مراقبت از ریهها در آلودگی هوا فقط به پوشیدن ماسک محدود نمی‌شود. ذرات ریز معلق، به‌ویژه PM۲.۵، می‌توانند به بخش‌های عمقی دستگاه تنفسی برسند؛ بنابراین مؤثرترین کارها کاهش تماس با هوای آلوده، بهتر کردن کیفیت هوای داخل خانه و توجه به علائم هشدار است. در روزهایی که شاخص آلودگی بالا است، زمان و شدت فعالیت بیرون را کم کنید و برای ورزش به فضای بستهٔ پاک‌تر بروید.
اولین قدم: زمان حضور در هوای آلوده را کم کنید
شاخص کیفیت هوا را از سامانه‌ها و اپلیکیشن‌های معتبر محلی بررسی کنید. وقتی وضعیت هوا ناسالم اعلام می‌شود، پیاده‌روی طولانی، دویدن و فعالیت‌هایی که تنفس را سریع و عمیق میکنند، تماس ریه با آلاینده‌ها را بیشتر میکنند و بهتر است به زمان دیگری موکول شوند.
حتما بخوانید: در آلودگی هوا چه بخوریم؟ تغذیه سالم در هوای آلوده
کاهش رفت‌وآمد غیرضروری، انتخاب مسیرهای دورتر از خیابان‌های پرترافیک و کوتاه‌تر کردن زمان انتظار در فضای باز هم کمک‌کننده است. کودکان، سالمندان، زنان باردار و افراد مبتلا به آسم، بیماری انسدادی مزمن ریه یا بیماری قلبی باید در روزهای آلوده احتیاط بیشتری داشته باشند.
چه ماسکی در برابر ذرات معلق مناسب‌تر است؟
برای ذرات ریز، ماسک تنفسی استاندارد مانند N۹۵ یا نمونهٔ معادل آن، از ماسک پارچه‌ای و جراحی کارآمدتر است؛ به شرطی که کاملاً روی بینی و دهان بنشیند و از اطراف آن هوا وارد نشود. وجود فاصله در کنار بینی، گونه یا زیر چانه، محافظت واقعی ماسک را کاهش می‌دهد.
- ماسک را پیش از خروج از خانه بزنید و تا حد امکان هنگام حضور در هوای آلوده برندارید.
- اگر ماسک خیس، کثیف، آسیب‌دیده یا تنفس از آن دشوار شده است، آن را طبق دستور سازنده تعویض کنید.
- ریش یا موهای صورت در محل تماس ماسک با پوست میتواند مانع آببندی مناسب شود.
- برای کودکان، ماسک باید اندازهٔ صورتشان باشد؛ ماسک بزرگسال روی صورت کودک محافظت کافی ایجاد نمی‌کند.
ماسک تنفسی آلاینده‌های گازی و همهٔ مواد شیمیایی موجود در هوا را حذف نمی‌کند و جایگزین ماندن در محیط کم‌آلاینده نیست. اگر هنگام استفاده دچار تنگی نفس یا ناراحتی شدید می‌شوید، به‌خصوص در صورت بیماری زمینه‌ای، دربارهٔ انتخاب مناسب با پزشک مشورت کنید.
چطور هوای داخل خانه را پاک‌تر نگه داریم؟
بسته بودن پنجرهها به‌تنهایی کافی نیست؛ منابع آلودگی داخل خانه نیز اهمیت دارند. دود سیگار و قلیان، بخارات مواد شوینده، عود و شمع، سرخ‌کردن غذا و دود حاصل از اجاق می‌توانند کیفیت هوای داخل را بدتر کنند. در روزهای آلوده از استعمال دخانیات در خانه خودداری کنید و هنگام آشپزی هواکش را به خروجی بیرون متصل و روشن نگه دارید.
اگر تصفیه‌کنندهٔ هوا در اختیار دارید، دستگاه دارای فیلتر ذرات با کارایی بالا را متناسب با متراژ اتاق انتخاب کنید. فیلتر کثیف عملکرد دستگاه را کاهش می‌دهد، بنابراین زمان تعویض یا تمیزکردن آن را از دفترچهٔ دستگاه پیگیری کنید. دستگاه‌هایی که احتمال تولید ازن دارند برای پاک‌سازی معمول هوای خانه انتخاب مناسبی نیستند، چون ازن خود میتواند دستگاه تنفسی را تحریک کند.
در زمان آلودگی شدید، پنجرهها و درهای بیرونی را بسته نگه دارید؛ اما پس از بهتر شدن کیفیت هوای بیرون، تهویهٔ کوتاه و هدفمند خانه لازم است. آشپزی، حمام داغ و فعالیت‌های پرگردوغبار می‌توانند آلودگی داخل را بالا ببرند، پس کنترل این منابع به اندازهٔ استفاده از دستگاه تصفیه اهمیت دارد.
فعالیت بدنی و رفت‌وآمد در روزهای آلوده
در روزهای ناسالم، ورزش در فضای باز را با فعالیت سبک‌تر یا تمرین در محیط بسته و دارای تهویهٔ مناسب جایگزین کنید. باشگاه یا سالن شلوغی که هوای آن به‌خوبی تعویض نمی‌شود، الزاماً گزینهٔ سالم‌تری نیست؛ کیفیت هوای داخل و وجود دود یا مواد محرک را هم در نظر بگیرید.
داخل خودرو پنجرهها را بسته و تهویه را روی گردش داخلی قرار دهید، به‌ویژه در ترافیک سنگین. تعویض منظم فیلتر کابین نیز میتواند به کاهش ورود بخشی از ذرات کمک کند، هرچند خودرو در برابر آلودگی شدید کاملاً ایمن نیست.
علائمی که نباید نادیده گرفته شوند
سوزش چشم و گلو، سرفه، خس‌خس، احساس فشار در قفسهٔ سینه و تنگی نفس ممکن است با تماس با هوای آلوده تشدید شوند. اگر چنین علائمی پس از دور شدن از هوای آلوده برطرف نشدند، تکرار شدند یا در فردی با بیماری زمینه‌ای رخ دادند، با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید.
تنگی نفس شدید، درد قفسهٔ سینه، کبودی لبها، گیجی یا کاهش سطح هوشیاری نیازمند اقدام فوری پزشکی است. افراد مبتلا به آسم یا بیماریهای مزمن ریه نباید داروهای خود را خودسرانه کم یا زیاد کنند؛ برنامهٔ کنترل بیماری باید از قبل با پزشک مشخص شده باشد.
جمع‌بندی
مراقبت از ریهها در آلودگی هوا با یک اقدام منفرد انجام نمی‌شود. کاهش زمان حضور در فضای باز، استفادهٔ درست از ماسک تنفسی مناسب، حذف منابع آلودگی داخل خانه و پیگیری علائم، چهار راهکار عملی برای کم کردن تماس با آلاینده‌ها هستند.
