روش‌های درمان عفونت واژن به علت اصلی علائم بستگی دارد؛ خارش و ترشح غیرطبیعی همیشه به معنی عفونت قارچی نیست. واژینوز باکتریایی، تریکومونیاز، حساسیت به محصولات بهداشتی و بعضی عفونتهای مقاربتی هم می‌توانند علائم مشابهی ایجاد کنند، اما داروی هرکدام متفاوت است.
بنابراین درمان مؤثر از تشخیص شروع می‌شود، نه از انتخاب خودسرانه شیاف یا آنتی‌بیوتیک. این مطلب جایگزین معاینه و نظر پزشک یا ماما نیست؛ به‌ویژه اگر نخستین بار است علائم را تجربه می‌کنید، باردار هستید یا درد و تب دارید.
روش‌های درمان عفونت واژن بر اساس علت
پزشک معمولاً درباره زمان شروع علائم، بوی ترشح، خارش، درد، رابطه جنسی، مصرف آنتی‌بیوتیک و احتمال بارداری سؤال میکند. سپس ممکن است معاینه، بررسی ترشحات، اندازه‌گیری اسیدیته واژن یا آزمایش‌های اختصاصی انجام شود.
علائم به‌تنهایی برای تشخیص کافی نیستند. برای نمونه، ترشح سفید و خارش‌دار بیشتر با قارچ دیده می‌شود، اما همین نشانه‌ها ممکن است در التهاب‌های دیگر هم رخ دهند.
عفونت قارچی
در عفونت قارچی، داروهای ضدقارچ واژینال یا خوراکی تجویز می‌شوند. نوع دارو و مدت مصرف به شدت علائم، سابقه عود و وضعیت فرد بستگی دارد؛ به همین دلیل استفاده مکرر از شیاف یا قرص ضدقارچ بدون اطمینان از تشخیص، انتخاب مطمئنی نیست.
در دوران بارداری، مصرف برخی داروهای خوراکی ضدقارچ مناسب نیست و درمان باید با نظر پزشک انجام شود. اگر علائم پس از درمان باقی ماند یا در فاصله کوتاه دوباره برگشت، احتمال دارد علت، عفونت قارچی ساده نباشد یا به بررسی عمیق‌تری نیاز داشته باشد.
واژینوز باکتریایی
واژینوز باکتریایی معمولاً با تغییر تعادل باکتری‌های طبیعی واژن و ترشح رقیق با بوی ناخوشایند همراه است. درمان آن با آنتی‌بیوتیک مناسب، مانند داروهای گروه مترونیدازول یا کلیندامایسین، انجام می‌شود؛ اما انتخاب شکل دارو و طول دوره باید بر اساس تشخیص پزشک باشد.
قطع زودهنگام دارو، مصرف داروی باقی‌مانده از نسخه قبلی یا شست‌وشوی داخل واژن میتواند باعث ماندگاری یا بازگشت مشکل شود. واژینوز باکتریایی با عفونت قارچی یکی نیست و داروی ضدقارچ برای آن درمان مناسبی محسوب نمی‌شود.
تریکومونیاز و عفونتهای مقاربتی
تریکومونیاز یک عفونت مقاربتی است و ممکن است با ترشح زرد یا سبز، بوی ناخوشایند، سوزش و ناراحتی هنگام ادرار همراه باشد؛ بااین‌حال بعضی افراد علامتی ندارند. درمان معمولاً به داروی خوراکی ضدانگل نیاز دارد و شریک جنسی نیز باید ارزیابی و در صورت تأیید، همزمان درمان شود.
تا پایان درمان و برطرف شدن علائم، رابطه جنسی بدون محافظت میتواند خطر انتقال یا عود عفونت را افزایش دهد. در صورت احتمال عفونت مقاربتی، آزمایش‌های مربوط به سایر عفونت‌ها نیز ممکن است لازم باشد.
