دوخت دستگیره و زیرقابلمهای با لباسهای کهنه راهی کم‌هزینه برای استفادهٔ دوباره از پیراهن‌های نخی، شلوار جین و حوله‌های قدیمی است. برای نتیجه‌ای امن، جنس پارچه از ظاهر آن مهم‌تر است: لایهٔ بیرونی باید در برابر گرما مقاوم باشد و داخل کار هم چند لایه عایق داشته باشد.
در این آموزش، یک الگوی ساده برای هر دو وسیله می‌سازید. دستگیره برای گرفتن دستهٔ قابلمه و جابهجا کردن ظرف‌های داغ مناسب است؛ زیرقابلمهای هم باید سطح میز یا کابینت را از تماس مستقیم با ظرف داغ حفظ کند.
وسایل لازم برای دوخت دستگیره و زیرقابلمهای
اندازه‌ها را میتوانید بر اساس ظرف‌های آشپزخانه تغییر دهید، اما برای شروع، این ابعاد کنترل کار را آسان‌تر می‌کند:
- دو تکه پارچهٔ نخی یا جین برای رویهٔ دستگیره، هرکدام حدود ۲۲ در ۲۲ سانتی‌متر
- دو تا سه لایه پارچهٔ نخی ضخیم، حولهٔ قدیمی یا عایق پارچه‌ای برای داخل
- یک تکه پارچه برای پشت کار، در همان اندازه
- نخ محکم، سوزن، قیچی، متر و سنجاق
- چرخ خیاطی یا سوزن مناسب برای دوخت دستی
- نوار اریب یا نوار باریک پارچه‌ای برای تمیز کردن لبهها
برای زیرقابلمهای، اندازهٔ پیشنهادی ۲۵ در ۲۵ سانتی‌متر است. اگر قابلمه یا دیس بزرگی دارید، الگو را ۳۰ در ۳۰ سانتی‌متر ببرید یا یک مستطیل متناسب با ابعاد ظرف طراحی کنید.
انتخاب و آماده‌سازی لباسهای کهنه
پیراهن‌های نخی، شلوار جین سبک، پارچهٔ کتان و حوله‌های نازک برای این کار مناسب‌اند. لباسهایی را انتخاب کنید که لکهٔ چربی، پوسیدگی یا پارگی عمیق نداشته باشند؛ چون گرما و شست‌وشوی مکرر ضعف پارچه را بیشتر می‌کند.
پارچههای پولیستری، نایلونی، لمه، چرم مصنوعی و هر لباس براق یا پلاستیکی را در بخش نزدیک به ظرف داغ به کار نبرید. بعضی از این مواد در گرمای زیاد جمع میشوند، تغییر شکل می‌دهند یا حرارت را به دست منتقل می‌کنند.
لباس‌ها را بشویید و کاملاً خشک کنید، سپس درزها، زیپ، دکمه و قسمت‌های ضخیم را جدا کنید. اگر از شلوار جین استفاده می‌کنید، جیب یا تکههای دوخت‌دار می‌تواند ظاهر جذابی بسازد، اما بخش‌های خیلی ضخیم ممکن است دوخت را سخت کنند.
الگوی سادهٔ دستگیره را آماده کنید
- یک مربع ۲۲ در ۲۲ سانتی‌متر روی کاغذ بکشید و گوشه‌های آن را کمی گرد کنید. اگر دستگیرهٔ مستطیلی می‌خواهید، اندازهٔ ۲۰ در ۲۵ سانتی‌متر هم مناسب است.
- الگو را روی پارچهٔ اصلی بگذارید و دو بار برش بزنید. برای هر دستگیره، به دو یا سه لایهٔ داخلی هم نیاز دارید.
- اگر می‌خواهید دستگیره به شکل نیمه‌دایره و مخصوص گرفتن دستهٔ قابلمه باشد، یک مستطیل ۲۰ در ۲۴ سانتی‌متر ببرید و دو گوشهٔ یک ضلع کوتاه را گرد کنید.
- برای آویزان کردن دستگیره، یک نوار ۱۲ سانتی‌متری از پارچهٔ دولا آماده کنید. پهنای نهایی نوار حدود ۲ سانتی‌متر باشد.
مراحل دوخت دستگیرهٔ چندلایه
لایهها را به این ترتیب روی هم بگذارید: پارچهٔ رویی، لایه‌های عایق و پارچهٔ پشت. اگر پارچهٔ پشت طرح‌دار است، سمت طرح‌دار را رو به بیرون قرار دهید. همهٔ لایهها باید کاملاً هم‌اندازه باشند.
