ماه کامل ۲۶ اکتبر ۲۰۲۶، برابر با ۴ آبان ۱۴۰۵، از آن دسته رویدادهایی است که در شبکه‌های اجتماعی با عنوان «ماه عجیب» معرفی میشود. دلیل علمی این نام‌گذاری، نه رنگ غیرعادی یا اتفاقی اسرارآمیز، بلکه نزدیک بودن زمان ماه کامل به حضیض مداری؛ یعنی نزدیک‌ترین نقطه مدار ماه به زمین، است.
به همین دلیل انتظار می‌رود این ماه کامل در گروه ابرماه‌ها قرار بگیرد. تفاوت آن با ماه کامل معمولی واقعی است، اما با چشم غیرمسلح معمولاً ظریف دیده میشود و نباید آن را با ماهگرفتگی، ماه قرمز یا پدیده‌ای خطرناک برای زمین اشتباه گرفت.
چرا ماه کامل ۲۶ اکتبر ۲۰۲۶ ابرماه محسوب میشود؟
مدار ماه کاملاً دایره‌ای نیست؛ بنابراین فاصله ماه از زمین در طول هر دور تغییر می‌کند. وقتی ماه در نزدیکی حضیض مداری به مرحله بدر می‌رسد، قرص ماه از دید ناظر زمینی کمی بزرگ‌تر و روشن‌تر از یک ماه کامل دور از حضیض دیده میشود. اخترشناسان و تقویم‌های نجومی به چنین ماه کاملی معمولاً «ابرماه» می‌گویند.
برای ۲۶ اکتبر ۲۰۲۶، فاصله زمانی میان بدر شدن ماه و نزدیک‌ترین بخش مدار آن کم است؛ بنابراین این رویداد در تعریف رایج ابرماه جای می‌گیرد. البته «ابرماه» یک اصطلاح عمومی و رسانه‌ای است و مرز دقیق و یکسانی میان همه تقویم‌ها ندارد. به همین علت ممکن است برخی منابع، تعداد ابرماه‌های سال ۲۰۲۶ را کمی متفاوت اعلام کنند.
تفاوت اندازه و روشنایی ماه چقدر دیده میشود؟
در مقایسه با کوچک‌ترین ماه کامل سال، ابرماه می‌تواند حدود ۱۴ درصد بزرگ‌تر و نزدیک به ۳۰ درصد روشن‌تر به نظر برسد. این مقایسه، بیشترین اختلاف ممکن میان ماه کامل نزدیک به زمین و ماه کامل دور از زمین را نشان میدهد؛ در برابر یک ماه کامل معمولی، اختلاف معمولاً کمتر و تشخیص آن دشوارتر است.
چشم انسان به‌سادگی نمی‌تواند اندازه دو ماه را که در دو شب متفاوت دیده شده‌اند مقایسه کند. همچنین وقتی ماه نزدیک افق است، به‌دلیل پدیده‌ای به نام خطای دید ماه بزرگ‌تر به نظر می‌رسد؛ اما این بزرگ‌نمایی ناشی از افزایش واقعی اندازه ماه نیست.
آیا ماه ۴ آبان رنگی متفاوت خواهد داشت؟
ابرماه الزاماً قرمز، نارنجی یا طلایی نیست. رنگی که هنگام طلوع یا غروب می‌بینیم بیشتر به گردوغبار، رطوبت و ذرات موجود در مسیر نور در جو زمین مربوط است. اگر هوا صاف باشد، ماه در ارتفاع بالاتر معمولاً سفید یا زرد کم‌رنگ دیده میشود.
عنوان‌هایی مانند «ماه شکارچی» نیز به نام‌های سنتی ماه کامل اکتبر در برخی فرهنگ‌ها اشاره دارند و معنای نجومی ویژه‌ای ندارند. این نام‌ها روایت‌های تاریخی و منطقه‌ای هستند، نه نشانه تغییر ماهیت ماه یا پیش‌بینی یک رویداد زمینی.
آیا ۲۶ اکتبر ۲۰۲۶ ماهگرفتگی هم رخ میدهد؟
کامل شدن ماه بهتنهایی ماهگرفتگی ایجاد نمی‌کند. در هر ماه کامل، زمین تقریباً بین خورشید و ماه قرار دارد؛ اما مدار ماه نسبت به صفحه مدار زمین و خورشید کمی کج است و بیشتر اوقات، سایه زمین از بالا یا پایین ماه عبور می‌کند.
ماهگرفتگی فقط زمانی رخ میدهد که ماه کامل نزدیک یکی از گرههای مداری خود باشد؛ یعنی جایی که مدار ماه صفحه حرکت زمین به دور خورشید را قطع می‌کند. در ۲۶ اکتبر ۲۰۲۶ چنین همراستایی دقیقی شکل نمی‌گیرد، پس این رویداد را نباید ماه سرخ یا ماهگرفتگی نامید.
بهترین زمان تماشای ماه کامل ۲۶ اکتبر ۲۰۲۶
برای تماشای این ماه کامل به تلسکوپ نیاز نیست. ماه در شب ۴ آبان و اطراف آن با چشم غیرمسلح دیده میشود، اما زمان طلوع و ارتفاع آن در آسمان به شهر محل زندگی و افق محلی بستگی دارد.
- محل دارای افق باز، مانند پارک یا فضای بیرون از ساختمان‌های بلند، انتخاب کنید.
- برای دیدن قرص ماه در کنار منظره، کمی پس از طلوع ماه یا پیش از غروب آن اقدام کنید.
- اگر هدف عکاسی است، حضور یک ساختمان، درخت یا خط افق می‌تواند اندازه ماه را بهتر نشان دهد.
- از نگاه مستقیم به خورشید برای پیدا کردن ماه استفاده نکنید؛ نزدیک بودن زمان طلوع ماه به غروب خورشید به معنی بی‌خطر بودن نگاه به خورشید نیست.
در عکاسی، بزرگ‌نمایی دیجیتال بهتنهایی جزئیات واقعی بیشتری ایجاد نمی‌کند. استفاده از سه‌پایه و ثبت ماه در کنار یک سوژه زمینی، نتیجه قابل‌اعتماد‌تری از ثبت یک قرص سفید در آسمان به دست میدهد.
جمع‌بندی؛ عجیب بودن این ماه کامل دقیقاً چیست؟
ماه کامل ۲۶ اکتبر ۲۰۲۶، یا ۴ آبان ۱۴۰۵، به‌دلیل نزدیک بودن به حضیض مداری ماه یک ابرماه مورد انتظار است؛ نه یک ماهگرفتگی یا پدیده‌ای اسرارآمیز. بزرگ‌تر و روشن‌تر بودن آن نسبت به برخی ماه‌های کامل دیگر از نظر علمی واقعی است، اما اختلاف برای چشم معمولاً محدود است. بهترین فرصت تماشا، شبی با آسمان صاف و افق باز در شب ۴ آبان و شب‌های نزدیک به آن خواهد بود.
