شرایط ضامن و وثیقه برای دریافت وام یکسان نیست و به نوع تسهیلات، مبلغ وام، اعتبارسنجی متقاضی و مقررات بانک یا مؤسسه مالی بستگی دارد. ممکن است یک بانک برای وام مشخص ضامن رسمی بخواهد، اما برای متقاضی دیگری با سابقه اعتباری مناسب، اعتبارسنجی یا سپرده را جایگزین کند.
پیش از معرفی ضامن یا گذاشتن سند، باید دقیقاً روشن باشد که بانک چه تضمینی می‌پذیرد، مسئولیت ضامن تا چه زمانی ادامه دارد و در صورت عقب‌افتادن اقساط چه اتفاقی برای اعتبار یا دارایی‌های طرفین می‌افتد. عبارت‌های کلی مانند «یک ضامن معتبر» به‌تنهایی کافی نیست و باید از شعبه درباره تعریف معتبر، مدارک لازم و سقف تعهد سؤال کرد.
شرایط ضامن و وثیقه برای دریافت وام به چه عواملی بستگی دارد؟
بانک معمولاً قبل از تعیین نوع ضمانت، توان بازپرداخت وامگیرنده را بررسی میکند. درآمد، سابقه پرداخت اقساط، بدهی‌های جاری، چک‌های برگشتی، مبلغ و مدت وام و هدف تسهیلات می‌توانند بر تصمیم نهایی اثر بگذارند.
مقررات و رویه شعبه‌ها نیز ممکن است برای وام‌های مختلف متفاوت باشد. بنابراین تجربه یک فرد در دریافت وام، تضمین نمی‌کند که همان شرایط برای وام دیگر یا شعبه دیگر هم اجرا شود.
ضامن وام باید چه شرایط و مدارکی داشته باشد؟
ضامن در قرارداد، پرداخت بدهی وامگیرنده را در محدوده تعهد خود تضمین میکند. بانک معمولاً به دنبال فردی است که درآمد قابل اثبات، شغل یا مستمری مشخص و سابقه اعتباری قابل قبول داشته باشد؛ اما تعریف دقیق این شرایط را هر بانک تعیین میکند.
مدارک مورد درخواست میتواند شامل کارت ملی و شناسنامه، گواهی اشتغال یا فیش حقوقی، حکم کارگزینی، گواهی کسر از حقوق، سابقه بیمه یا مدارک درآمدی باشد. برای افراد دارای کسب‌وکار آزاد، جواز، اظهارنامه، گردش حساب یا اسناد درآمدی ممکن است بررسی شود.
در برخی تسهیلات، ضامن باید کارمند رسمی یا مستمری‌بگیر باشد و امکان کسر قسط از حقوق او وجود داشته باشد. در برخی دیگر، داشتن شغل رسمی شرط قطعی نیست و اعتبارسنجی یا ترکیبی از چند تضمین جایگزین آن می‌شود. پس پیش از معرفی فرد، فهرست مدارک را از بانک بگیرید تا او بی‌دلیل درگیر فرایند اعتبارسنجی نشود.
آیا یک ضامن برای همه مبالغ کافی است؟
الزاماً نه. تعداد ضامن‌ها یا ترکیب ضمانت‌ها ممکن است با مبلغ وام و توان مالی ضامن تغییر کند. بانک ممکن است برای یک مبلغ مشخص، یک ضامن، دو ضامن، ضامن به‌همراه سفته یا ضامن به‌همراه وثیقه درخواست کند.
وثیقه وام چه چیزهایی میتواند باشد؟
وثیقه دارایی‌ای است که بانک برای اطمینان از بازپرداخت تسهیلات دریافت یا در رهن میگیرد. ملک، سپرده بانکی، خودرو، اوراق یا دارایی‌های مورد قبول بانک از گزینه‌های احتمالی هستند؛ اما هیچ دارایی‌ای به‌صورت خودکار برای همه وامها پذیرفته نمی‌شود.
