گرگرفتگی، تعریق شبانه، مشکلات خواب و تغییرات خلقی از علائمی هستند که ممکن است بعضی زنان در دوران یائسگی تجربه کنند. به همین دلیل استفاده از گیاهان دارویی برای کاهش این علائم مورد توجه بسیاری از افراد قرار گرفته است.
اما آیا ترکیبهایی مانند رازیانه، سیاهدانه و بادرنجبویه واقعاً میتوانند علائم یائسگی را کاهش دهند؟
یک کارآزمایی بالینی ایرانی این موضوع را بررسی کرده و تأثیر ترکیبی از پودر سیاهدانه، عصاره برگ ملیس یا بادرنجبویه و میوه رازیانه را با داروی سیتالوپرام مقایسه کرده است.
نتیجه اصلی مطالعه این بود که این ترکیب گیاهی در مجموع باعث کاهش علائم یائسگی و گرگرفتگی نشد. با این حال، در مورد احساس عصبانیت و خستگی تفاوتی بین دو گروه مشاهده شد.
این مطالعه چگونه انجام شد؟
این پژوهش از فروردین ۱۳۹۴ تا مهر ۱۳۹۶ انجام شد و در مجموع ۵۶ زن یائسه که با شکایت گرگرفتگی به مراکز آموزشی و درمانی شهر گرگان مراجعه کرده بودند، وارد مطالعه شدند.
شرکتکنندگان یائسگی طبیعی داشتند، حداقل یک سال از قطع قاعدگی آنها گذشته بود و حداقل سه بار در طول شبانهروز گرگرفتگی را تجربه میکردند.
افراد در دو گروه قرار گرفتند.
گروه اول ترکیب گیاهی دریافت کرد و گروه دوم تحت درمان با سیتالوپرام قرار گرفت.
دوره درمان در هر دو گروه هشت هفته بود.
در ترکیب گیاهی چه موادی استفاده شد؟
۲۸ نفر در گروه گیاهدرمانی روزانه یک کپسول ۱۰۰۰ میلیگرمی دریافت کردند که شامل:
- ۴۰۰ میلیگرم پودر سیاهدانه
- ۳۰۰ میلیگرم عصاره برگ ملیس
- ۳۰۰ میلیگرم عصاره میوه رازیانه
بود.
گروه دیگر روزانه ۲۰ میلیگرم سیتالوپرام مصرف میکرد.
در طول مطالعه، ۹ نفر از گروه سیتالوپرام به دلایلی از جمله بیحوصلگی و بروز عوارضی مانند تهوع و استفراغ، مصرف دارو را قطع کردند. در نهایت ۱۹ نفر از این گروه دوره درمان را ادامه دادند.
نتیجه درباره گرگرفتگی یائسگی چه بود؟
یکی از مهمترین اهداف این مطالعه بررسی تأثیر ترکیب گیاهی بر گرگرفتگی بود.
نتایج نشان داد مصرف هشتهفتهای ترکیب سیاهدانه، عصاره برگ ملیس و میوه رازیانه تأثیر مشخصی در کاهش گرگرفتگی و سایر علائم یائسگی نداشت.
در مقایسه کلی علائم نیز تفاوت معناداری بین گروه دریافتکننده ترکیب گیاهی و گروه دریافتکننده سیتالوپرام مشاهده نشد.
بنابراین براساس همین مطالعه نمیتوان گفت این ترکیب سهگانه درمان مؤثری برای گرگرفتگی یا مجموعه علائم یائسگی است.
درباره عصبانیت و خستگی چه نتیجهای به دست آمد؟
یکی از یافتههای متفاوت مطالعه مربوط به احساس عصبانیت و خستگی بود.
پس از پایان درمان، احساس عصبانیت و خستگی در گروه سیتالوپرام بیشتر از گروه دریافتکننده ترکیب گیاهی گزارش شد.
