در سفر، بیماری سالمند ممکن است با نشانه‌هایی شروع شود که در نگاه اول ساده به نظر می‌رسند؛ اما تأخیر در رسیدگی به تنگی نفس، درد قفسه سینه، اختلال هوشیاری یا ضعف ناگهانی می‌تواند خطرناک باشد. اقدامات ضروری هنگام بیماری یا شرایط اضطراری سالمند در سفر از یک اصل شروع می‌شود: ابتدا ایمنی و علائم خطر را بررسی کنید، سپس با خدمات درمانی محل تماس بگیرید.
این راهنما برای تصمیم‌گیری اولیه تا رسیدن کمک است و جای تشخیص یا درمان پزشک را نمی‌گیرد. اگر سالمند بیماری زمینه‌ای مهم، داروهای متعدد یا سابقه سکته و مشکلات قلبی دارد، آستانه تماس با اورژانس باید پایین‌تر باشد.
اقدامات ضروری هنگام بیماری یا شرایط اضطراری سالمند در سفر
در برخورد اول، آرامش خود را حفظ کنید و یک نفر را مسئول تماس با اورژانس و نفر دیگر را مسئول مراقبت از سالمند کنید. ازدحام، جابه‌جایی بی‌دلیل و دادن داروهای مختلف بدون اطلاع از وضعیت او، ممکن است شرایط را بدتر کند.
- محل را ایمن کنید: سالمند را از خیابان، پله، گرمای شدید، سرمای زیاد یا محل سقوط خودرو دور کنید؛ اما اگر احتمال آسیب گردن و ستون فقرات وجود دارد، او را بی‌دلیل حرکت ندهید.
- هوشیاری و تنفس را بررسی کنید: با صدای آرام نام او را صدا بزنید و ببینید پاسخ می‌دهد و به‌طور طبیعی نفس می‌کشد یا نه.
- با مرکز کمک تماس بگیرید: نشانی دقیق، نام محل اقامت، شماره اتاق یا کیلومتر جاده را اعلام کنید و تلفن را تا پایان راهنمایی اپراتور قطع نکنید.
- اطلاعات پزشکی را آماده کنید: فهرست داروها، حساسیت‌ها، بیماری‌های زمینه‌ای و زمان شروع علائم را در اختیار امدادگر بگذارید.
علائم خطر؛ چه زمانی نباید منتظر بمانید؟
برخی نشانه‌ها به بررسی فوری نیاز دارند، حتی اگر سالمند بگوید حالش بهتر شده است. درد قفسه سینه، تنگی نفس، کبودی لب‌ها، عرق سرد، بیهوشی یا تپش قلب شدید از جمله علائمی هستند که نباید به خستگی سفر نسبت داده شوند.
- ضعف یا بی‌حسی ناگهانی در صورت، دست یا پای یک سمت بدن، اختلال تکلم، گیجی شدید یا به‌هم‌خوردن تعادل
- سردرد ناگهانی و بسیار شدید، تشنج یا کاهش سطح هوشیاری
- خونریزی قابل‌توجه، استفراغ خونی، مدفوع سیاه یا درد شدید شکم
- افتادن همراه با ضربه به سر، درد گردن یا کمر، تغییر شکل اندام یا ناتوانی در ایستادن
- تب همراه با بیحالی شدید، لرز، گیجی یا تنفس سریع
- تورم زبان و لب، خس‌خس سینه یا دشواری تنفس پس از مصرف غذا یا دارو
در ایران، برای فوریت‌های پزشکی می‌توان با ۱۱۵ تماس گرفت. اگر سفر خارج از کشور است، شماره اضطراری همان کشور را از پذیرش محل اقامت، بیمه سفر یا مسئول تور بپرسید؛ تماس با شماره‌ای که مخصوص مقصد نیست ممکن است کمک را به تأخیر بیندازد.
تا رسیدن اورژانس چه کارهایی انجام دهیم؟
اگر سالمند هوشیار است، او را در وضعیت راحت نگه دارید و لباس‌های تنگ را شل کنید. هنگام تنگی نفس، نشستن معمولاً از خواباندن اجباری بهتر است؛ اما اگر پزشک یا اپراتور اورژانس دستور دیگری داد، همان دستور را اجرا کنید.
اگر فرد بیهوش است یا بلع طبیعی ندارد، آب، غذا، قرص و نوشیدنی شیرین به او ندهید. در صورت استفراغ، فقط اگر آسیب ستون فقرات مطرح نیست و اپراتور راهنمایی میکند، او را به پهلو قرار دهید تا خطر خفگی کمتر شود. در نبود تنفس طبیعی، اپراتور اورژانس می‌تواند درباره احیای قلبی‌ریوی راهنمایی کند.
