ترک سیگار یکی از مؤثرترین تصمیم‌ها برای افزایش طول عمر است؛ حتی اگر فرد سالها سیگار کشیده باشد یا در سالمندی تصمیم به ترک بگیرد. بدن پس از قطع مصرف، از کاهش مونوکسیدکربن خون و فشار واردشده به قلب شروع به ترمیم میکند و در سالهای بعد، خطر بیماریهای قلبی، سکته، بیماریهای ریوی و بعضی سرطان‌ها پایین میآید.
سن بالاتر به معنی بی‌فایده‌بودن ترک نیست. ممکن است آسیب‌های گذشته کاملاً برگشت‌پذیر نباشند، اما ترک سیگار میتواند روند آسیب بیشتر را متوقف کند، توان حرکتی و تنفسی را بهتر نگه دارد و خطر عوارض خطرناک بیماریهای موجود را کاهش دهد. اطلاعات این مطلب جایگزین ارزیابی پزشک، به‌ویژه برای افراد مبتلا به بیماری قلبی یا ریوی، نیست.
ترک سیگار چگونه به افزایش طول عمر کمک میکند؟
دود سیگار فقط ریه‌ها را درگیر نمی‌کند. نیکوتین و مواد سمی دود به رگ‌های خونی، قلب، مغز، دستگاه ایمنی و تقریباً همه اندام‌ها آسیب می‌زنند. مونوکسیدکربن نیز با کاهش اکسیژن‌رسانی، فشار بیشتری به قلب وارد میکند. با قطع سیگار، این تماس مداوم با مواد سمی از بین می‌رود و خطر چندین بیماری مهم به‌تدریج کاهش پیدا میکند.
بخش مهمی از سود ترک، مربوط به قلب و عروق است. سیگار احتمال تشکیل لخته، گرفتگی رگ‌ها و سکته مغزی را افزایش میدهد؛ ترک مصرف میتواند این روند را معکوس یا دست‌کم کندتر کند. برای فرد سالمند، کاهش خطر سکته یا حمله قلبی فقط به طول عمر مربوط نیست؛ ممکن است از ناتوانی، وابستگی به دیگران و بستری‌شدن طولانی نیز پیشگیری کند.
پس از ترک سیگار، بدن در چه بازه‌ای تغییر میکند؟
زمان بهبود در افراد یکسان نیست، اما روند کلی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:
- ساعتها تا روزهای نخست: سطح مونوکسیدکربن خون پایین میآید و اکسیژن‌رسانی بهتر می‌شود. ضربان قلب و فشار خون نیز ممکن است از وضعیت ناشی از مصرف مداوم فاصله بگیرد.
- هفته‌ها تا ماهها: گردش خون و عملکرد ریه میتواند بهتر شود. سرفه و تنگی نفس در بعضی افراد کاهش می‌یابد، هرچند ممکن است در آغاز به دلیل خارج‌شدن ترشحات ریوی، سرفه موقتاً بیشتر شود.
- سالهای بعد: خطر بیماری قلبی، سکته و عوارض ریوی به‌تدریج کاهش می‌یابد. خطر برخی سرطان‌ها نیز با گذشت زمان کمتر می‌شود، اما معمولاً فوراً به سطح فردی که هرگز سیگار نکشیده نمی‌رسد.
این جدول زمانی به معنی تضمین نتیجه برای هر فرد نیست. سابقه مصرف، تعداد سیگار روزانه، بیماریهای زمینهای، سن شروع مصرف و قرارگرفتن در معرض دود دیگران، همگی بر میزان بهبود اثر می‌گذارند.
آیا ترک سیگار در سالمندی هنوز ارزش دارد؟
بله. تصور «دیگر دیر شده است» یکی از موانع رایج ترک در سالمندان است، در حالی که قطع مصرف در هر سنی میتواند خطر بیماری و مرگ زودرس را پایین بیاورد. فردی که بیماری انسدادی مزمن ریه، فشار خون بالا یا بیماری قلبی دارد نیز با ترک، از آسیب بیشتر ناشی از دود سیگار جلوگیری میکند؛ البته این کار جای درمان بیماری موجود را نمی‌گیرد.