پژوهشگران در نتیجهگیری خود اشاره کردند که ترکیب گیاهی مورد بررسی فقط از نظر کاهش احساس عصبانیت و خستگی، عملکرد بهتری نسبت به گروه سیتالوپرام داشته است.
این یافته اما نباید به معنی مؤثر بودن کلی ترکیب گیاهی برای درمان یائسگی تلقی شود، زیرا در سایر علائم اصلی چنین برتریای مشاهده نشد.
نتایج این مطالعه را چطور باید تفسیر کنیم؟
هنگام خواندن نتیجه این پژوهش باید چند نکته را در نظر گرفت.
تعداد شرکتکنندگان مطالعه محدود بود و همه افرادی که وارد پژوهش شدند تا پایان آن باقی نماندند. بهخصوص در گروه سیتالوپرام، ۹ نفر درمان را قطع کردند.
همچنین شدت علائم در طول مطالعه اندازهگیری نشده بود و خود پژوهشگران این موضوع را یکی از محدودیتهای تحقیق دانستهاند.
قبل از شروع درمان نیز در بعضی علائم، دو گروه کاملاً مشابه نبودند. برای مثال احساس کمحوصلگی و پفکردگی در گروه گیاهدرمانی از ابتدا بیشتر گزارش شده بود.
به همین دلیل نویسندگان مقاله پیشنهاد کردهاند برای رسیدن به نتیجه دقیقتر، مطالعاتی با تعداد شرکتکنندگان بیشتر، دوره بررسی طولانیتر و اندازهگیری شدت علائم انجام شود.
آیا میتوان این گیاهان را برای یائسگی خودسرانه مصرف کرد؟
این پژوهش چنین توصیهای نمیکند.
یکی از نکاتی که نویسندگان مقاله نیز به آن اشاره کردهاند این است که فرآوردههای گیاهی میتوانند عوارض و پیامدهای خاص خود را داشته باشند و اثر مصرف طولانیمدت آنها نیز باید مورد بررسی قرار گیرد.
همچنین در این پژوهش یک فرآورده مشخص با مقدار مشخصی از هر سه گیاه استفاده شده است. بنابراین نتیجه مطالعه را نمیتوان به مصرف خودسرانه رازیانه، سیاهدانه یا بادرنجبویه به هر شکل و هر مقدار تعمیم داد.
بهخصوص اگر فرد داروی دیگری مصرف میکند یا بیماری زمینهای دارد، بهتر است پیش از مصرف فرآوردههای گیاهی با پزشک یا داروساز مشورت کند.
جمعبندی
نتایج این کارآزمایی بالینی نشان داد ترکیب پودر سیاهدانه، عصاره برگ بادرنجبویه و میوه رازیانه طی هشت هفته بهطور کلی باعث کاهش علائم یائسگی و گرگرفتگی نشد.
در مقایسه کلی نیز تفاوت معناداری بین این ترکیب و گروه سیتالوپرام مشاهده نشد.
تنها در زمینه احساس عصبانیت و خستگی، نتیجه گروه دریافتکننده ترکیب گیاهی بهتر بود.
با توجه به تعداد محدود شرکتکنندگان و برخی محدودیتهای پژوهش، این یافتهها برای معرفی این ترکیب بهعنوان یک درمان قطعی یا عمومی برای علائم یائسگی کافی نیستند و به بررسیهای بزرگتر نیاز است.
منبع اصلی
امین غلامرضا، موسوی آرام، وثوق شهره، جعفری آذر زهرا، شریعت مامک، حقاللهی فدیه، افشار شیما.
مقایسه تأثیر درمانی ترکیب پودر سیاهدانه، عصاره برگ ملیس و میوه رازیانه با داروی سیتالوپرام بر روی کنترل علائم یائسگی
مجله دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران، شهریور ۱۳۹۷، دوره ۷۶، شماره ۶، صفحات ۴۱۷ تا ۴۲۵.
