اگر اجاق گاز و فر زود خراب می‌شوند، همیشه مشکل از کیفیت دستگاه نیست. حرارت بیش از حد، ریختن مایعات روی قطعات داغ، تمیزکاری با ابزار نامناسب و بی‌توجهی به شعله یا صدای غیرعادی، عمر قطعات را کوتاه می‌کند. خراب شدن اجاق گاز و فر معمولاً از چند عادت کوچک و تکرارشونده شروع میشود، نه از یک اتفاق ناگهانی.
استفادهٔ درست به معنی کنار گذاشتن دستگاه یا تمیزکاری وسواس‌گونه نیست؛ کافی است شعله‌ها، درِ فر، مسیرهای تهویه و اتصالات را با روش مناسب نگهداری کنید و هر نشانهٔ غیرعادی را به تعویق نیندازید.
چرا اجاق گاز و فر زود خراب می‌شوند؟
بیشترین فشار به اجاق و فر از تغییرات شدید دما و ورود چربی و رطوبت به بخش‌هایی وارد میشود که برای شست‌وشوی مستقیم طراحی نشده‌اند. روشن گذاشتن شعلهٔ بزرگ زیر ظرف کوچک، پر کردن بیش از حد فر و بستن محکم درِ فر نیز باعث میشود قطعات بیش از ظرفیت معمول کار کنند.
- ریختن آب سرد روی سرشعله یا سطح داغ
- پوشاندن کف فر با فویل بدون توجه به دستورالعمل سازنده
- تمیز کردن سوراخ شعله با سوزن یا جسم فلزی و گشاد کردن آن
- کشیدن قابلمه روی صفحهٔ شیشه‌ای یا ضربه زدن به آن
- ادامه دادن استفاده پس از شنیدن صدای غیرعادی یا احساس بوی گاز
این رفتارها ممکن است به جرقهزن، ترموکوپل، ترموستات، المنت، فن یا پوشش سطح آسیب بزنند. بعضی ایرادها هم ابتدا فقط با دیر روشن شدن شعله یا طولانی شدن زمان پخت دیده می‌شوند.
روش صحیح استفاده از شعله‌های اجاق گاز
اندازهٔ شعله باید با کف ظرف متناسب باشد. شعله‌ای که از کناره‌های ظرف بیرون میزند، بیشتر از آنکه غذا را سریع‌تر بپزد، گرما را به دستگیره‌ها، صفحهٔ اجاق و بدنه منتقل می‌کند. برای بیشتر پخت‌وپزها، شعلهٔ متوسط و ظرفی با کف صاف انتخاب بهتری است.
سرشعله و کلاهک شعله را پس از شست‌وشو کاملاً خشک و دقیقاً در جای خود قرار دهید. قرارگیری کج این قطعات میتواند شعله را نامنظم کند و باعث شود گاز به‌درستی نسوزد. سوراخهای شعله را با برس نرم یا ابزار توصیه‌شده در دفترچه تمیز کنید، نه با فشار زیاد سوزن و اجسام نوک‌تیز.
اگر شعله زرد، لرزان یا همراه با دوده است، ابتدا دستگاه را خاموش کنید و پس از سرد شدن، تمیزی و جای‌گیری قطعات را بررسی کنید. تداوم این وضعیت، بوی گاز یا خاموش شدن مکرر شعله نیازمند بررسی متخصص است؛ در چنین شرایطی تعمیرکار باید مسیر گاز و احتراق را بررسی کند.
چطور از فر استفاده کنیم تا قطعات آن آسیب نبینند؟
فر را بیش از ظرفیت پر نکنید
چیدن چند ظرف بزرگ کنار هم، مسیر گردش هوای داغ را می‌بندد و باعث میشود بعضی قسمت‌های غذا خام و بعضی قسمت‌ها بیش از حد پخته شوند. ظرف‌ها را با فاصله قرار دهید و دریچه‌های داخلی، فن یا محل حسگر دما را نپوشانید.
درِ فر را بی‌دلیل باز نکنید
هر بار باز شدن در، بخشی از گرما را خارج می‌کند و دستگاه برای جبران آن مدت بیشتری کار می‌کند. برای بررسی پخت از چراغ و شیشهٔ در استفاده کنید و درِ فر را با ضربه نبندید؛ فشار مداوم به لولا و نوار آب‌بندی، آن را فرسوده می‌کند.
