شروع مدرسه برای کودک یک تغییر بزرگ است؛ یک محیط جدید، آدمهای جدید و کلی قانون و تجربه تازه. طبیعی است که والدین نگران باشند و با خودشان بگویند: «نکنه بچهم هنوز برای مدرسه آماده نباشه؟»
اما آمادگی برای مدرسه قرار نیست به معنی پاس کردن یک امتحان باشد. قرار نیست کودک قبل از ورود به مدرسه همهچیز را بلد باشد. خیلی از مهارتهایی که به او کمک میکنند در مدرسه راحتتر باشد، از دل همان کارهای ساده روزمره شکل میگیرند.
آمادگی برای مدرسه یعنی چه؟
وقتی از آمادگی برای مدرسه یا School Readiness حرف میزنیم، منظور مجموعهای از مهارتها و عادتهایی است که به کودک کمک میکنند در محیط مدرسه احساس امنیت و تعلق بیشتری داشته باشد، با بچههای دیگر ارتباط بگیرد و از فرصتهای یادگیری استفاده کند.
این مهارتها فقط آموزشی نیستند و بخشهای مختلفی از رشد کودک را شامل میشوند:
- مهارتهای ارتباطی و زبانی
- استقلال فردی
- مهارتهای اجتماعی
- مهارتهای عاطفی
- رشد جسمی و حرکتی
- داشتن روتینهای سالم
- توانایی گوش دادن و دنبال کردن دستورهای ساده
بنابراین اگر کودک شما هنوز خواندن یا نوشتن بلد نیست، لزوماً به این معنی نیست که برای مدرسه آماده نیست.
کودک قبل از مدرسه بهتر است چه مهارتهایی داشته باشد؟
۱. بتواند نیازها و خواستههایش را بیان کند
یکی از مهمترین مهارتهای کودک برای ورود به مدرسه، توانایی برقراری ارتباط است.
کودک باید بتواند تا حد توانش درباره چیزهایی که میخواهد، احساساتش یا مشکلی که برایش پیش آمده صحبت کند؛ مثلاً بگوید تشنه است، دستشویی دارد، چیزی اذیتش کرده یا به کمک نیاز دارد.
در کنار حرف زدن، گوش دادن و دنبال کردن دستورهای ساده هم اهمیت دارد.
۲. کمکم مستقلتر شود
قرار نیست کودک روز اول مدرسه کاملاً مستقل باشد، اما بهتر است بعضی کارهای شخصی را با کمک کمتر انجام دهد.
مثلاً:
- استفاده از سرویس بهداشتی
- شستن دستها
- پوشیدن و درآوردن لباسهای ساده
- جمع کردن وسایل شخصی
- باز و بسته کردن بعضی وسایل
- خوردن غذا و نوشیدن آب تا حد امکان بهتنهایی
اگر هنوز برای بعضی کارها کمک میخواهد، نگران نباشید. هدف این است که استقلال کودک بهتدریج بیشتر شود.
۳. نوبت گرفتن و شریک شدن را تمرین کند
مدرسه یعنی قرار گرفتن در یک جمع؛ بنابراین کودک باید کمکم یاد بگیرد همیشه نوبت اول با او نیست.
بازیهای ساده میتوانند برای تمرین این مهارت عالی باشند.
مثلاً هنگام بازی:
- نوبتی توپ را به هم پاس دهید.
- بازیهای رومیزی ساده انجام دهید.
- با هم چیزی بسازید.
- هنگام بازی با خواهر، برادر یا دوستان، نوبت را رعایت کنید.
این تمرینها لازم نیست جدی و آموزشی به نظر برسند. اتفاقاً هرچه بازیگوشانهتر باشند، کودک راحتتر یاد میگیرد.
۴. درباره احساساتش حرف بزند
کودکی که بتواند احساسات خودش را بهتر بشناسد، راحتتر میتواند با موقعیتهای جدید کنار بیاید.
مثلاً اگر کودک ناراحت است، به جای اینکه سریع بگوییم «چیزی نیست، گریه نکن»، میتوانیم بپرسیم:
«فکر کنم یکم نگران شدی، درسته؟»
یا:
«اگر جای اون شخصیت بودی، فکر میکنی چه حسی داشتی؟»
کتابهای داستان هم ابزار خیلی خوبی برای این کار هستند. هنگام خواندن داستان میتوانید از کودک بپرسید:
«فکر میکنی این بچه الان چه حسی داره؟»
هدف این نیست که کودک همیشه احساساتش را کنترل کند؛ هدف این است که کمکم بتواند آنها را بشناسد، دربارهشان حرف بزند و احساسات دیگران را هم درک کند.
۵. مدتی بدون والدین بماند
برای بعضی کودکان، جدا شدن از پدر و مادر سختترین قسمت شروع مدرسه است.
اگر کودک تا امروز بیشتر وقتش را فقط کنار شما گذرانده، میتوانید قبل از شروع مدرسه جداییهای کوتاه و قابل پیشبینی را تمرین کنید.
مثلاً:
- چند ساعت پیش یکی از اعضای قابل اعتماد خانواده بماند.
- با یک مراقب مورد اعتماد وقت بگذراند.
- در یک کلاس یا گروه بازی مناسب سنش شرکت کند.
به کودک اطمینان بدهید که برمیگردید و سعی کنید هنگام خداحافظی بیش از حد مضطرب نشوید. بچهها خیلی وقتها احساسات والدین را هم از روی رفتارشان میگیرند.
خداحافظی کوتاه، واضح و قابل پیشبینی معمولاً بهتر از خداحافظیهای طولانی و پر از نگرانی است.
