برای پاسخ به پرسش «کدام جنس لباس‌ها بیشتر پرز می‌دهند و چرا؟» باید بین دو اتفاق فرق بگذاریم: جدا شدن الیاف از خود لباس و چسبیدن پرزهای لباسهای دیگر به آن. پشم، اکریلیک، بافت‌های کرکی و بعضی پارچه‌های پلی‌استری بیشتر مستعد گلولهگلوله شدن هستند؛ در مقابل، لباسهای تیره ممکن است فقط پرز محیط را بیشتر نشان دهند.
پرزدهی به نام الیاف به‌تنهایی وابسته نیست. طول الیاف، میزان تاب نخ، تراکم بافت، پرداخت سطح پارچه و اصطکاک هنگام پوشیدن یا شست‌وشو هم تعیین میکند یک لباس چقدر پرز بدهد. به همین دلیل دو لباس با برچسب یکسان، ممکن است رفتار کاملاً متفاوتی داشته باشند.
کدام جنس لباس‌ها بیشتر پرز می‌دهند؟
این گروه‌ها معمولاً بیش از پارچه‌های صاف و متراکم در معرض پرزدهی یا ایجاد گلولههای ریز هستند:
- پشم و بافت‌های پشمی: الیاف پشم در بعضی بافتها کوتاه، نرم و کمی بیرون‌زده‌اند. برخورد آستین با میز، تماس زیر بغل با بدنه لباس یا ساییده شدن به بند کیف میتواند این الیاف را درهم بپیچد.
- اکریلیک: در پلیور و لباسهای زمستانی کاربرد زیادی دارد و معمولاً سطحی نرم و گرم ایجاد میکند. الیاف کوتاه اکریلیک به‌سادگی از سطح بیرون می‌آیند و گلوله‌هایی می‌سازند که به‌دلیل دوام الیاف، مدت بیشتری روی لباس باقی می‌مانند.
- پارچه‌های کرکی و برسخورده: انواع فلیس، دورس کرکی، مخمل‌های خاص و لباس‌هایی که سطحشان برای نرمی برس خورده است، از ابتدا الیاف آزاد بیشتری روی سطح دارند. بخشی از این الیاف در استفاده یا شست‌وشو جدا میشوند.
- ترکیب‌های پلیاستر با الیاف کوتاه: پلیاستر به‌خودی‌خود همیشه پرزده نیست، اما در پارچه‌های بافتنی، ورزشی و ترکیبی میتواند در اثر اصطکاک گلوله بسازد. استحکام پلیاستر باعث می‌شود این گلوله‌ها به‌راحتی از پارچه جدا نشوند.
- بعضی لباسهای نخی و پنبه‌ای: پنبه معمولاً از اکریلیک یا برخی بافت‌های پشمی کمتر گلوله می‌شود، اما نخ‌های پنبه‌ای با الیاف کوتاه، بافت شل یا سطح برسخورده می‌توانند بعد از چند بار شست‌وشو پرز بدهند.
چرا پشم و اکریلیک بیشتر گلولهگلوله میشوند؟
گلوله‌شدن لباس که به آن پیلینگ هم گفته می‌شود، از سه مرحله شکل می‌گیرد: ابتدا الیاف ریز از سطح نخ بیرون می‌زنند، سپس اصطکاک آن‌ها را به هم می‌پیچد و در پایان توده‌ای کوچک روی پارچه تشکیل می‌شود. هرچه الیاف کوتاه‌تر و سطح نخ پرزدارتر باشد، مرحله اول آسان‌تر اتفاق می‌افتد.
در لباسهای پشمی، نرمی و شل‌بودن برخی بافتها میتواند بیرون‌زدگی الیاف را بیشتر کند. اکریلیک هم به‌دلیل ساختار و مقاومتش، ممکن است گلوله‌هایی بسازد که روی سطح می‌مانند؛ به همین علت یک پلیور اکریلیک گاهی از نظر ظاهری، بیشتر از یک لباس نخی پرزدار به نظر می‌رسد.