فویل را کف فر نچسبانید
فویل یا پوشاندن کامل کف فر میتواند گردش گرما را مختل کند و در مدل‌هایی که المنت در بخش پایینی دارند، خطر تماس با المنت یا داغ شدن بیش از حد ایجاد کند. برای جلوگیری از ریختن مواد، از سینی مناسب در طبقهٔ پایین استفاده کنید؛ البته نه به شکلی که مسیر تهویه یا حرارت را ببندد.
تمیزکاری اجاق و فر؛ چه کاری مفید و چه کاری آسیب‌زاست؟
تمیزکاری را وقتی انجام دهید که دستگاه کاملاً خاموش و سطح آن خنک شده باشد. برای چربی‌های معمولی، دستمال نرم، آب گرم و مقدار کمی شویندهٔ ملایم کافی است. باقی ماندن چربی روی اطراف شعله یا کف فر، با هر بار گرم شدن سخت‌تر میشود و در برخی شرایط بوی نامطبوع یا دود ایجاد می‌کند.
شوینده را مستقیماً روی جرقهزن، ترموکوپل، المنت، فن، پنل کنترل یا منافذ گاز اسپری نکنید. این قسمت‌ها را با دستمال کمی مرطوب پاک کنید و اجازه دهید پیش از روشن کردن دستگاه کاملاً خشک شوند. سیم ظرف‌شویی، تیغ و پودرهای ساینده نیز می‌توانند سطح استیل، لعاب یا شیشه را خط بیندازند.
برای صفحهٔ شیشه‌ای، مواد غذایی ریخته‌شده را پس از خنک شدن با دستمال نرم پاک کنید و از گذاشتن قابلمهٔ سنگین یا داغ روی سطح جلوگیری کنید. شوک حرارتی، مانند ریختن آب سرد روی شیشهٔ داغ، یکی از قابل‌پیشگیری‌ترین علتهای ترک خوردن آن است.
نشانه‌هایی که نباید نادیده بگیرید
برخی نشانه‌ها فقط یک مشکل جزئی نیستند و ادامهٔ استفاده از دستگاه میتواند هزینه یا خطر بیشتری ایجاد کند. این موارد را جدی بگیرید:
- بوی گاز، صدای نشت یا شعله‌ای که مرتب خاموش میشود
- جرقه زدن غیرعادی، برق‌گرفتگی یا داغ شدن سیم و دوشاخه
- دود مداوم، بوی سوختگی یا صدای غیرمعمول فن
- ترک روی شیشهٔ صفحه یا درِ فر
- پخت بسیار نامنظم یا تغییر محسوس دمای فر
در صورت احساس بوی گاز، شعله‌ها را خاموش کنید، اگر انجام این کار بی‌خطر است شیر اصلی گاز را ببندید و از روشن کردن کلید برق یا ایجاد جرقه خودداری کنید. پنجره‌ها را باز کنید و برای بررسی، از فرد متخصص کمک بگیرید. دستگاهی که سیم آسیب‌دیده، شیشهٔ ترک‌خورده یا نشتی دارد نباید تا زمان رفع ایراد استفاده شود.
یک برنامهٔ ساده برای افزایش عمر اجاق و فر
- پس از هر بار پخت، لکه‌های تازه را پس از خنک شدن دستگاه پاک کنید.
- هفته‌ای یکبار سرشعله‌ها و اطراف آن‌ها را بررسی و در صورت نیاز تمیز و خشک کنید.
- هر چند وقت یکبار نوار دور درِ فر، لولاها، دوشاخه و وضعیت شلنگ گاز را از نظر فرسودگی بررسی کنید.
- برای هر دستگاه، دستورالعمل سازنده دربارهٔ شوینده، فویل، خودتمیزشونده بودن و قطعات قابل شست‌وشو را ملاک قرار دهید.
- با مشاهدهٔ بوی گاز، دود، جرقه یا اختلال مکرر، تعمیر را به تعویق نیندازید.
جمع‌بندی: برای جلوگیری از خراب شدن اجاق گاز و فر، شعله را متناسب با ظرف تنظیم کنید، درِ فر را بی‌دلیل باز نکنید، قطعات را با شوینده و ابزار ملایم تمیز کنید و نشانه‌های غیرعادی را جدی بگیرید. همین مراقبت‌های ساده، هم مصرف و زمان پخت را کنترل می‌کند و هم از فرسودگی زودهنگام قطعات جلوگیری خواهد کرد.