- مرکز کار را با یک کوک ضربدری یا چند خط موازی ثابت کنید. این دوخت مانع سر خوردن لایه‌های داخلی میشود.
- دور تا دور کار را با فاصلهٔ حدود نیم سانتی‌متر از لبه بدوزید و در ابتدا و انتهای مسیر، چند کوک رفتوبرگشت بزنید.
- لبهها را با نوار اریب بپوشانید. نوار را ابتدا به روی کار بدوزید، سپس به پشت برگردانید و با دوخت ریز ثابت کنید.
- نوار آویز را از وسط تا کنید، دو سر آن را کنار یک گوشه قرار دهید و هنگام دوخت نوار اریب در جای خود محکم کنید.
اگر چرخ خیاطی ندارید، دوخت دستی با کوک ریز و منظم هم قابل انجام است. در این حالت، فاصلهٔ کوک‌ها را زیاد نکنید؛ چون لایه‌های داخلی ممکن است از کنار دوخت بیرون بزنند.
دوخت زیرقابلمهای با لباسهای قدیمی
برای زیرقابلمهای، یک مربع ۲۵ در ۲۵ سانتی‌متر یا الگوی دلخواه خود را روی پارچه منتقل کنید. سه تا پنج لایهٔ پارچهٔ نخی و حوله‌ای آماده کنید؛ تعداد لایهها به ضخامت پارچه بستگی دارد، اما کار نباید آن‌قدر ضخیم شود که لبه‌دوزی آن دشوار باشد.
- لایهها را روی هم قرار دهید و با سنجاق یا کوک در چند نقطه نگه دارید.
- از مرکز به سمت گوشه‌ها چند خط مستقیم یا لوزی بدوزید. فاصلهٔ خطوط حدود ۴ تا ۶ سانتی‌متر باشد.
- دور کار را صاف کنید و با نوار اریب یا نوار پارچه‌ای تمیز بدوزید.
- برای مدل بزرگ‌تر، به جای مربع، مستطیل ۲۵ در ۳۵ سانتی‌متر ببرید تا زیر دیس یا سینی هم قرار بگیرد.
دوخت لوزی یا خطوط ضربدری فقط جنبهٔ تزئینی ندارد؛ این دوخت‌ها لایه‌های میانی را سر جای خود نگه می‌دارند و باعث میشوند زیرقابلمهای پس از چند بار استفاده گلوله یا ناهموار نشود.
چند نکته برای دوام و ایمنی بیشتر
- پیش از برش، پارچه را بشویید. پارچهٔ نخی ممکن است بعد از شستوشو کمی آب برود و اندازهٔ نهایی کار تغییر کند.
- ضخامت را در همه‌جا یکسان نگه دارید. توده شدن عایق در یک قسمت، هم ظاهر کار را خراب می‌کند و هم گرفتن ظرف را سخت‌تر.
- دستگیرهٔ خیس را روی ظرف داغ نگذارید. رطوبت می‌تواند انتقال گرما را بیشتر کند و حتی پارچهٔ ضخیم را برای محافظت از دست ناکافی سازد.
- لبه‌های ریشریش را رها نکنید. ریشریش شدن به مرور از استحکام لایهها کم می‌کند و ظاهر کار را نامرتب نگه می‌دارد.
- کار را قبل از استفاده آزمایش کنید. ابتدا آن را روی ظرفی گرم، نه بسیار داغ، امتحان کنید و اگر گرما سریع به پشت دست منتقل شد، یک لایهٔ داخلی دیگر اضافه کنید.
این وسایل برای محافظت معمولی در آشپزخانه ساخته میشوند و جای دستکش فر استاندارد یا عایق نسوز را نمی‌گیرند. برای ظرف‌های بسیار داغ، قابلمه‌های سنگین یا خارج کردن ظرف از فر، از دستکش و تجهیزات مخصوص استفاده کنید.
جمع‌بندی
دوخت دستگیره و زیرقابلمهای با لباسهای کهنه زمانی نتیجهٔ خوبی میدهد که پارچههای نخی و چند لایهٔ عایق را با دوخت منظم ترکیب کنید. با یک الگوی مربع ساده میتوانید اندازه، رنگ و شکل کار را متناسب با آشپزخانه تغییر دهید و از لباسهایی که دیگر قابل پوشیدن نیستند، وسیله‌ای کاربردی و قابل شستوشو بسازید.
