کنند. مزیت آن‌ها پوشش گسترده‌تر و حذف نیاز به روتر خانگی است، اما سیم‌کارت یا اشتراک ارتباطی، پوشش اپراتور و هزینهٔ دوره‌ای مطرح می‌شود. این فناوری‌ها برای ویدئو یا ارتباط پرحجم ساخته نشده‌اند و بیشتر به درد تله‌متری، اندازه‌گیری و هشدار می‌خورند.

برای انتخاب فناوری ارتباطی چه معیارهایی را بررسی کنیم؟

  1. منبع انرژی: دستگاه باتری‌خور باید با فناوری کم‌مصرف‌تری کار کند؛ دستگاه متصل به برق آزادی عمل بیشتری دارد.
  2. فاصله و موانع: دیوارهای بتنی، طبقات و تجهیزات فلزی می‌توانند برد واقعی را کمتر از مقدار اعلام‌شده کنند.
  3. حجم و نوع داده: حسگر دما به پهنای باند کمی نیاز دارد، اما دوربین به اتصال پایدارتر و پرظرفیت‌تری احتیاج دارد.
  4. تعداد تجهیزات: در شبکهٔ بزرگ، ظرفیت روتر، هاب یا دروازه و امکان شبکهٔ مش مهم می‌شود.
  5. امنیت و پشتیبانی: به‌روزرسانی نرم‌افزاری، رمزنگاری، احراز هویت و سابقهٔ پشتیبانی سازنده را نادیده نگیرید.
  6. وابستگی به ابر: بررسی کنید دستگاه بدون اینترنت چه قابلیت‌هایی دارد و آیا اطلاعات آن فقط به سرور سازنده وابسته است یا نه.

جمع‌بندی: پروتکل‌های ارتباطی اینترنت اشیا را باید بر اساس کاربرد انتخاب کرد، نه صرفاً نام تجاری یا بیشترین برد اعلام‌شده. وای‌فای برای وسایل پرمصرف و آماده‌به‌کار، بلوتوث برای فاصلهٔ کوتاه، Zigbee و Thread برای شبکهٔ کم‌مصرف خانه، و LoRaWAN یا شبکهٔ سلولی برای نقاط دورتر مناسب‌ترند؛ اما سازگاری، امنیت و هزینهٔ نگهداری باید هم‌زمان با نوع اتصال بررسی شوند.