انواع عفونت واژن فقط به «عفونت قارچی» محدود نمی‌شوند. واژینوز باکتریایی، عفونت قارچی کاندیدا و تریکومونیاز از علت‌های شایع علائمی مانند ترشح غیرطبیعی، خارش، سوزش و بوی ناخوشایند هستند؛ اما هرکدام علت و درمان متفاوتی دارند.
نکته مهم این است که از روی رنگ ترشح یا شدت خارش نمی‌توان نوع عفونت را با اطمینان تشخیص داد. حساسیت پوستی، خشکی واژن، بعضی عفونتهای دهانه رحم و حتی بیماریهای پوستی نیز میتوانند نشانه‌های مشابه ایجاد کنند. بنابراین، این مطلب برای آشنایی با الگوهای شایع است و جای معاینه و نظر پزشک را نمیگیرد.
انواع عفونت واژن و تفاوت علائم آن‌ها
عفونت قارچی واژن؛ خارش و ترشح غلیظ
این عفونت معمولاً بر اثر رشد بیش از حد قارچ کاندیدا ایجاد میشود. خارش شدید، قرمزی و سوزش اطراف واژن، درد هنگام رابطه یا ادرار و ترشح سفید و نسبتاً غلیظ از نشانه‌های معمول آن است. ترشح قارچی اغلب بوی تند و ماهی‌مانند ندارد، اما نبود بو به‌تنهایی تشخیص را قطعی نمی‌کند.
مصرف اخیر آنتی‌بیوتیک، دیابت کنترل‌نشده، بارداری، ضعف سیستم ایمنی و رطوبت طولانی‌مدت میتوانند احتمال رشد قارچ را بیشتر کنند. با این حال، وجود یکی از این عوامل به معنی قطعی بودن عفونت قارچی نیست.
واژینوز باکتریایی؛ تغییر تعادل باکتری‌های واژن
واژینوز باکتریایی در اثر برهم خوردن تعادل طبیعی باکتری‌های واژن ایجاد میشود و لزوماً یک عفونت منتقله از راه جنسی نیست. ترشح رقیق سفید یا خاکستری و بوی شبیه ماهی، به‌ویژه بعد از رابطه جنسی یا در زمان قاعدگی، از الگوهای شناخته‌شده آن است. بعضی افراد هیچ علامتی ندارند.
دوش واژینال، شست‌وشوی داخل واژن و تغییرات مکرر در شرکای جنسی میتوانند با افزایش احتمال این وضعیت همراه باشند؛ اما این عوامل برای تشخیص کافی نیستند و واژینوز باکتریایی ممکن است بدون آن‌ها هم رخ دهد.
تریکومونیاز؛ عفونتی که به بررسی شریک جنسی هم مربوط است
تریکومونیاز یک عفونت منتقله از راه جنسی است که عامل آن انگل Trichomonas vaginalis محسوب میشود. ترشح زرد یا سبز، کف‌آلود یا بدبو، خارش، سوزش، قرمزی و درد هنگام ادرار یا رابطه میتواند دیده شود؛ با این حال، بسیاری از افراد علامت واضحی ندارند.
در صورت تأیید این عفونت، معمولاً ارزیابی و درمان شریک جنسی نیز اهمیت دارد تا احتمال انتقال دوباره کاهش پیدا کند. تا مشخص شدن وضعیت و تکمیل درمان، درباره رابطه جنسی باید طبق نظر پزشک عمل شود.
علائمی که ممکن است از واژن نباشند
هر سوزش یا ترشحی از خود واژن منشأ نمیگیرد. التهاب دهانه رحم، برخی عفونتهای منتقله از راه جنسی مانند کلامیدیا و سوزاک، تبخال تناسلی، حساسیت به صابون و پد، لباس تنگ، خشکی ناشی از تغییرات هورمونی و بیماریهای پوستی میتوانند علائم مشابه ایجاد کنند.
درد لگن، خونریزی بعد از رابطه، زخم یا تاول تناسلی و ترشح چرکی بیشتر از یک ناراحتی ساده واژینال نیاز به بررسی پزشکی دارند.