برای تشخیص دقیق چه آزمایش‌هایی انجام می‌شود؟
هیچ رنگ، بو یا غلظتی به‌تنهایی علت عفونت را ثابت نمی‌کند. پزشک ممکن است نمونه‌ای از ترشحات را با میکروسکوپ بررسی کند، اسیدیته واژن را بسنجد یا آزمایش مولکولی و کشت درخواست دهد.
اگر علائم پس از مصرف دارو برطرف نشود، چند بار در سال تکرار شود، یا نتیجه درمان با تشخیص اولیه سازگار نباشد، ارزیابی دوباره اهمیت دارد. عود مکرر میتواند به عواملی مانند دیابت کنترل‌نشده، مصرف آنتی‌بیوتیک، تغییرات هورمونی یا تشخیص نادرست مربوط باشد و نباید فقط با تکرار همان دارو پاسخ داده شود.
مراقبت‌های خانگی برای کاهش تحریک و کمک به بهبود
مراقبت خانگی علت عفونت را از بین نمی‌برد، اما میتواند تحریک و ناراحتی را کمتر کند. این کارها معمولاً ایمن‌ترند:
- ناحیه بیرونی واژن را با آب ولرم بشویید و از صابون، ژل، اسپری، دستمال معطر و محصولات ضدبو استفاده نکنید.
- داخل واژن را با آب یا محلول‌های خانگی شست‌وشو ندهید؛ دوش واژینال تعادل طبیعی واژن را مختل میکند.
- پس از شست‌وشو، ناحیه را به‌آرامی خشک کنید و لباس زیر نخی و نسبتاً آزاد بپوشید.
- لباس خیس یا عرق‌کرده را زود عوض کنید و از ماندن طولانی‌مدت در لباس تنگ و مرطوب پرهیز کنید.
- تا روشن شدن علت علائم، رابطه جنسی را متوقف کنید یا از کاندوم استفاده کنید؛ بعضی کرم‌ها و شیاف‌های واژینال می‌توانند به لاتکس آسیب بزنند.
ماست، سیر، سرکه، جوش‌شیرین و مواد ضدعفونی‌کننده درمان اثبات‌شده عفونت واژن نیستند و وارد کردن آن‌ها به واژن میتواند التهاب را بیشتر کند. درباره مکمل‌های پروبیوتیک نیز شواهد برای جایگزین کردن آن‌ها با درمان استاندارد کافی نیست.
چه زمانی مراجعه به پزشک را عقب نیندازیم؟
در شرایط زیر بهتر است برای معاینه اقدام کنید:
- این نخستین بار است که خارش، سوزش یا ترشح غیرطبیعی دارید.
- باردار هستید یا احتمال بارداری وجود دارد.
- تب، درد لگن یا زیر شکم، خونریزی غیرعادی، زخم، تاول یا درد شدید هنگام ادرار دارید.
- علائم پس از درمان بهتر نشده یا مرتب بازمی‌گردد.
- رابطه بدون کاندوم، شریک جنسی جدید یا احتمال عفونت مقاربتی وجود دارد.
درد شدید شکم، تب بالا، استفراغ یا بدحال شدن عمومی نیازمند ارزیابی سریع‌تر است. در این وضعیت‌ها مصرف چند داروی مختلف برای پوشاندن علائم، مراجعه را به تأخیر نیندازید.
جمع‌بندی عملی
روش‌های درمان عفونت واژن باید بر اساس علت انتخاب شوند: ضدقارچ برای عفونت قارچی، آنتی‌بیوتیک مناسب برای واژینوز باکتریایی و درمان اختصاصی و همزمان شرکای جنسی در تریکومونیاز. مراقبت‌های خانگی فقط به کاهش تحریک کمک می‌کنند و جای تشخیص را نمی‌گیرند؛ اگر علائم جدید، شدید، مکرر یا همراه با بارداری و درد هستند، معاینه پزشکی را در اولویت بگذارید.
