روش نگهداری و تمیز کردن سنگ‌های قیمتی و زینتی به نوع سنگ، میزان سختی، وجود ترک‌های طبیعی و شیوه بهسازی آن بستگی دارد. راهی که برای الماس مناسب است، لزوماً برای مروارید، اوپال یا فیروزه امن نیست؛ بنابراین شست‌وشوی همه نگین‌ها با یک ماده یا دستگاه، انتخاب درستی نیست.

برای بیشتر سنگ‌های مقاوم، ترکیب آب ولرم، چند قطره شوینده ملایم و یک برس بسیار نرم کافی است. در مقابل، سنگ‌های متخلخل، لایه‌دار، نرم یا دارای مواد پرکننده باید با کمترین تماس با آب و مواد شیمیایی تمیز شوند.

روش نگهداری و تمیز کردن سنگ‌های قیمتی و زینتی در خانه

پیش از شروع، مطمئن شوید نگین لق نیست و ترک یا شکستگی واضح ندارد. اگر سنگ از پایه جدا شده، زیورآلات را خیس نکنید؛ آب ممکن است آلودگی را به شکاف‌ها ببرد و مشکل را بیشتر کند.

  1. کاسه‌ای را با آب ولرم پر کنید و مقدار کمی مایع شوینده ملایم، بدون سفیدکننده و مواد ساینده، به آن اضافه کنید.
  2. زیورآلات مقاوم را چند دقیقه در محلول قرار دهید؛ برای سنگ‌های حساس، به‌جای خیساندن، فقط سطح آن‌ها را با دستمال کمی مرطوب پاک کنید.
  3. با برس آرایشی تمیز یا مسواک بسیار نرم، پشت نگین و اطراف پایه را بدون فشار زیاد تمیز کنید.
  4. باقی‌مانده شوینده را با دستمال مرطوب پاک کنید. اگر از آبکشی استفاده می‌کنید، این کار را در ظرف انجام دهید، نه بالای سینک باز.
  5. سنگ را با پارچه میکروفایبر یا پارچه‌ای بدون پرز خشک کنید و اجازه دهید پیش از قرار دادن در جعبه کاملاً خشک شود.

برس زبر، اسفنج خشن و کشیدن مداوم دستمال روی سطح سنگ می‌تواند روی برخی نگین‌ها خط ایجاد کند. فشار زیاد هنگام تمیز کردن پشت پایه نیز ممکن است نگین را لق کند.

کدام سنگ‌ها به آب، گرما یا شوینده حساس‌ترند؟

برخی سنگ‌ها آب را جذب می‌کنند یا در برابر تغییر دما، مواد شیمیایی و ضربه حساس‌ترند. درباره این گروه، پاک‌سازی سطحی با پارچه نرم معمولاً از شست‌وشوی کامل ایمن‌تر است.

  • مروارید: به عطر، اسپری، عرق، مواد آرایشی و شوینده‌ها حساس است. آن را در آب غوطه‌ور نکنید و پس از هر بار استفاده با پارچه نرم پاک کنید.
  • اوپال: تغییر ناگهانی دما و خشک یا خیس شدن مکرر می‌تواند به بعضی انواع آن آسیب بزند. از بخارشو و دستگاه اولتراسونیک استفاده نکنید.
  • فیروزه، لاجورد و مالاکیت: ممکن است متخلخل باشند و در برابر روغن، اسید، عطر و مواد شیمیایی تغییر ظاهر دهند. تماس آن‌ها با آب را کوتاه و محدود نگه دارید.
  • کهربا و مرجان: نسبت به گرما، مواد شیمیایی و خراش حساس‌ترند. دستمال نرم و اندکی مرطوب برای پاک‌سازی آن‌ها مناسب‌تر است.
  • زمرد: بسیاری از زمردها برای بهبود ظاهر با روغن یا مواد دیگری بهسازی می‌شوند. حرارت، بخار و لرزش دستگاه‌های پاک‌کننده می‌تواند برای آن‌ها مناسب نباشد.