علائم عفونت واژن را چگونه از هم تفکیک کنیم؟
هیچ نشانه‌ای به‌تنهایی برای تشخیص کافی نیست، اما الگوی علائم میتواند مسیر بررسی را مشخص کند:
- خارش و قرمزی شدید با ترشح سفید غلیظ: بیشتر با عفونت قارچی سازگار است، اما قطعی نیست.
- ترشح رقیق همراه با بوی ماهی: میتواند در واژینوز باکتریایی دیده شود.
- ترشح کف‌آلود زرد یا سبز، سوزش و احتمال تماس جنسی: بررسی تریکومونیاز و دیگر عفونتهای منتقله از راه جنسی را ضروری می‌کند.
- درد لگن، تب، خونریزی غیرعادی یا زخم: به ارزیابی سریعتر و گسترده‌تر نیاز دارد.
شدت علائم هم معیار مطمئنی نیست؛ عفونت‌هایی مانند تریکومونیاز یا بعضی عفونتهای دهانه رحم ممکن است با نشانه‌های خفیف یا بدون علامت وجود داشته باشند.
روش تشخیص عفونت واژن چیست؟
پزشک ابتدا درباره زمان شروع علائم، نوع ترشح، بوی آن، خارش، درد، قاعدگی، بارداری، مصرف آنتی‌بیوتیک، محصولات بهداشتی و احتمال تماس جنسی سؤال می‌کند. معاینه بیرونی و در صورت نیاز معاینه با اسپکولوم نیز به بررسی دیواره واژن و دهانه رحم کمک می‌کند.
برای تشخیص دقیق‌تر ممکن است از ترشحات نمونه‌برداری شود. بسته به علائم و امکانات، بررسی اسیدیته واژن، مشاهده نمونه زیر میکروسکوپ، آزمایش‌های مولکولی و در موارد خاص کشت قارچ انجام میشود. برای تریکومونیاز و بعضی عفونتهای دهانه رحم نیز آزمایش اختصاصی لازم است؛ نتیجه ظاهری ترشح به‌تنهایی جای این آزمایش‌ها را نمیگیرد.
- اگر علائم نخستین بار ایجاد شده، تشخیص قبلی قطعی نبوده یا عفونت مرتب برمی‌گردد، خوددرمانی را به تأخیر بیندازید.
- پیش از مراجعه، زمان شروع علائم و داروها یا شوینده‌های جدیدی را که استفاده کرده‌اید یادداشت کنید.
- در صورت احتمال عفونت منتقله از راه جنسی، موضوع را صادقانه با پزشک مطرح کنید؛ این اطلاعات برای انتخاب آزمایش مناسب ضروری است.
چه زمانی علائم عفونت واژن نیاز به مراجعه فوری‌تر دارد؟
تب، درد زیر شکم یا لگن، تهوع همراه با درد، خونریزی غیرعادی، بوی بسیار بد همراه با درد، زخم و تاول، بارداری، یا احتمال تماس جنسی بدون محافظت، مراجعه زودتر را ضروری می‌کند. عفونت درمان‌نشده در برخی موارد میتواند به عفونتهای بالاتر دستگاه تناسلی یا عوارض بارداری مرتبط شود؛ به همین دلیل، تأخیر طولانی در بررسی کار درستی نیست.
عود مکرر نیز فقط با تکرار داروی قبلی حل نمی‌شود. ممکن است نوع عفونت اشتباه تشخیص داده شده باشد، عامل متفاوتی وجود داشته باشد یا علت زمینه‌ای نیازمند بررسی باشد.
آنچه درباره انواع عفونت واژن باید به خاطر سپرد
انواع عفونت واژن علائم مشترک دارند، اما درمان یکسانی ندارند. خارش و ترشح سفید بیشتر به نفع قارچ است، بوی ماهی با واژینوز باکتریایی دیده میشود و ترشح کف‌آلود یا علائم پس از تماس جنسی نیازمند بررسی تریکومونیاز و سایر عفونت‌هاست. تشخیص درست با کنار هم گذاشتن شرح حال، معاینه و آزمایش انجام میشود؛ نه با رنگ ترشح یا مصرف خودسرانه دارو.