در صورت خونریزی، با پارچه یا گاز تمیز فشار مستقیم و مداوم وارد کنید؛ برای زخم عمیق، جسم فرو رفته را بیرون نکشید. در سوختگی، محل را با آب خنک جاری خنک کنید و روی آن خمیر دندان، روغن یا مواد خانگی نمالید.
پس از زمین‌خوردن، سالمند را چگونه ارزیابی کنیم؟
توانایی صحبت‌کردن به‌تنهایی به معنی سالم‌بودن نیست. ضربه به سر در سالمندی که داروی رقیق‌کننده خون مصرف میکند، حتی بدون زخم واضح، اهمیت بیشتری دارد و باید جدی گرفته شود.
از سالمند بپرسید کجا درد دارد و آیا می‌تواند انگشتان دست و پا را حرکت دهد. اگر درد شدید، سرگیجه، خواب‌آلودگی غیرعادی، استفراغ، فراموشی حادثه، خونریزی یا ناتوانی در تحمل وزن دارد، او را برای راه‌رفتن امتحان نکنید و منتظر ارزیابی پزشکی بمانید.
در بیماری‌های خفیف، مراقبت ایمن در محل اقامت
برای علائمی مانند بیحالی خفیف، تهوع یا اسهال بدون علامت خطر، سالمند را در محیطی خنک و آرام استراحت دهید و مقدار کمی مایعات را در فاصله‌های کوتاه پیشنهاد کنید؛ البته فقط در صورتی که هوشیار باشد و محدودیت مصرف مایعات نداشته باشد. سالمندان مبتلا به نارسایی قلبی یا کلیوی ممکن است به محدودیت مایعات نیاز داشته باشند، بنابراین توصیه عمومی برای همه آنها مناسب نیست.
دمای بدن را با دماسنج اندازه بگیرید و زمان شروع علائم، دفعات استفراغ یا اسهال و مقدار مایعات مصرف‌شده را یادداشت کنید. اگر علائم تشدید شد، ادرار بسیار کم شد، گیجی ایجاد شد یا سالمند نتوانست مایعات را نگه دارد، با مرکز درمانی تماس بگیرید.
داروهای همیشگی را بدون مشورت قطع یا دو برابر نکنید. برای تهیه داروی جا‌مانده، نسخه، تصویر بسته دارو یا نام دقیق ماده مؤثره را به داروساز نشان دهید؛ نام تجاری داروها ممکن است در شهرها و کشورها متفاوت باشد.
اطلاعاتی که باید به امدادگر یا پزشک تحویل دهید
توضیح دقیق خانواده می‌تواند روند رسیدگی را سریع‌تر کند. این اطلاعات را کوتاه و منظم آماده کنید:
- سن سالمند و بیماری‌های زمینه‌ای مانند دیابت، فشار خون، بیماری قلبی یا صرع
- نام داروها، مقدار مصرف، آخرین نوبت مصرف و داروهای رقیق‌کننده خون
- حساسیت به دارو یا غذا
- زمان شروع علائم و اینکه ناگهانی بوده یا تدریجی
- اتفاق‌های پیش از شروع مشکل؛ مانند سقوط، گرمازدگی، غذای جدید، نیش حشره یا جاافتادن یک نوبت دارو
- شماره تماس همراه سفر، نام محل اقامت و اطلاعات بیمه درمانی
یک عکس خوانا از نسخه، کارت شناسایی و فهرست داروها در تلفن همراه می‌تواند مفید باشد؛ با این حال بهتر است اطلاعات حساس فقط در اختیار افراد درمانگر یا همراه قابل اعتماد قرار گیرد.
جمع‌بندی: اول ایمنی، بعد انتقال اطلاعات دقیق
اقدامات ضروری هنگام بیماری یا شرایط اضطراری سالمند در سفر شامل تشخیص سریع علائم خطر، تماس به‌موقع با اورژانس، جلوگیری از دادن خوراکی یا داروی نامناسب و پرهیز از جابه‌جایی غیرضروری است. نام داروها، بیماری‌های زمینه‌ای، زمان شروع علائم و نشانی دقیق محل را آماده کنید و در شرایط مشکوک، به‌جای صبرکردن برای بهبود خودبه‌خودی، از خدمات پزشکی کمک بگیرید.