سود ترک فقط روی عدد طول عمر دیده نمی‌شود. بسیاری از افراد پس از ترک، هنگام راه‌رفتن یا بالا رفتن از پله‌ها نفس کم نمی‌آورند، خواب و حس چشایی بهتری پیدا می‌کنند و کمتر دچار عفونتهای تنفسی میشوند. برای سالمندی که می‌خواهد استقلال خود را حفظ کند، همین تغییرات روزمره اهمیت زیادی دارند.
آیا کاهش تعداد سیگارها برای طول عمر کافی است؟
کمکردن تعداد سیگارها ممکن است شروع مناسبی برای فردی باشد که هنوز آمادگی ترک کامل ندارد، اما هدف نهایی بهتر است قطع کامل باشد. حتی مصرف کم نیز میتواند به رگ‌ها آسیب بزند و خطر بیماری قلبی و سرطان را حفظ کند. همچنین بسیاری از افراد با کشیدن عمیق‌تر دود یا مصرف سیگار تا انتها، بخشی از کاهش ظاهری مصرف را جبران می‌کنند.
تعیین یک تاریخ ترک، دورریختن سیگار و فندک، شناسایی زمان‌های وسوسه‌برانگیز و کمک‌گرفتن از پزشک یا مشاور، معمولاً از اتکا به اراده تنها مؤثرتر است. اگر ترک ناگهانی برای فرد دشوار باشد، می‌توان با نظر متخصص از برنامه کاهش تدریجی استفاده کرد؛ اما این برنامه باید به تاریخ مشخصی برای ترک کامل ختم شود.
علائم ترک و راه‌های افزایش شانس موفقیت
بی‌قراری، تحریک‌پذیری، کاهش تمرکز، اختلال خواب و میل شدید به سیگار از علائم شایع ترک نیکوتین هستند. این علائم معمولاً در روزها و هفته‌های نخست شدیدترند و سپس کاهش می‌یابند. بازگشت کوتاه‌مدت وسوسه به معنی شکست نیست؛ مهم این است که یک لغزش به شروع دوباره مصرف منجر نشود.
خانواده میتواند بدون سرزنش کمک‌کننده باشد. حذف بوی دود از خانه، همراهی در پیاده‌روی کوتاه، آماده‌کردن آدامس بدون قند یا خوراکی سالم و پرهیز از تعارف‌کردن سیگار، حمایت عملی ایجاد میکند. فشار و تذکر مداوم معمولاً نتیجه بهتری از تشویق آرام و پیگیری پیشرفت ندارد.
داروهای ترک سیگار و فرآورده‌های جایگزین نیکوتین برای همه افراد به یک شکل مناسب نیستند. سالمندان، افراد مبتلا به بیماری قلبی اخیر، اختلالات خلقی یا بیماریهای متعدد باید پیش از مصرف آنها با پزشک یا داروساز مشورت کنند. جایگزین نیکوتین معمولاً سموم دود سیگار را ندارد، اما همچنان باید درست و متناسب با شرایط فرد استفاده شود.
جمع‌بندی: بهترین زمان ترک، همین حالا است
ترک سیگار حتی پس از سالها مصرف میتواند خطر سکته، بیماری قلبی، مشکلات تنفسی و مرگ زودرس را کاهش دهد. هرچه ترک زودتر انجام شود، فرصت بیشتری برای ترمیم بدن وجود دارد؛ با این حال سالمندان نیز از بهبود نفس‌کشیدن، حفظ استقلال و کاهش عوارض بیماری‌ها سود می‌برند. برای رسیدن به افزایش طول عمر، هدف را روی ترک کامل بگذارید و در صورت دشواری، از پزشک یا برنامه‌های تخصصی ترک کمک بگیرید.