۶. عادتهای سالم را از قبل بسازید
شروع مدرسه با تغییرات زیادی همراه است؛ اگر روتینهای اصلی کودک از قبل شکل گرفته باشند، این تغییر راحتتر میشود.
خواب منظم
ساعت خواب و بیداری را کمکم به برنامهای نزدیک کنید که قرار است در زمان مدرسه داشته باشد.
مسواک زدن
مسواک زدن صبح و شب را به یک عادت ثابت تبدیل کنید.
فعالیت بدنی
دویدن، پریدن، بالا رفتن، بازی در فضای باز و فعالیتهای حرکتی به رشد جسمی و مهارتهای حرکتی کودک کمک میکنند.
زمان استفاده از صفحهنمایش
بهتر است زمان استفاده از موبایل، تبلت و تلویزیون از قبل چارچوب مشخصی داشته باشد تا با شروع مدرسه، محدود کردن آن ناگهان به یک جنگ روزانه تبدیل نشود.
۷. با هم کتاب بخوانید
برای آماده کردن کودک برای مدرسه، لازم نیست حتماً او را با تمرینهای درسی خسته کنید.
کتاب خواندن روزانه میتواند هم به رشد زبان کمک کند و هم فرصتی برای گفتوگو، تمرکز و شناخت احساسات ایجاد کند.
بعد از داستان میتوانید بپرسید:
«به نظرت آخرش چی میشه؟»
«اگر تو جای این شخصیت بودی چی کار میکردی؟»
«کدوم قسمت داستان رو بیشتر دوست داشتی؟»
اگر حواس کودک وسط داستان پرت شد هم نگران نباشید. دامنه توجه در این سن هنوز در حال رشد است.
آیا باید قبل از مدرسه به کودک خواندن و نوشتن یاد بدهیم؟
یادگیری مهارتهای اولیه میتواند مفید باشد، اما آمادگی برای مدرسه فقط به خواندن، نوشتن و ریاضی محدود نمیشود.
اگر تمام تمرکز والدین روی آموزش رسمی باشد، ممکن است مهارتهایی مثل ارتباط با دیگران، استقلال، بازی گروهی و مدیریت احساسات نادیده گرفته شوند؛ در حالی که این مهارتها هم بخش مهمی از رشد کودک هستند.
بهتر است آموزشهای اولیه را تا حد امکان از طریق بازی، کتاب، گفتوگو و فعالیتهای روزمره انجام دهید.
اگر کودک برای مدرسه آماده به نظر نمیرسد چه کنیم؟
هر کودکی با سرعت متفاوتی رشد میکند. مقایسه کردن کودک با بچههای دیگر معمولاً کمکی نمیکند و حتی میتواند اضطراب والدین و کودک را بیشتر کند.
اگر درباره رشد کودک، مهارتهای ارتباطی، رفتاری، حرکتی یا اجتماعی او نگرانی جدی دارید، بهتر است موضوع را با پزشک کودک یا متخصص مربوط در میان بگذارید.
کودکانی که نیازهای آموزشی یا رشدی خاصی دارند هم میتوانند برای شروع مدرسه آماده شوند؛ فقط ممکن است به حمایت و برنامهریزی بیشتری نیاز داشته باشند.
از مدرسه هم کمک بگیرید
قبل از شروع مدرسه میتوانید درباره نیازهای کودک با مسئولان مدرسه صحبت کنید. اگر کودک نیاز خاصی دارد، بهتر است این موضوع را زودتر مطرح کنید تا مدرسه فرصت داشته باشد حمایت مناسب را فراهم کند.
برای آماده کردن کودک برای مدرسه، از همین امروز چه کارهایی کنیم؟
لازم نیست یک برنامه پیچیده بچینید. همین کارهای ساده را وارد روزمره کنید:
- هر روز چند دقیقه با کودک کتاب بخوانید.
- جازه دهید بعضی کارهای شخصی را خودش انجام دهد.
- هنگام بازی، نوبت گرفتن را تمرین کنید.
- درباره احساسات خودتان و کودک حرف بزنید.
- زمان کوتاهی را بدون شما با یک فرد مورد اعتماد بگذراند.
- ساعت خواب و بیداری را منظمتر کنید.
- کودک را در جمعهای کوچک و بازیهای گروهی قرار دهید.
- از او بخواهید وسایل بازی یا لباسهایش را جمع کند.
- هنگام انجام کارهای ساده، به جای انجام دادن همهچیز برایش، فرصت امتحان کردن بدهید.
مهمتر از همه، آمادگی برای مدرسه را تبدیل به پروژهای پراسترس نکنید. کودک قرار نیست قبل از ورود به مدرسه همه مهارتها را کامل بلد باشد.
جمعبندی
آماده شدن برای مدرسه بیشتر از اینکه به حفظ کردن حروف و اعداد مربوط باشد، درباره استقلال، ارتباط، مهارتهای اجتماعی، شناخت احساسات، فعالیت بدنی و داشتن روتینهای سالم است.
بهترین تمرینها هم الزاماً شبیه درس خواندن نیستند؛ کتاب خواندن کنار والدین، بازی کردن، حرف زدن درباره احساسات، کمک کردن در خانه و تمرین کارهای شخصی، همگی بخشی از مسیر آمادگی کودک برای مدرسه هستند.
هر کودک مسیر رشد خودش را دارد. پس به جای اینکه مدام بپرسیم «بچه من از بقیه عقب نیست؟»، بهتر است ببینیم امروز نسبت به چند ماه قبل چه چیزهایی را بهتر و مستقلتر انجام میدهد.
منبع