در مورد ملک، بانک معمولاً سند، مالکیت، کاربری، ارزش کارشناسی، نداشتن بازداشت یا رهن قبلی و امکان ثبت وثیقه را بررسی میکند. ارزش اسمی ملک با مبلغ قابل قبول بانک یکی نیست؛ زیرا بانک ممکن است برای پوشش ریسک و هزینه‌های وصول، تنها بخشی از ارزش کارشناسی را مبنای ضمانت قرار دهد.
اگر وثیقه متعلق به شخص دیگری باشد، مالک باید با آگاهی از مفاد قرارداد در فرایند حضور داشته باشد. مالک وثیقه باید بداند که در صورت انجام نشدن تعهدات، دارایی او میتواند درگیر فرایند وصول مطالبات شود؛ حتی اگر خودش وام را دریافت نکرده باشد.
ضامن بهتر است یا وثیقه؟
هیچ‌کدام برای همه متقاضیان بهترین گزینه نیست. ضامن ممکن است هزینه مستقیم کمتری داشته باشد، اما مسئولیت حقوقی و اعتباری او جدی است. از سوی دیگر، وثیقه میتواند نیاز به معرفی ضامن را کم کند، اما ارزیابی، تشکیل پرونده، هزینه‌های ثبت و کارشناسی و ریسک درگیر شدن دارایی را به همراه دارد.
- ضامن: معمولاً مناسب زمانی است که فرد مورد اعتماد با درآمد قابل اثبات وجود دارد؛ اما تأخیر وامگیرنده میتواند اعتبار و توان مالی ضامن را تحت تأثیر قرار دهد.
- وثیقه: برای متقاضی دارای دارایی قابل قبول کاربردی است؛ بااین‌حال ارزش کارشناسی، وضعیت سند و هزینه‌های قانونی باید پیش از تصمیم بررسی شود.
- تضمین ترکیبی: گاهی بانک بخشی از ریسک را با ضامن و بخشی را با سند، سپرده یا سفته پوشش می‌دهد.
قبل از امضای ضمانت یا سپردن سند چه چیزهایی را بررسی کنیم؟
- نام دقیق وام، مبلغ اصل بدهی، تعداد اقساط، نرخ کارمزد یا سود و تاریخ سررسید را از قرارداد بخوانید.
- مشخص کنید مسئولیت ضامن تا تسویه کامل وام ادامه دارد یا برای آن سقف و مدت مشخصی نوشته شده است.
- درباره جریمه دیرکرد، هزینه‌های وصول، امکان مطالبه کل بدهی و آثار آن بر اعتبار ضامن سؤال کنید.
- اگر سفته یا چک دریافت می‌شود، مبلغ، بابت، تاریخ و نحوه استفاده از آن باید در قرارداد مشخص باشد.
- برای وثیقه، گزارش کارشناسی، مبلغ قابل قبول بانک، وضعیت رهن و هزینه آزادسازی سند را پیش از امضا بپرسید.
- هیچ فرم سفیدامضا یا تعهدی را بدون مطالعه و دریافت نسخه‌ای از قرارداد امضا نکنید.
ضامن نیز بهتر است پیش از پذیرش، توان واقعی وامگیرنده برای پرداخت اقساط را بررسی کند. رابطه خانوادگی یا اعتماد شخصی، جایگزین مطالعه قرارداد نیست؛ زیرا در صورت تأخیر، بانک بر اساس اسناد امضاشده عمل میکند، نه توافق شفاهی میان طرفین.
جمع‌بندی شرایط ضامن و وثیقه برای دریافت وام
شرایط ضامن و وثیقه برای دریافت وام به دستورالعمل بانک، نوع تسهیلات و وضعیت مالی متقاضی وابسته است. ضامن باید درآمد و اعتبار قابل قبول داشته باشد و وثیقه نیز از نظر مالکیت، ارزش و وضعیت ثبتی تأیید شود. پیش از هر امضا، مبلغ تعهد، مدت مسئولیت، هزینه‌ها و پیامد تأخیر را کتبی و دقیق بررسی کنید؛ چون ضمانت و وثیقه، تعهدی واقعی و قابل پیگیری است، نه صرفاً یک مرحله اداری.