الماس، یاقوت سرخ و یاقوت کبود معمولاً مقاومت بیشتری دارند، اما ترک، پرشدگی، روکش یا روش بهسازی می‌تواند شرایط را تغییر دهد. اگر درباره سابقه تعمیر یا بهسازی سنگ مطمئن نیستید، روش دستی و ملایم را انتخاب کنید.

چرا دستگاه اولتراسونیک و بخارشوی همیشه انتخاب خوبی نیستند؟

دستگاه اولتراسونیک با لرزش، آلودگی را جدا می‌کند و بخارشوی با گرما و فشار عمل می‌کند؛ اما همین فرایندها ممکن است ترک‌های پنهان را تشدید کنند، مواد پرکننده را جابه‌جا کنند یا نگین لق را از پایه بیرون بیاورند.

برای سنگ‌های حساس، سنگ‌های ترک‌دار، نگین‌های چسبانده‌شده و زیورآلات قدیمی، از این دستگاه‌ها استفاده نکنید مگر اینکه جواهرفروش یا متخصص گوهرشناسی آن را مناسب تشخیص دهد. استفاده از آب داغ نیز لازم نیست و تغییر ناگهانی دما می‌تواند به بعضی سنگ‌ها آسیب بزند.

مواد و روش‌هایی که نباید برای تمیز کردن سنگ به کار برد

خمیردندان، جوش‌شیرین، پودرهای پاک‌کننده و پولیش‌های نامشخص ممکن است سطح سنگ یا فلز را خراش دهند. سفیدکننده، کلر، استون، الکل‌های قوی و شوینده‌های اسیدی نیز برای بسیاری از سنگ‌ها و پایه‌های فلزی مناسب نیستند.

عطر، کرم، اسپری مو و مواد آرایشی را پیش از استفاده از زیورآلات به کار ببرید و اجازه دهید کاملاً خشک شوند. استخر و جکوزی نیز محل مناسبی برای استفاده از زیورآلات نیستند؛ کلر می‌تواند به فلز پایه و برخی سنگ‌های بهسازی‌شده آسیب بزند.

بهترین روش نگهداری از سنگ‌ها برای جلوگیری از خط و کدر شدن

هر قطعه را جداگانه در کیسه پارچه‌ای یا خانه مستقل جعبه جواهرات قرار دهید. سنگ‌های سخت‌تر مانند الماس می‌توانند سطح سنگ‌های نرم‌تر را خراش دهند و زنجیرها نیز ممکن است به پایه یا لبه نگین گیر کنند.

  • زیورآلات را در جای خشک، خنک و دور از نور مستقیم و گرمای شدید نگه دارید.
  • مروارید را در کیسه کاملاً دربسته و بدون امکان تنفس طولانی‌مدت رها نکنید؛ پارچه نرم و جعبه تمیز برای آن مناسب‌تر است.
  • سنگ‌ها را هنگام ورزش، خواب، حمام، کار با مواد شوینده و فعالیت‌های پرضربه کنار بگذارید.
  • هر چند وقت یک‌بار پایه، چنگه‌ها و قفل را از نظر لق شدن بررسی کنید؛ تمیز بودن سنگ، جای بازرسی فنی را نمی‌گیرد.

اگر نگین ترک‌خورده، کدرشده، تغییررنگ‌داده یا لق است، آن را با روش‌های خانگی قوی‌تر تمیز نکنید. بررسی متخصص می‌تواند مشخص کند مشکل از آلودگی است یا از آسیب، روکش و بهسازی سنگ.

جمع‌بندی: روش نگهداری و تمیز کردن سنگ‌های قیمتی و زینتی باید با جنس و وضعیت همان سنگ هماهنگ باشد. برای سنگ‌های مقاوم، آب ولرم، شوینده ملایم و برس نرم کافی است؛ اما برای مروارید، اوپال، فیروزه، کهربا، سنگ‌های متخلخل و نگین‌های بهسازی‌شده، پاک‌سازی سطحی و نگهداری جداگانه انتخاب امن‌تری است.