ترکیب دو الیاف هم مهم است. اگر یک الیاف ضعیف‌تر جدا شود اما به الیاف محکم‌تر گیر کند، گلوله روی پارچه باقی می‌ماند. این وضعیت در بعضی ترکیب‌های الیاف طبیعی و مصنوعی دیده می‌شود و فقط از روی درصد درج‌شده روی برچسب نمی‌توان شدت آن را با قطعیت پیش‌بینی کرد.
کدام پارچه‌ها بیشتر پرز را به خود می‌گیرند؟
تمام پرزهایی که روی لباس دیده میشوند از خود لباس نیستند. سطوحی مانند پلیاستر صاف، ساتن مصنوعی و برخی پارچه‌های تیره، ممکن است الیاف حوله، پتو، جوراب یا لباسهای کرکی را به‌خوبی نشان دهند. الکتریسیته ساکن نیز میتواند چسبیدن الیاف ریز و مو را بیشتر کند.
به همین دلیل لباس مشکی یا سرمه‌ای گاهی «پرزده‌تر» از لباس روشن به نظر می‌رسد، در حالی که مشکل اصلی فقط تضاد رنگی است. اگر ذرات با پرزگیر یا تکاندن ساده جدا شوند و روی سطح لباس گلولههای متصل باقی نماند، احتمالاً با پرزگرفتن روبه‌رو هستید، نه فرسودگی الیاف.
نقش بافت، کیفیت و اصطکاک در پرزدهی لباس
دو لباس با جنس یکسان، اما با نخ و بافت متفاوت، الزاماً یک اندازه پرز نمی‌دهند. نخ‌هایی که تاب بیشتری دارند و پارچه‌هایی که سطح متراکم‌تری دارند، معمولاً الیاف آزاد کمتری نشان می‌دهند. در مقابل، بافت‌های شل، پارچه‌های کرکی و لباس‌هایی با سطح برجسته، نقاط بیشتری برای گیرکردن و پیچیدن الیاف دارند.
محل ظاهر شدن گلوله‌ها نیز سرنخ مهمی است. اگر پرز بیشتر روی پهلو، زیر بغل، سرشانه یا محل تماس با کیف دیده شود، اصطکاک عامل اصلی است. اگر تمام سطح لباس پس از شست‌وشو پر از الیاف جداشده باشد، ساختار پارچه، کیفیت نخ یا تماس آن با لباسهای پرزده احتمالاً نقش پررنگ‌تری دارد.
از روی برچسب لباس چه چیزی می‌توان فهمید؟
برچسب، جنس و درصد الیاف را نشان میدهد، اما معمولاً شدت پرزدهی را تضمین نمی‌کند. هنگام خرید لباسهای بافتنی یا کرکی، فقط به نام «پشم»، «اکریلیک» یا «پلیاستر» اکتفا نکنید و این موارد را هم بررسی کنید:
- سطح پارچه بیش از حد کرک‌دار یا شل نباشد.
- با لمس آرام، الیاف آزاد زیادی روی دست نماند.
- بافت در محل کشش، سریع باز نشود.
- ترکیب الیاف و دستور شست‌وشو با کاربرد لباس هماهنگ باشد.
پارچه‌های صاف و متراکم معمولاً کمتر گلوله میشوند، اما این به معنی پرز نگرفتن آن‌ها نیست. برای تشخیص دقیق‌تر، به شکل پرز توجه کنید: الیاف پراکنده و قابل جدا شدن بیشتر به پرزگرفتن مربوط‌اند؛ گلولههای چسبیده و ثابت، نشانه پرزدهی یا پیلینگ خود پارچه هستند.
جمع‌بندی: کدام جنس لباس‌ها بیشتر پرز می‌دهند و چرا؟
پشم، اکریلیک، بافت‌های کرکی و برخی پارچه‌های پلی‌استری و پنبه‌ایِ شل‌بافت، معمولاً بیشتر در معرض پرزدهی قرار دارند؛ چون الیاف کوتاه یا بیرون‌زده آن‌ها در اثر اصطکاک به هم می‌پیچد. بااین‌حال، کیفیت نخ و تراکم بافت از نام جنس مهم‌تر است. همچنین هر پرزی نشانه خراب شدن لباس نیست: گاهی فقط الیاف حوله، پتو یا لباس دیگری به سطح پارچه چسبیده است.
