مزایا و معایب اینترنت اشیا برای کاربران فقط به هوشمند شدن وسایل خانه محدود نمی‌شود. اتصال لوازم، حسگرها و تجهیزات مختلف به اینترنت می‌تواند کنترل خانه را ساده‌تر کند، مصرف انرژی را کاهش دهد و برای سالمندان یا افراد دارای محدودیت حرکتی کاربردی باشد؛ اما در مقابل، هزینه خرید، وابستگی به اینترنت، جمع‌آوری داده و خطرهای امنیتی را هم به همراه دارد.

ارزش واقعی این فناوری به نوع استفاده بستگی دارد. یک حسگر نشت آب که پیش از خسارت جدی هشدار می‌دهد، ممکن است بسیار مفید باشد؛ اما خرید چند وسیله هوشمند بدون توجه به سازگاری، امنیت و نیاز واقعی، فقط هزینه و پیچیدگی بیشتری ایجاد می‌کند.

مزایای اینترنت اشیا برای کاربران چیست؟

کنترل راحت‌تر و خودکارسازی کارهای روزمره

کاربر می‌تواند بعضی وسایل را از طریق تلفن همراه کنترل کند یا برای آن‌ها برنامه زمانی بگذارد. روشن و خاموش کردن چراغ‌ها، تنظیم ترموستات، بررسی وضعیت دوربین یا فعال کردن پریز هوشمند از راه دور، نمونه‌هایی از این کاربرد هستند.

خودکارسازی زمانی ارزش بیشتری دارد که یک کار تکراری را کم کند؛ برای مثال، چراغ راهرو با تشخیص حرکت روشن شود یا دستگاه تصفیه هوا بر اساس کیفیت هوا فعالیت خود را تنظیم کند. در این حالت، اینترنت اشیا فقط یک قابلیت نمایشی نیست و بخشی از کارهای روزانه را سبک‌تر می‌کند.

مدیریت بهتر مصرف انرژی

برخی تجهیزات هوشمند اطلاعاتی درباره زمان و میزان مصرف برق ارائه می‌دهند. این داده‌ها به کاربر کمک می‌کنند وسایلی را که بی‌دلیل روشن می‌مانند شناسایی کند یا زمان فعالیت آن‌ها را تغییر دهد.

با این حال، اتصال یک وسیله به اینترنت به‌تنهایی باعث کاهش مصرف نمی‌شود. صرفه‌جویی زمانی رخ می‌دهد که کاربر از داده‌ها برای اصلاح الگوی مصرف استفاده کند یا دستگاه بتواند به‌صورت هدفمند خاموش و روشن شود.

افزایش ایمنی و امکان واکنش سریع‌تر

دوربین، حسگر حرکت، حسگر دود، حسگر نشت آب و قفل هوشمند می‌توانند در صورت مشاهده وضعیت غیرعادی هشدار ارسال کنند. این هشدارها جایگزین مراقبت انسانی یا تجهیزات ایمنی استاندارد نیستند، اما زمان واکنش را کوتاه‌تر می‌کنند.

برای خانواده‌ها، دریافت اعلان نشت آب در زمان خارج بودن از خانه یا اطلاع از باز شدن در، می‌تواند از خسارت بیشتر جلوگیری کند. البته کیفیت حسگر، محل نصب و فعال بودن اعلان‌ها در تلفن همراه، روی فایده واقعی آن اثر مستقیم دارد.

دسترسی آسان‌تر برای سالمندان و افراد دارای محدودیت حرکتی

فرمان صوتی، کنترل از راه دور و سناریوهای خودکار می‌توانند انجام برخی کارها را آسان‌تر کنند؛ مانند تنظیم روشنایی، کنترل وسایل یا دریافت یادآوری. این مزیت برای همه کاربران یکسان نیست و باید با توانایی‌ها، عادت‌ها و نیازهای فردی سنجیده شود.

معایب اینترنت اشیا برای کاربران چیست؟

تهدید حریم خصوصی و جمع‌آوری داده

دستگاه‌های متصل ممکن است داده‌هایی درباره حضور افراد در خانه، زمان خواب، الگوی رفت‌وآمد، صدا یا تصاویر جمع‌آوری کنند. نوع داده و نحوه استفاده از آن به دستگاه، شرکت سازنده، تنظیمات حساب کاربری و سیاست حریم خصوصی سرویس بستگی دارد.

پیش از خرید باید بررسی کرد دستگاه چه اطلاعاتی می‌گیرد، داده‌ها کجا ذخیره می‌شوند، چه کسانی به آن‌ها دسترسی دارند و آیا حذف حساب باعث حذف داده‌های قبلی هم می‌شود یا نه. خاموش کردن قابلیت‌هایی که به آن‌ها نیاز ندارید، مانند ضبط مداوم صدا یا تصویر، تصمیم محتاطانه‌تری است.

آسیب‌پذیری امنیتی

هر وسیله متصل می‌تواند در صورت رمز عبور ضعیف، نرم‌افزار قدیمی یا تنظیمات نادرست، به نقطه‌ای برای نفوذ تبدیل شود. خطر فقط متوجه اطلاعات داخل دستگاه نیست؛ گاهی دسترسی به یک وسیله ناامن، مسیر حمله به شبکه خانگی را هم باز می‌کند.

برای کاهش ریسک، این کارها را انجام دهید:

  • رمز پیش‌فرض دستگاه و حساب کاربری را تغییر دهید و برای سرویس‌های مختلف رمز یکسان نگذارید.
  • به‌روزرسانی نرم‌افزار و میان‌افزار را جدی بگیرید.
  • دسترسی‌های غیرضروری مانند میکروفون، موقعیت مکانی یا اشتراک‌گذاری داده را غیرفعال کنید.
  • برای تجهیزات حساس، از برندهایی استفاده کنید که درباره پشتیبانی نرم‌افزاری و روش‌های امنیتی خود اطلاعات روشن ارائه می‌دهند.

هزینه خرید، نگهداری و وابستگی به اشتراک

قیمت درج‌شده روی جعبه همیشه هزینه نهایی نیست. نصب، هاب یا تجهیزات جانبی، تعویض باتری، تعمیر و گاهی پرداخت اشتراک ماهانه برای ذخیره‌سازی ابری یا قابلیت‌های پیشرفته هم باید در نظر گرفته شود.

در بازار ایران، هزینه و دشواری تأمین بعضی تجهیزات، نوسان قیمت و محدودیت خدمات پس از فروش اهمیت بیشتری دارد. وسیله‌ای که به سرویس خارجی وابسته است، ممکن است با تغییر شرایط سرویس‌دهنده یا پرداخت ارزی، بخشی از قابلیت‌های خود را از دست بدهد.

وابستگی به اینترنت، برق و نرم‌افزار

قطع اینترنت می‌تواند کنترل از راه دور، اعلان‌ها و ذخیره‌سازی ابری را مختل کند. برخی دستگاه‌ها در این شرایط قابلیت‌های محلی خود را حفظ می‌کنند، اما بعضی دیگر برای اجرای حتی تنظیمات ساده به اتصال دائمی نیاز دارند.

پیش از خرید، تفاوت میان «کارکرد محلی» و «کارکرد وابسته به فضای ابری» را بررسی کنید. اگر وسیله‌ای برای امنیت خانه استفاده می‌شود، بهتر است بدانید در زمان قطع اینترنت یا برق دقیقاً چه چیزی فعال می‌ماند و چه چیزی از دسترس خارج می‌شود.

ناسازگاری میان برندها و پیچیده‌تر شدن مدیریت خانه

همه دستگاه‌های هوشمند با یکدیگر یا با یک برنامه واحد کار نمی‌کنند. تفاوت استانداردها، نیاز به چند اپلیکیشن و تنظیمات متعدد می‌تواند تجربه کاربری را دشوار کند؛ به‌خصوص وقتی هر وسیله حساب کاربری و روش کنترل جداگانه‌ای داشته باشد.

همچنین ممکن است یک محصول پس از مدتی به‌روزرسانی نشود یا شرکت سازنده پشتیبانی آن را محدود کند. بنابراین سازگاری فعلی کافی نیست و باید عمر پشتیبانی، امکان استفاده مستقل و قابلیت جایگزینی دستگاه را هم سنجید.

چطور مزایا را بیشتر و معایب اینترنت اشیا را کمتر کنیم؟

  1. از یک نیاز مشخص شروع کنید: ابتدا تصمیم بگیرید مشکل شما چیست؛ کنترل روشنایی، امنیت، مدیریت مصرف یا مراقبت از سالمند. خرید بر اساس نیاز، از انباشته شدن وسایل کم‌استفاده جلوگیری می‌کند.
  2. وابستگی دستگاه را بررسی کنید: ببینید وسیله بدون اینترنت، حساب کاربری یا اشتراک پولی چه قابلیت‌هایی دارد.
  3. امنیت را پیش از نصب تنظیم کنید: رمز عبور را تغییر دهید، احراز هویت دومرحله‌ای را در صورت وجود فعال کنید و دسترسی‌های غیرضروری را ببندید.
  4. حریم خصوصی اعضای خانه را در نظر بگیرید: درباره محل نصب دوربین یا میکروفون با همه افراد خانه توافق کنید و از ضبط فضاهای خصوصی پرهیز کنید.
  5. هزینه کل را حساب کنید: قیمت خرید، لوازم جانبی، باتری، اشتراک و هزینه احتمالی تعویض را کنار هم ببینید.

جمع‌بندی مزایا و معایب اینترنت اشیا برای کاربران

اینترنت اشیا می‌تواند کنترل وسایل، ایمنی خانه و مدیریت مصرف را بهتر کند، اما این مزایا بدون توجه به حریم خصوصی، امنیت، هزینه و وابستگی به اینترنت به دست نمی‌آیند. بهترین انتخاب، خرید تعداد زیادی وسیله هوشمند نیست؛ انتخاب دستگاهی است که یک نیاز واقعی را با پشتیبانی قابل‌قبول و تنظیمات امن پاسخ دهد.

قبل از خرید هر وسیله، سه سؤال بپرسید: چه مشکلی را حل می‌کند، چه داده‌ای جمع می‌کند و در زمان قطع اینترنت چه عملکردی دارد؟ پاسخ به همین سه سؤال، بخش بزرگی از تصمیم‌گیری درباره استفاده از اینترنت اشیا را روشن می‌کند.